Mani: De Laatste Profeet

Mani de Profeet had volgelingen die noch moslim, noch boeddhist, noch christen waren. Hij geloofde dat verlossing mogelijk was en dat hij een apostel van Jezus Christus was. In dit artikel bespreken we Mani de profeet, de overtuigingen van het manicheïsme en de oorsprong van de beweging.

Wie was Mani de Profeet?

Mani de Profeet wordt vereerd als de laatste profeet na Zoroaster, Boeddha en Jezus. Hij werd geboren in Iran, nabij Seleucia-Ctesiphon (nu al-Mada’in), in 216 n.Chr. Zijn ouders waren leden van de joods-christelijke gnostische sekte die bekend staat als de elkesaieten. Mani beschouwde zichzelf als een apostel van God en leefde in het zuiden van Babylonië. Zijn religieuze overtuigingen bevatten elementen van de veel oudere Perzische religie van het zoroastrisme.

Mani componeerde zeven werken tijdens zijn leven. Zes daarvan werden geschreven in een late variant van het Aramees, genaamd Syrisch. Het zevende werk werd geschreven in het Middelperzisch en gepresenteerd aan de Sassanidische keizer, Shapur I.

Toen hij in de twintig was, besloot Mani dat verlossing kon worden bereikt door onderwijs, vasten, kuisheid en zelfverloochening. Mani beweerde de Parakleet te zijn die in het Nieuwe Testament werd beloofd, en de Laatste Profeet.

Mani verklaarde zichzelf tot een apostel van Jezus Christus. In zijn poëzie prijst hij regelmatig Jezus en de Maagd Maria. De manicheese traditie beweert ook dat Mani een reïncarnatie was van Zoroaster, Boeddha en Jezus.

Mani reisde naar India om de bevolking te bekeren. Bij zijn terugkeer in 242 n.Chr. trad hij toe tot het hof van de koning van het Sassanidische Rijk. Hij werkte ook samen met diens opvolger, Hormizd, maar Bahram was het niet eens met zijn overtuigingen. Bahram, een volgeling van de zoroastrische hervormer Kartir, begon de manicheeërs te vervolgen.

Mani vertelde zijn discipelen dat hij naar de hemel ging en een jaar lang niet zou terugkeren. In 274 n.Chr. verscheen Mani opnieuw, waarna hij werd gearresteerd en levend gevild. Zijn huid werd opgevuld met stro en aan een kruis genageld boven de hoofdpoort van Gundeshapur. Dit werd gedaan als waarschuwing voor zijn volgelingen. Na de dood van Mani vluchtten zijn volgelingen naar India en sommigen naar China. Degenen die in Iran achterbleven, werden tot slaaf gemaakt.

Wat waren de leringen van Mani?

De leringen van Mani waren gebaseerd op het dualisme van goed en kwaad die eeuwig met elkaar strijden. Ze waren bedoeld om de leringen van het christendom, het jodendom, het zoroastrisme en het boeddhisme op te volgen en te overtreffen. Het is gebaseerd op een rigide dualisme van goed en kwaad, verwikkeld in een eeuwige strijd.

Mani stelde de centrale vraag over de oorsprong van het kwaad. Hij legde uit dat het kwaad voortkwam uit een oud kosmisch conflict tussen licht en duisternis. Hij geloofde ook dat eclipsen werden veroorzaakt doordat de zon en de maan speciale sluiers gebruikten om het verontrustende schouwspel van kosmische veldslagen buiten te sluiten.

De manicheese religie bood een eenvoudig antwoord op het raadsel waarom God toestaat dat het kwaad floreert. God kan weinig aan het kwaad doen omdat Hij niet het almachtige wezen is waarvoor Hij gewoonlijk wordt gehouden.

Wat is het Manicheïsme?

Het manicheïsme was een belangrijke religie gesticht in de 3e eeuw n.Chr. door de Perzische profeet Mani. De overtuigingen van het manicheïsme waren gebaseerd op lokale Mesopotamische religieuze bewegingen en het gnosticisme. Een volgeling van het manicheïsme werd een manicheeër genoemd.

Het manicheïsme leerde een rigide dualistische kosmologie. De werken van deze religie beschrijven de strijd tussen goed en kwaad, de spirituele wereld van het licht en de materiële wereld van de duisternis. Volgelingen van de manicheese religie waren georganiseerd in een kerkstructuur. Ze waren verdeeld in een klasse van uitverkorenen (electi) en toehoorders (auditores). De uitverkorenen moesten de wetten strikt naleven, terwijl de toehoorders voor de uitverkorenen zorgden in de hoop gereïncarneerd te worden als een uitverkorene.

Wat zijn de overtuigingen van het Manicheïsme?

Het manicheïsme gelooft dat de schepping van de wereld het resultaat was van een invasie van het rijk van het licht door de krachten van de duisternis.

Een gevolg van deze invasie was dat elementen van licht werden verslonden door duistere demonen. Ze geloofden dat demonen alle mensen, dieren en planten verwekten in een poging de lichtdeeltjes die ze hadden ingeslikt vast te houden.

Het manicheïsme deelde ook de overtuiging dat het universum was opgezet door de godheden van het licht om geabsorbeerd licht te verlossen, zodat het teruggebracht kon worden naar zijn oorspronkelijke thuis. Het licht van een mens kan worden vrijgemaakt en zijn geest gered, wanneer hij zijn plaats in de structuur van de wereld beseft.

Het manicheïsme leert dat verlossing kan worden bereikt door verering, gebed en onthouding. Het is een zeer moralistische religie met ascetische neigingen. Het is de elite, inclusief de geestelijkheid, verboden om te trouwen, handel te drijven, planten te snijden of dieren te slachten. De gewone mensen mogen deze dingen wel doen, zij het met tegenzin.

Was Mani een Moslim?

Mani de Profeet probeerde een werkelijk universele religie te creëren op basis van dualiteit. Hij voegde bewust elementen toe uit andere religies, waaronder het mithraïsme, het christendom en het boeddhisme. Er zijn parallellen tussen Mani en Mohammed, de profeet van de islam.

Mani beweerde de opvolger te zijn van Jezus en andere profeten wiens leringen volgens hem door hun volgelingen waren gecorrumpeerd. Mani verklaarde zichzelf tot de Parakleet, wat in de orthodoxe traditie wordt begrepen als een verwijzing naar God in de persoon van de Heilige Geest. Mani beweerde, net als Mohammed, ook de laatste van de profeten te zijn.

Mani groeide op in een joods-christelijke doopsekte. In zijn vroege geschriften is het duidelijk dat hij niet tevreden was met de geloofsovertuiging waarin hij was geboren. Hoewel hij het christendom accepteerde, geloofde hij slechts een deel ervan. Hij vulde de leringen waarmee hij was opgegroeid aan door te lenen uit andere religieuze teksten en zijn eigen theorieën toe te voegen.

Hoewel hij geen moslim was, worden Mani en het manicheïsme genoemd in talrijke islamitische historische en literaire teksten. Soms werd hij afgeschilderd als een prototypische aartsketter. Andere keren wordt hij afgebeeld als een religieus leider en geprezen kunstenaar. Een manicheese religieuze tekst in het Parthisch laat zien dat manicheeërs probeerden de terminologie en concepten van de islam over te nemen.

Moslimveroveringen beschermden het manicheïsme en maakten tijdelijk een einde aan de vervolging. De Omajjadische gouverneur van Irak, al-Hajjaj b. Yusuf, probeerde de manicheese status te waarborgen en de zaken van de gemeenschap te reguleren via een archelogos gevestigd in Ctesiphon.

Waar was het Manicheïsme wijdverspreid?

Manicheese kerken en geschriften bestonden van het verre oosten in China tot het westen in het Romeinse Rijk. Op een bepaald punt in de geschiedenis was het een belangrijke rivaal van het christendom, voordat de verspreiding van de islam het heidendom verving.

De manicheese visie was het krachtigst in Oost-Iran en Centraal-Azië. Bekwame Sogdische kooplieden dienden als missionarissen voor de religieuze sekte. Het werd de officiële religie van het Oeigoerse Khaganat in 762, wat zijn macht versterkte.

Het manicheïsme werd snel succesvol in de Arameessprekende regio’s. De manicheese religie bloeide tussen de 3e en 7e eeuw. Op haar hoogtepunt was het een van de meest verspreide religies ter wereld.

Beginnend met de heidense keizer Diocletianus werden volgelingen van het manicheïsme vervolgd door de Romeinse staat. Om deze reden overleefde het manicheïsme langer in het oosten dan in het westen. Men gelooft dat de manicheese religie uiteindelijk in Zuid-China in de 14e eeuw verdween.

Hoe groeide en kromp het Manicheïsme?

Het manicheïsme groeide omdat Mani actieve missionarissen had in Syrië, Perzië, Palestina en Egypte. Hun volgelingen deden verwoede pogingen om alle bekende religieuze tradities op te nemen en behielden vele religieuze werken.

Mani moedigde de vertaling van zijn geschriften in andere talen aan. Hun krachtige activiteit leidde ertoe dat het manicheïsme zich snel naar het westen verspreidde en tot in het Romeinse Rijk doordrong. Vanuit Egypte trok deze religie door Noord-Afrika en bereikte Rome in de 4e eeuw.

Mani hielp de religie zich te verspreiden naar de oostelijke provincies van het Perzische Rijk. De gemeenschap slaagde erin zichzelf te handhaven ondanks de hevige vervolgingen. De islamitische vervolging door de Abbasiden in de 10e eeuw dwong de zetel van de manicheese leider te verplaatsen naar het land dat nu Oezbekistan heet.

De expansie van het manicheïsme in het Oosten was al begonnen in the 7e eeuw met de heropening van karavaanroutes na de Chinese verovering van Oost-Turkestan. Een manicheese missionaris bereikte het Chinese hof in 694 n.Chr. In 732 n.Chr. gaf een edict vrijheid van godsdienst in China.

Toen de Oeigoerse Turken later Oost-Turkestan veroverden, adopteerde een van hun leiders het manicheïsme. Het bleef de officiële religie van het Oeigoerse koninkrijk tot de omverwerping in 840.

Men gelooft dat het manicheïsme in Oost-Turkestan overleefde tot de Mongoolse invasie in de 13e eeuw. In China werd de religie verboden in 843 n.Chr., maar ondanks de manicheese strijd bleef de religie aanbeden worden tot ten minste de 14e eeuw.

Leringen die opmerkelijk veel leken op het manicheïsme doken op tijdens de middeleeuwen in Europa. Groepen zoals de Armeense paulicianen, de Bulgaarse bogomielen en de Franse katharen of albigenzen vertoonden sterke gelijkenissen met het manicheïsme. Een directe link tussen het manicheïsme en deze Europese neo-sekten is nooit vastgesteld, maar men gelooft dat ze beïnvloed zijn door de leringen van de profeet Mani.

Conclusie

Mani was een complexe maar invloedrijke figuur in de geschiedenis. Hij stichtte de dualistische religieuze beweging van het manicheïsme, die door sommigen werd aanbeden maar door anderen werd beschouwd als een christelijke ketterij. Hier is een samenvatting van wat we in dit artikel hebben behandeld.

• Mani wordt vereerd als de laatste profeet na Zoroaster, Boeddha en Jezus.
• Mani werd geboren in Iran in 216 n.Chr. en stierf in 274 n.Chr.
• Manicheese kerken en geschriften bestonden van het verre oosten in China tot het westen in het Romeinse Rijk.
• Mani werd beschouwd als een christelijke ketter.
• Het manicheïsme leert dat verlossing kan worden bereikt door verering, gebed en onthouding.
• Het manicheïsme leerde een rigide dualistische kosmologie.