Nephthys

Nephthys: de Egyptische godin van rouw en beschermster van de doden In deze uitgebreide biografie leer je wie Nephthys was, haar rol in de Egyptische mythologie en de mythen en overtuigingen achter haar naam.

We bespreken ook hoe zij werd afgebeeld in de Egyptische kunst en literatuur. Lees verder.

Wie was Nephthys in de Egyptische mythologie?

In de Egyptische mythologie vertegenwoordigde de godin Nephthys de lucht, rouw en bevalling. Ze werd ook vaak geassocieerd met de bescherming van de doden, balsemen, duisternis, gezondheid en het brouwen van bier.

Nephthys was lid van de Grote Enneade van Heliopolis (negen godheden van de scheppingsmythos van Neder-Egypte) en speelde een belangrijke rol in de Osiris-opstandingsmythen die populair werden tijdens het Midden Rijk (2050 – 1650 v.Chr.). Men geloofde dat zij de dochter was van Noet en Geb, en Nephthys was de zus van Osiris, Isis, Seth en Horus de Oudere.

Verschillende mythen noemen Nephthys als moeder van Anubis, die de jakhalshoofddige god van de mummificatie bijstond bij het balsemen van de overledenen. Hierdoor verscheen Nephthys vaak in Egyptische uitvaartreliëfs en grafschilderingen, met inscripties op doodskisten die haar noemden als een essentiële beschermster van de doden.

Men geloofde ook dat zij waakte over de canopenkruiken die de organen van de overledene beschermden. Andere mythen noemden Nephthys onvruchtbaar en associeerden de godin met rouw en gieren, aangezien Egyptenaren geloofden dat gieren zich niet konden voortplanten.

In de Enneade-mythos werden Nephthys en Seth met elkaar geassocieerd als zowel broer en zus als echtgenoot en echtgenote. Terwijl Seth doorgaans werd gezien als de rivaal van Osiris, waren Isis en Nephthys zeer hecht. Isis en Nephthys deelden doorgaans rollen in de Egyptische uitvaartrituelen vanwege hun bescherming van de vermoorde god Osiris na diens moord door Seth.

Hoewel er veel controverse bestaat onder archeologen over de omvang van haar verering door het hele oude Egypte, is men het erover eens dat verering van Nephthys in enige vorm bestond van predinastiek Egypte (6000 – 3100 v.Chr.) tot het christendom in de vierde eeuw n.Chr. de staatsgodsdienst werd.

Grote tempels en complexen gewijd aan Nephthys bevonden zich in Karnak en Luxor, Heliopolis, Hebet, Permet, Senu en Hetsekem, waarbij de Ramessidische farao’s (1292-1069 v.Chr.) haar bijzondere eer bewezen als “Moeder Nephthys.”

Hoe Nephthys werd afgebeeld in Egyptische kunst en literatuur

Vanwege hun familieband en verweven mythologie lijken Nephthys en Isis sterk op elkaar en werden zij alleen onderscheiden door hun hoofdtooi. Toen de verering van Nephthys op haar hoogtepunt was, werden de twee godinnen als tweelingen afgebeeld, waarbij Nephthys de duisternis vertegenwoordigde die het licht van Isis in evenwicht hield.

Als een mooie Egyptische vrouw met donker haar werd Nephthys doorgaans weergegeven met een huis- of mandhooftooi, die haar rol als goddelijke meesteres van het huis en de tempel symboliseerde. Ze werd ook afgebeeld met rode of hemelblauwe gewaden afgezet met zilver.

In uitvaartafbeeldingen werd zij soms getoond met een kroon waarop haar naam was gegraveerd wanneer zij in haar menselijke gedaante werd gepresenteerd. In haar linkerhand hield zij de sleutel des levens (ankh) en in haar rechterhand de sjabtistaf die geluk vertegenwoordigde.

Levensgrote standbeelden van Nephthys waren gebruikelijk in tempels door heel Egypte, en het best bewaard gebleven standbeeld bevindt zich momenteel in het Louvre in Parijs.

Wanneer zij in dierlijke gedaante werd afgebeeld, verscheen Nephthys als een roofvogel, specifiek als de Egyptische havik. De Egyptenaren beschouwden de langgerekte kreet van de havik als een rouwkreet, waardoor het dier (en Nephthys) werd verbonden met de klaagzang van de uitvaart.

Als beschermster van de doden werd de afbeelding van de havik van Nephthys vaak aangetroffen op canopenkruiken, waarvan de beroemdste werd ontdekt in het graf van farao Toetanchamon.

Haar priesteressen, die de rol van professionele klaagvrouwen bij koninklijke begrafenissen vervulden, stonden bekend als de “Nephthys-wouwen”, ook wel “Haviken van Nephthys” genoemd. Daarnaast reciteerde de maagdelijke hogepriesteres van Nephthys jaarlijks de “Klaagliederen van Isis en Nephthys” bij het “Festival van Osiris” te Heliopolis.

Dit recital bleek zo populair dat het zich door het hele Egyptische rijk verspreidde als een essentieel onderdeel van het “Dodenboek” en deel ging uitmaken van de gewone uitvaartrituelen in de koninkrijken van Opper- en Neder-Egypte.

Hoewel zij vaak met uitvaartrituelen en de Osiris-mythos werd geassocieerd, had Nephthys ook een belangrijke rol als feestelijke godheid van bier en preventie van katers. In afbeeldingen gevonden in Benbeit, Dendera en Edfu is te zien hoe zij bieroffergaven ontvangt van de farao. Als tegenprestatie voor het geschenk van bier werd geloofd dat zij de kracht schonk om te genieten van de vreugde van dronkenschap zonder de bijbehorende kater.

In Egyptische literaire werken over bevalling werd geloofd dat Nephthys hielp bij het ter wereld brengen van zonen die roem en fortuin bereikten. In de Westcar Papyrus, geschreven tijdens de Tweede Tussenperiode (1782 – 1570 v.Chr.), nam Nephthys de vermomming aan van een rondreizende muzikante om de vrouw van een priester van Ra te helpen drie kinderen te baren die vervolgens geboren werden met ledematen bedekt met goud en lapis lazuli-kronen dragend.

In hiërogliefvorm werd Nephthys weergegeven met het teken voor tempelomheiningen (hwt) met het symbool voor meesteres (nb) erboven.

De namen van Nephthys en hun betekenissen

De naam Nephthys is de Griekse transliteratie van de Egyptische naam “Nbt-hwt” of “Neb-thwt”, in verschillende spellingen “Nebet-Het”, “Nebt-Het” of “Nebet-hut.”

Verering van de Egyptische godin Nephthys bestond in enige vorm sinds het begin van Egyptes bekende geschiedenis. Daarom is de exacte oorsprong van haar naam niet vastgesteld. De betekenis van de naam Nephthys is echter geïdentificeerd als “Meesteres van het Huis.”

Hoewel vroege geleerden deze titel in verband brachten met het Egyptische huishouden en de taken van de huisvrouw, bleek dit onjuist te zijn. In werkelijkheid betekende de naam Nephthys “Meesteres van de Tempelomheining”, waardoor zij werd geassocieerd met de rol van koninklijke priesteres van Egypte.

Zij werd ooit beschouwd als een van de voornaamste goden van het oude Egypte. Als gevolg daarvan werd Nephthys geëerd met verscheidene officiële titels, waaronder:

• Vriendin van de Doden
• Alleruitnemendste Godin
• De Godin van Hulp
• Koningin van de Balsemwerkplaats
• Meesteres van het Sistrum
• Geliefde Zuster
• Nephthys van Ramesses Meriamoen
• Nephthys van het Bed des Levens
• Beschermster van de Doden
• Eerste van het Sed-festival in de Tent der Annalen (ook ingeschreven als: Eerste van de Tenten van Herakleopolis)
• Helpster van de Doden
• Moeder Nephthys
• Meesteres van het Huis
• Vrouwe van de Tempelomheining

Het oorsprongsverhaal van Nephthys en de goden van de Enneade

Een van de populairste scheppingsmythen van het oude Egypte kwam van de Enneade-cultus van Heliopolis, waartoe ook de godin Nephthys behoorde.

In de mythe, voordat er een aarde of een kosmos was, was er niets dan chaos, gesymboliseerd door donkere wateren. Op een dag kwam uit de wateren de zelfgeschapen god Atoem tevoorschijn, die op een aarden heuvel stond genaamd “ben-ben.” Als het eerste geschapen wezen stond hij alleen in het niets en verlangde naar gezelschap.

Met zaad van zelfbevrediging en speeksel schiep hij zijn zoon Sjoe (god van de lucht) en dochter Tefnoet (godin van de vochtigheid). Gefascineerd door de wervelende chaos verlieten Sjoe en Tefnoet Atoems zijde en gingen de duisternis verkennen.

Toen zij lange tijd niet terugkeerden, begon Atoem te wanhopen om zijn kinderen. Om de duisternis te verlichten schiep Atoem een vlammend oog en zond het om Sjoe en Tefnoet te zoeken. Terwijl het grotere oog weg was, schiep Atoem een ander, kleiner oog om de grond aan zijn voeten te kunnen zien. Al snel verschenen Sjoe en Tefnoet weer met het grotere vlammende oog.

Om het grotere vlammende oog te belonen voor het vinden van zijn kinderen, wees Atoem het grotere oog aan als de zon en het kleinere vlammende oog als de maan. En in zijn geluk huilde de god tranen van vreugde, die de eerste mensen werden toen ze op de heuvel aan zijn voeten vielen.

Om een nieuw thuis voor de mensheid te scheppen, verwekten Sjoe en Tefnoet de aarde (Geb) en de hemel (Noet). Maar Geb en Noet waren onafscheidelijk, gevangen in eeuwige copulatie. Om hen uit elkaar te houden scheidde Atoem Geb en Noet en plaatste pilaren tussen hen zodat zij elkaar nooit meer konden aanraken, waardoor de schepping kon bloeien tussen aarde en hemel.

Door hun eerdere contact bleek Noet echter zwanger te zijn en zij baarde vijf goden — Osiris, Isis, Seth, Nephthys en Horus de Oudere. Atoem belastte vervolgens de kinderen van Geb en Noet met het regeren van de wereld met Maat (rechtvaardigheid en gerechtigheid) en gaf Osiris (als eerstgeborene) heerschappij over alle levende schepping.

De rol van Nephthys in de mythe van Osiris’ opstanding

Osiris werd zeer geliefd door de mensheid. Hij heerste met eerlijkheid en rechtvaardigheid, en het land bloeide en gedijde. Osiris nam Isis tot metgezel, en samen onderwezen zij de mensheid kunst, religie, landbouw en letterkunde.

Maar terwijl de aarde en de hemelen bloeiden, werd de god Seth zeer jaloers op ieders liefde voor Osiris. Hij nam Nephthys tot vrouw, maar de jaloerse god verlangde naar de aandacht die zijn oudere broer kreeg.

Zelfs Nephthys verlangde naar Osiris vanwege de liefde en aanbidding die de god aan Isis schonk, en de godin zette een plan in gang dat het pantheon der goden en de gehele schepping op verschrikkelijke wijze zou beïnvloeden.

Nephthys verleidt Osiris

Nephthys, die de liefde wilde ervaren die haar zus Isis ervoer, nam de gedaante en geur van Isis aan. Zij verleidde Osiris, bedroog de god en sliep met hem (in sommige versies van deze mythe geeft Nephthys Osiris grote hoeveelheden bier of bedwelmt zij zijn wijn).

Osiris liet in Nephthys’ kamer een bloem achter die hij gewoonlijk in zijn haar droeg. Toen Seth later bij Nephthys’ bed kwam, ontdekte hij de bloem en geloofde dat Osiris zijn vrouw had verleid.

Verteerd door woede bedacht Seth een moorddadig plan om Osiris definitief uit te schakelen. Door een sierlijk gedecoreerde kist te maken die precies op Osiris’ maten was afgestemd, gaf Seth een groot feest langs de Nijl en bood de sierlijke kist aan als beloning voor degene die er het beste in paste.

Osiris, onwetend van het kwaad in het hart van zijn broer, ging in de kist liggen en merkte dat deze perfect paste. Maar voordat hij eruit kon komen sloeg Seth het deksel dicht, spijkerde het vast en duwde de kist de Nijl in. Omdat Osiris nu verdwenen was, nam Seth de troon der levenden over, met Nephthys als zijn koningin.

De geboorte van Anubis

Na haar plaats als koningin te hebben ingenomen, ontdekte Nephthys al snel dat zij zwanger was van het kind van Osiris. Wetend dat als het kind werd geboren en zou blijken dat Osiris de vader was, Seth het kind zou doden. Daarom verborg Nephthys de zwangerschap voor haar echtgenoot. Bij de geboorte noemde zij het kind Anubis en gaf het aan Isis, die zijn beschermster werd.

De zoektocht naar het lichaam van Osiris

Nog steeds op zoek naar haar echtgenoot hoorde Isis verhalen over een vreemde boom die was ontdekt in het land van Byblos. De boom had een gevoel van schoonheid en een zoete geur, dus hadden de koning en koningin van Byblos de boom uit de Nijl laten halen en tot een prachtige pilaar laten snijden die nu in hun troonzaal stond. Isis, die de kracht van Osiris vanuit de boom voelde, vermomde zich en werd kinderjuffrouw van de prins aan het hof om dicht bij de pilaar te komen.

Omdat zij gehecht raakte aan de prins, wilde Isis dat het kind onsterfelijk werd en nooit de dood zou proeven. Elke nacht wanneer de zuigeling wakker werd om te voeden, riep Isis een magisch vuur op om de sterfelijke delen van het kind weg te branden en zijn ka te versterken.

Op een nacht betrapte de koningin de godin echter terwijl zij haar kind in de mysterieuze vlammen doopte en reageerde met angst. Om de moeder te kalmeren onthulde Isis haar ware gedaante, waardoor de koningin nog banger werd. De koningin smeekte Isis hun levens te sparen. Isis vroeg om de gesneden pilaar waarin Osiris lag en keerde daarna terug naar Egypte.

Bij haar terugkeer ontdekte Isis dat Egypte was veranderd. Seth heerste met ijzeren vuist, waardoor het land onvruchtbaar werd. Wetend dat Seth woedend zou reageren als hij wist dat het lichaam van Osiris was gevonden, verborg Isis het lichaam in de moerassen van de Nijl. Ze vond Nephthys, die zich verantwoordelijk voelde voor Osiris’ verschrikkelijke dood, en vroeg haar zus het lichaam te bewaken terwijl zij kruiden zocht voor een spreuk om de god tot leven te wekken.

Seth wist echter dat Isis Osiris had ontdekt, want zij zou niet met lege handen naar Egypte terugkeren. Wetend hoezeer Isis Nephthys vertrouwde, misleidde Seth zijn koningin om te onthullen waar Osiris was verborgen.

Na het vinden van de vermoorde god hakte Seth Osiris in vele stukken, gooide zijn lichaamsdelen door het hele land en wierp de penis van de god in de Nijl. Toen Isis terugkeerde met Anubis en de benodigde kruiden, vertelde Nephthys haar tweeling wat er was gebeurd en beloofde te helpen de delen van Osiris uit de hele wereld terug te halen.

De opstanding van Osiris en het herstel van de rechtmatige erfgenaam

De zusters verzamelden alle lichaamsdelen van Osiris, op één na — de penis. Door de penis van de god in de rivier te gooien wist Seth dat vissen deze zouden opeten. Omdat Osiris niet meer heel kon worden, zou hij nooit kunnen terugkeren naar het land der levenden.

Isis en Nephthys werkten samen om de rest van Osiris bijeen te brengen, terwijl zij spreuken en aanroepingen reciteerden die bekend zouden worden als de “Klaagliederen van Isis en Nephthys”, die meer dan 2000 jaar lang bij begrafenissen in heel Egypte zouden worden gereciteerd.

Met hun gecombineerde magie en met hulp van Anubis wekten de tweelingzusters de vermoorde god succesvol tot leven. Wetend dat hij het land der levenden zou moeten verlaten, vloog Isis rond het lichaam van Osiris en trok zijn resterende zaad naar het oppervlak en in zichzelf, waardoor zij zwanger werd van Horus de Jongere.

Na zijn opwekking uit de dood daalde Osiris af naar de Doeat om heer van de doden te worden, en Anubis werd de god van mummificatie en balsemen. Nephthys, door eer gebonden aan Isis, hield de geboorte van Horus geheim voor de god Seth, waarmee een reeks epische gevechten begon tussen Seth en Horus om de toekomst van Egypte.

Gedurende 80 jaar streden Horus de Jongere en rechtmatige erfgenaam van de troon met Seth om de ziel van Egypte. Gedurende de jaren van strijd nam Seth het oog van Horus af, maar verloor zijn testikels aan de zoon van Osiris.

Uiteindelijk, nadat Isis Seth ertoe had misleid om toe te geven dat hij oneervol had gehandeld bij de moord op Osiris, nam de god Atoem de heerschappij over Egypte af van Seth en gaf die aan Horus. Seth werd verbannen naar de woestijnen buiten de koninkrijken van Egypte, maar Nephthys werd geëerd voor het verdedigen van Osiris en Horus en werd benoemd tot beschermster van de tempel.

Osiris benoemde haar tot “Vriendin van de Doden” vanwege haar rol in zijn opstanding, en zij werd bekend als de beschermster van het volk in de dood.

Nephthys, Meesteres van het Huis en Vriendin van de Doden

In de grote mythen van het oude Egypte speelde Nephthys een essentiële rol in het lot van Osiris en zijn opstanding. Als godin van de lucht, rouw en bevalling werd zij door heel Egypte vereerd als beschermster van de doden, godin van het balsemen, en zelfs als beschermster van het bier.

• Nephthys was een van de negen goden van de Enneade-cultus en een belangrijk onderdeel van de mythe van Osiris’ opstanding
• Nephthys werd doorgaans afgebeeld als de tweeling van de godin Isis, alleen in kunstwerken onderscheiden door haar hoofdtooi. Samen stonden de godinnen bekend om de uitvaart-”Klaagliederen van Isis en Nephthys”, die een essentieel onderdeel werden van het Dodenboek
• Nephthys’ dierlijke gedaante was die van een havik, waarvan de klaaglijke kreet symbool stond voor uitvaartrouw
• De naam Nephthys was een Griekse transliteratie van haar Egyptische naam “Nbt-hwt” of “Neb-thwt”, in verschillende spellingen “Nebet-Het”, “Nebt-Het” of “Nebet-hut”
• In de mythe was Nephthys deels verantwoordelijk voor de dood van Osiris, maar werd zij meer herinnerd voor haar hulp bij het herstellen van de god tot leven en het beschermen van hem tegen de moorddadige Seth
• Men geloofde dat zij de moeder was van Anubis; Nephthys werkte samen met haar zoon om de doden voor te bereiden en werd bekend als de Vriendin van de Doden

Hoewel zij in de moderne tijd niet zo beroemd is als haar tweelingzus Isis, speelde Nephthys een essentiële rol in de Egyptische mythologie. Het Dodenboek draagt nog steeds haar vele namen en haar klaagliederen, duizenden jaren later.

Afgebeeld in uitvaartvoorstellingen door heel Noordwest-Afrika en het Middellandse Zeegebied, heerst Nephthys nog steeds over de stille graven en tempels van het oude Egypte.