De Moslimbroederschap in Egypte: Overleven van repressie

De Moslimbroederschap in Egypte, in het Arabisch al-Ikhwan al-Muslimun, is een religieus-politieke groep. Geleerde Hassan al-Banna richtte de groep op in 1928 in de oostelijke stad Ismailia. In de jaren dertig zag de Broederschap een snelle groei van het aantal leden. Mensen zagen het als een organisatie die broodnodige diensten verleende.

In die begindagen richtte het zich op onderwijs en religieuze programma’s. Tegen 1952 was de Broederschap ondergronds gegaan. Lees verder om te zien hoe de Moslimbroederschap haar koers moest blijven verleggen om te overleven.

Wat is de Moslimbroederschap in Egypte?

Al-Banna was een 22-year-old leraar op een basisschool toen hij de Broederschap oprichtte. Het was een pan-islamitische sociale, religieuze en charitatieve beweging met “Islam is de oplossing” als kernboodschap.

Deze islamitische herlevingsbeweging volgde op de val van het Ottomaanse Rijk. Er volgde een verbod op het kalifaatsysteem, een regeringsvorm die de moslims honderden jaren lang had verenigd.

In de daaropvolgende twintig jaar groeide de Broederschap uit tot een volksbeweging. Het omvatte onderwijs en religie en raakte ook aan de politiek via de Partij van de Moslimbroederschap.

Doelen

Toen al-Banna de groep oprichtte, baseerde hij de ideologie op de leringen van de Koran. Al-Banna’s oorspronkelijke doel was om islamitische moraal en goede werken te verspreiden, maar de groep raakte al snel betrokken bij de politiek.

De groep was zichtbaar in de strijd om Egypte te ontdoen van de Britse koloniale overheersing. Het wilde de natie zuiveren van alle westerse invloeden. “Islam is de oplossing” is de bekendste slogan en wordt wereldwijd gebruikt.

De belangrijkste financier van de partij was de voormalige presidentskandidaat Khairat al-Shater. Hij hield in 2011 een baanbrekende toespraak waarin hij enkele doelen van de Moslimbroederschap uiteenzette.

Hier zijn een paar van deze doelen:

• Religie instellen en het leven in zijn geheel “islamiseren” — Al-Banna’s verklaarde doel was om de islamitische sharia-wetgeving in alle aspecten van het leven te introduceren. De sharia-wetgeving zou alles moeten domineren, van het besturen van de overheid tot het oplossen van alledaagse problemen.
• Nadenken, plannen, bewustzijn verspreiden en het idee van de ontwaking van de moslimgemeenschap vermarkten — De Arabische naam voor dit concept is Ummah Nahda. Een ander van al-Banna’s verklaarde doelen was het verenigen van islamitische staten en landen. Hij wilde vooral de Arabische staten verenigen en hen bevrijden van het buitenlandse imperialisme.
• Garanderen dat regeringen zich committeren aan het opbouwen van een stabiel politiek leven — De groep wilde een vreedzame machtswisseling zien die de belangen van het volk diende. Dergelijke macht moest de rechtsstaat volgen en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht garanderen. Het moest ook veiligheid bieden, het land en de mensen opbouwen en hun problemen oplossen.

De belangrijkste focus van hun ideologie was de hervorming van bestaande politieke systemen in de Arabische wereld. De huidige leden hebben nu een breed scala aan interpretaties van al-Banna’s vroege ideologie, toen de Broederschap begon als een actieve deelnemer aan een nationalistische beweging. Daarna werd het een verboden groep die gedwongen was ondergronds te opereren.

Als gevolg daarvan neigde het naar een gewapende strijd voor hun ideologie, maar keerde later terug naar een hervormingsgezinde partij. De doelen zijn dus verschillende keren moeten verschuiven in de geschiedenis van de Moslimbroederschap.

Toch is het uiteindelijke doel van de Broederschap controversieel. Het is een belangrijke reden waarom ze de afgelopen negentig jaar in het geheim hebben geopereerd. Dat doel is om moslimstaten in het buitenland te creëren en, naar zij hopen, ook in Amerika.

De Amerikaanse Broederschap heeft een voortdurende en betekenisvolle impact gehad op de islam in Amerika. Het heeft geholpen bij het opzetten van islamitische scholen en moskeeën, het promoten van prominente moslimorganisaties en zomerkampen voor jongeren.

Overtuigingen

Wat is de ware aard van de Moslimbroederschap?

Het is een radicale theocratische politieke organisatie die ver verwijderd is van liberalisme of democratie. Vandaag de dag gaat het op dezelfde voet verder.

Het politieke project van de Egyptische Broederschap in eigen land en elders heeft vier hoofddoelen:

1. Het creëren van de “gelovige man”
2. Het vestigen van de theocratische staatsvorm
3. Het versterken van de interventionistische staat
4. Het bepleiten van een confronterend buitenlands en nationaal veiligheidsbeleid

Al-Banna geloofde in de vorming en verspreiding van een authentieke islamitische staat. Toch wist hij dat dit alleen kon gebeuren door het verbieden van westerse standpunten. De Broederschap moest een einde maken aan de westerse invloed op de sharia-leerstellingen. Aanhangers van de Broederschap geloven vandaag de dag nog steeds in deze doctrine.

Voor het eerst vervagen deze overtuigingen. De meedogenloze militaire aanval van 2013 heeft de vervolging verergerd en de onderdrukking is toegenomen. De gespannen situatie heeft op verschillende manieren de oorspronkelijke doelen van de organisatie geminimaliseerd.

Volgens al-Banna is het “de aard van de islam om te domineren, niet om gedomineerd te worden, om zijn wet op te leggen aan alle naties en om zijn macht uit te breiden naar de hele planeet.” De Moslimbroederschap verzet zich dus tegen de wereldse tendensen van islamitische naties en wil een terugkeer naar de leer van de Koran. Het motto van de organisatie is: “Allah is ons doel. De Profeet is onze leider. De Koran is onze wet. Jihad is onze weg. Sterven op de weg van Allah is onze hoogste hoop.”

De Egyptische Moslimbroederschap na de revolutie van 1952

De Egyptische politiek nam in de jaren vijftig een scherpe dictatoriale wending. De Broederschap werd een van de belangrijkste doelwitten van de repressie van het regime. Het heeft zestig jaar lang geen officieel legaal bestaan gehad, maar het blijft een van de meest invloedrijke politieke en sociale programma’s in de moderne geschiedenis.

De lagere middenklasse was de belangrijkste achterban van de groep en werd de meest succesvolle georganiseerde oppositie tegen de Britse bezetting van Egypte toen het zich aansloot bij de Vrije Officieren, nationalistische militaire leiders. De Vrije Officieren wilden Egypte losmaken van een door de Britten gesteunde monarchie.

In juli 1952 dwong een militaire junta koning Faroek uit de macht in een staatsgreep. De Broederschap verzette zich tegen deze junta en verwierp zijn visie als leider van een seculiere, socialistische, pan-Arabische beweging.

De groep was tot bloei gekomen onder de Egyptische monarchie en slaagde erin zich snel te verspreiden in Egypte en over de hele wereld totdat het te maken kreeg met zijn eerste harde optreden. Dit optreden was het gevolg van de acties van een vermeende volgeling van de Broederschap die in 1954 probeerde de leider van de Vrije Officieren, Gamal Abdel Nasser, te vermoorden.

De regering zette duizenden verdachte broeders gevangen als reactie. Ze liet hen twintig jaar later, in 1974, vrij.

Nasser weerde de groep uit de regering, maar het bleef een kracht in de samenleving. Het bouwde trouw op als een populistisch alternatief voor de Egyptische staat. De staat bood de burgers weinig. Het leed ook aan herhaalde militaire nederlagen door Israël.

Sayyid Qutb, een zeer invloedrijke theoreticus, was een van de gevangenen. Voor zijn executie in 1966 publiceerde Qutb een manifest. Het verklaarde dat de moslimsamenleving Jahiliya was geworden (niet langer islamitisch). Hij voegde eraan toe dat het absoluut noodzakelijk was om de islam te herstellen. Hij pleitte voor de overname van moslimstaten door een islamitische voorhoede.

Hij herstelde ook het model van het islamitisch universalisme. Qutb’s filosofie werd zeer invloedrijk buiten de Egyptische Moslimbroederschap. De leiding van de Broederschap distantieerde zich van Qutb. Het nam vervolgens een houding aan als vreedzame activisten.

De Broederschap werd de belangrijkste officiële oppositiefractie van Egypte. In januari 2011 ontstond er een niet-religieuze jongerenprotestbeweging. Deze beweging protesteerde tegen het Mubarak-regime in Egypte.

Na een korte aarzeling keurde de top van de Moslimbroederschap de beweging goed. Het riep zijn leden op om deel te nemen aan demonstraties. De beweging werd bekend als de Arabische Lente-revolutie.

Op 25 januari 2011 wierp de revolutie voormalig president Hosni Mubarak omver, die dertig jaar in functie was geweest. Tienduizenden demonstranten stroomden naar het Tahrirplein en eisten de val van Mubarak. De jarenlange leider had zijn oog laten vallen op een dynastie door zijn zoon klaar te stomen om hem op te volgen.

De Egyptische Moslimbroederschap is sinds haar oprichting controversieel geweest. Gedurende haar bestaan heeft de Broederschap te maken gehad met tegenstand van dictators. Zij vreesden de organisatorische kracht en aantrekkingskracht onder gematigde moslims. Zij dachten dat deze eigenschappen het de ultieme bedreiging voor hun heerschappij maakten.

Eindelijk kreeg de Broederschap haar kans om te regeren na de revolutie van januari 2011. Eind april 2011 richtten ze de Partij voor Vrijheid en Rechtvaardigheid op. Het volk verkoos kandidaten voor het parlement en het presidentschap in 2012.

Mohamed Morsi was de eerste president van het land die via een democratisch proces werd gekozen. Hij probeerde in december van datzelfde jaar zijn bevoegdheden uit te breiden, wat een golf van protesten teweegbracht.

Abdel Fattah el-Sisi, zijn minister van Defensie, ontketende een jaar later een staatsgreep. Hij benoemde zichzelf tot president en verpletterde de groep. Deze actie van het leger volgde op dagen van massale anti-regeringsprotesten. Morsi had ook een eis van enkele generaals afgewezen waarin hij werd opgeroepen om de ergste politieke ramp in Egypte op te lossen sinds Mubarak in 2011 de macht verliet.

De regering berechtte Morsi samen met veertien hoge leden van de Broederschap. De beschuldiging was dat hij zijn volgelingen had aangezet tot moord. Ze gaven hem de schuld van de dood van twee demonstranten van de oppositie en een verslaggever. Ze zeiden dat hij ook opdracht had gegeven tot de illegale gevangenzetting en marteling van anderen.

Het leger arresteerde tienduizenden aanhangers van de Broederschap en vermoordde er honderden op straat. De staatsgreep en de repressie lieten de Broederschap stuurloos achter. Het was de zwaarste klap die de Broederschap in haar tweeënnegentigjarige geschiedenis had gekregen.

Sisi heeft er zijn werk van gemaakt om de islamistische groep te verpletteren sinds de staatsgreep van 2013. De Broederschap beweerde ooit het meest robuuste niet-statelijke programma van de Arabische wereld te zijn. Het heeft een wereldwijd netwerk opgebouwd. Het heeft ook groepen zoals Hamas, de Palestijnse revolutionaire vereniging, geïnspireerd. Sisi heeft het gereduceerd tot een zwakke, verdeelde organisatie.

De Moslimbroederschap heeft er een handje van om lange periodes van onderdrukking te doorstaan. Deze vaardigheid ligt in de details van haar organisatiestructuur, en haar centrale, piramidale structuur is constant gebleven. Het External Egyptian Brotherhood Office, bestaande uit hoger geplaatste verbannen leden, vult dit aan.

De groep hield stand tijdens het tijdperk van repressie in de jaren vijftig en zestig. De regering van de toenmalige president Gamal Abdel Nasser martelde en zette vele leden gevangen.

De vervolging van de Broederschap onder Nasser leidde tot drie ontwikkelingen:

1. Een factie van de Broederschap koos ervoor om geweld te gebruiken. Zij vonden dat dit de enige manier was om het Nasser-regime ten val te brengen. Die aanpak zou ook werken voor elke andere regering die niet islamitisch genoeg was.
2. Een andere vleugel besloot dat alleen grassroots-projecten – “bottom-up islamisering” – de juiste weg waren.
3. De derde vleugel migreerde naar andere landen. Zij verkozen te vertrekken in plaats van deel te nemen aan het systeem of hun toevlucht te nemen tot geweld.

Egyptische Moslimbroederschap president Mohamed Morsi

Morsi werd geboren als Muhammad Muhammad Mursi Issa al-Ayyat op 20 augustus 1951 en was een ingenieur. Hij werd geboren in het gouvernement al-Shaquiyyah, aan de oostkant van de Nijldelta.

Hij studeerde aan de universiteit van Caïro en behaalde zijn doctoraat aan de University of Southern California in 1982. Hij doceerde techniek aan de California State University, Northridge, tot 1985. Daarna keerde hij terug naar Egypte. Hij werd hoogleraar techniek aan de universiteit van Zagazig, een functie die hij bekleedde tot 2010.

Voormalig president Morsi stierf in een Egyptische rechtszaal op 17 juni 2019. Hij had een jaar en vier dagen gediend voordat hij door een militaire staatsgreep uit zijn ambt werd gezet. Morsi was vanaf het begin een onwaarschijnlijke kandidaat, maar hij was aan de macht gekomen in de nasleep van de Arabische Lente.

De Broederschap diskwalificeerde de oorspronkelijke kandidaat, Khairat al-Shater, op een technische details. Kort daarna droegen ze Morsi voor. De pers noemde hem al-stebn “het reservewiel”. De Broederschap had hem als extra wiel naar voren geschoven.

Morsi prees, net als andere leiders van de Broederschap, de idealen van vrijheid. Ze prezen de democratie wanneer ze met leden van de buitenlandse media spraken. In de aanwezigheid van andere doelgroepen had hij een geschiedenis van het doen van meer verontrustende uitspraken. Zijn campagnebijeenkomsten konden verontrustend zijn.

De eerste officiële politieke tak van de Broederschap was de Partij voor Vrijheid en Rechtvaardigheid. Morsi leidde die partij. Hij stond op het hoogtepunt van haar politieke, sociale en ideologische strijd. Morsi’s dood sloot een hoofdstuk in de Egyptische geschiedenis af.

Sisi blijft de Broederschap vervolgen. In augustus 2020 voerde het Egyptische ministerie van Binnenlandse Zaken een inval uit in een appartement in Caïro. Daar arresteerden ze Mahmoud Ezzat, de waarnemend leider van de Broederschap. Ezzat was zeven jaar lang uit handen van de autoriteiten gebleven.

De autoriteiten zeiden dat ze telefoons en computers vonden met versleutelingssoftware. Ze beweerden dat Ezzat deze apparatuur gebruikte om te communiceren met leden van de Broederschap. Deze leden bevonden zich in eigen land en in het buitenland.

Conclusie: Er komt een opstand in Egypte, zegt de Broederschap

De officiële woordvoerder van de Egyptische Broederschap is Talaat Fahmy. Hij heeft gewaarschuwd dat een nieuwe revolutie het huidige regime weg zal vagen. “Geen enkel onrecht kan eeuwig duren,” vertelde hij aan AFP in Istanbul. “Het geduld van de mensen en hun vermogen om te tolereren wat er gebeurt, is niet eeuwig.”

De Broederschap heeft in haar geschiedenis veel beproevingen gekend. Zal Fahmy’s voorspelling uitkomen? We zullen het in de loop van de tijd zien.