Mongán

Dichter en leider van de Dál nAraide. Mongán (Mongan) zou een historische figuur zijn geweest, die stierf rond 624 na Chr.

Mongán (Mongan) zou de zoon zijn van de zeegod Manannán Mac Lir en Caíntigern. Caíntigern was de vrouw van Fiachna Mac Báetáin. Fiachna Mac Báetáin was de koning van Dál nAraide, een klein koninkrijk binnen Ulster.

Er bestaan drie verschillende versies van hoe Manannán Mongan verwekte bij Caíntigern. In alle drie de gevallen zou Manannán Fiachna alleen helpen in de strijd als hij bij Caíntigern mocht slapen.

Mongán leefde in Tir Tairngire (het Land van Belofte) met zijn vader Manannán totdat hij twaalf was, alvorens terug te keren. In Tir Tairngire leerde hij alle kennis van de Tuatha Dé Danann. Hij had ook het vermogen om van gedaante te verwisselen in een hert, zalm, zeehond, zwaan of wolf.

Als jonge jongen voorspelde Mongán zijn eigen dood terwijl hij met zijn moeder over het strand liep. Toen Caíntigern hoorde dat de mooie steen die zij van het zand had opgeraapt degene zou zijn die hem zou doden, gooide zij de steen zo ver als zij kon de zee in. Later die dag bracht de golf de steen echter terug naar het strand.

Mongán was drie keer getrouwd.

Mongán en zijn vrouw Fintigernd zochten beschutting tegen een hagelstorm in een huis met een bronzen dak. De gastheer gaf hem bier uit zeven vaten dat hem de buitenwereld deed vergeten. Mongán zong en vermaakte zijn gastheer met verhaal na verhaal. Er verstreek een heel jaar zonder dat hij het huis verliet.

Bij Ráth Mór, met een andere vrouw genaamd Breóthigernd, raakte hij in een ruzie met een dichter genaamd Forgoll. Forgoll beweerde dat hij had gezien hoe Fothad Airgthech werd gedood. Mongán betwistte Forgolls bewering over waar en hoe Fothad was gestorven. Forgoll dreigde hem te hekelen en zijn vrouw als vermaak te nemen als Mongán zijn eigen bewering over Fothads dood niet binnen drie dagen kon bewijzen. De kwestie werd op de derde dag beslecht toen Cailte arriveerde en getuigde over Fothads dood ten gunste van Mongáns bewering.

Fiachna Mac Báetáin stond bekend als Fiachna Finn, wat Fiachna de Schone betekent. Fiachna Finn was een rivaal van Fiachna Dub (Fiachna de Duistere). De twee Fiachna’s waren verwikkeld in een oorlog, maar Mongán werd verliefd op Dub Lacha, de mooie dochter van Fiachna Dub. Dub Lacha was ook verliefd op de zoon van haar vaders vijand. Zij ontblootte haar borsten voor de jonge Mongán en hij nam haar als zijn vrouw.

Fiachna Finn (mac Báetáin) won alle veldslagen tegen zijn vijand, Fiachna Dub, omdat hij een verwant had genaamd Sint Comgall die altijd tot zijn God bad voor de overwinning van Fiachna Finn. Toen Fiachna Dub echter een beroep deed op Comgalls gunst, stelde dit de heilige voor een dilemma. Dus vroeg Comgall aan Fiachna Finn of hij de voorkeur gaf aan overwinningen in de strijd maar verdoemenis in de hel, of nederlaag in de strijd maar eeuwig leven in de hemel. Fiachna Finn koos voor de tweede optie en werd onmiddellijk verslagen en gedood in de strijd.

Mongán trachtte de dood van zijn vader te wreken met de hulp van Brandub, koning van Leinster. Maar Brandub eiste een zware prijs voor zijn hulp. De koning wilde Dub Lacha als prijs voor zijn bijstand. Dus verhuisde Dub Lacha naar Brandubs paleis, maar de koning mocht pas na een jaar scheiding van haar echtgenoot gemeenschap met haar hebben.

Mongán bezocht zijn vrouw in het geheim in verschillende vermommingen en bleef bij haar slapen. Brandub ontdekte Mongáns bedrog. Uit vrees zijn vrouw te verliezen vroeg Mongán hulp aan een lelijke heks genaamd Cuimne. De heks gebruikte haar krachtige magie om van gedaante te veranderen zodat zij eruitzag als een mooie prinses uit Munster. Mongán onderhandelde met Brandub dat hij Cuimne kon krijgen in ruil voor de terugkeer van zijn vrouw. Brandub stemde in en gaf Dub Lacha terug aan Mongán. Brandub was geschokt toen Cuimne haar oorspronkelijke gedaante als heks weer aannam.

Enkele bronnen vermelden dat hij kinderen had, maar één tekst zegt dat hij kinderloos stierf. Mongán had nog een confrontatie met een andere dichter genaamd Eochaid Éigeas. Eochaid diende als hoofddichter van Ulster. Mongán daagde Eochaid onbezonnen uit voor een wedstrijd, die Eochaid verloor. Eochaid Éigeas vervloekte Mongán woedend dat hij onvruchtbaar zou zijn.

In de strijd tegen de Britten versloeg Mongán de invallers beslissend, maar Artur ap Bicior raapte een gekleurde steen op en slingerde deze naar Mongáns hoofd. Zoals hij eerder aan zijn moeder had voorspeld, werd hij gedood door dezelfde steen die zijn moeder had gevonden en weggeworpen.