Mesopotamische beschaving: een korte geschiedenis

Het verhaal van het schrift, de astronomie en het recht begint op één plek: de Mesopotamische beschaving.

Mesopotamië komt van het Griekse woord voor midden — mesos — en rivier — potamos — en betekent letterlijk een “land tussen twee rivieren”. Mensen vestigden zich voor het eerst in Mesopotamië in het Paleolithicum in 14.000 v.Chr. De eerste beschavingen in Mesopotamië leefden in bescheiden gemeenschappen met een regering die omschreven kan worden als een combinatie van monarchie en democratie.

De eerste mensen bewoonden Mesopotamië meer dan 12.000 jaar lang dankzij het stabiele klimaat, de vruchtbare bodem en een constante aanvoer van vers water.

Mesopotamiërs leefden van landbouw, visserij en veeteelt. Verschillende oude Mesopotamische beschavingen bloeiden op in Mesopotamië, waaronder de Sumeriërs, Akkadiërs, Assyriërs, Babyloniërs en de Perzische rijken.

Deze rijken gaven vorm aan de cultuur van Mesopotamië en brachten verschillende prestaties voort die ons tot op de dag van vandaag helpen.

Wat waren de bevolkingsgroepen van Mesopotamië?

Sumeriërs

Sumeriërs waren de eerste mensen die in het zuiden van Mesopotamië woonden. Ze worden door veel historici beschouwd als de eerste Mesopotamische beschaving. Sumeriërs bouwden schepen waarmee ze de Perzische Golf konden bevaren en handel konden drijven met andere vroege beschavingen, zoals de Harappanen in Noord-India.

Ze verhandelden textiel, lederwaren en sieraden voor Harappaanse edelstenen, koper, parels en ivoor. Een van de opmerkelijke literatuurwerken is het Sumerische gedicht genaamd het “Gilgamesj-epos”. Het beschreef de heroïsche avonturen van de Sumerische koning. Dit inspireerde vele culturen om eigen verhalen te creëren.

Sumeriërs vonden belangrijke technologieën uit, zoals wiskunde, astronomie, astrologie, de ploeg, het wiel, zeilboten, de maankalender, irrigatie, landbouwwerktuigen, sandalen en bier.

Nadat Mesopotamië in het tweede millennium v.Chr. werd bezet door de Babyloniërs en Amorieten, verloren ze geleidelijk hun culturele identiteit en stierven ze langzaam uit. Echter, ondanks dat ze werden binnengevallen en veroverd door de Amorieten en Babyloniërs, leefde de culturele erfenis van de Sumeriërs voort.

Akkadische Rijk

De Sumeriërs hadden een belangrijke culturele uitwisseling met een groep in het noorden van Mesopotamië die bekend staat als de Akkadiërs. Het is vernoemd naar de stadstaat Akkad. Rond 2334 v.Chr. kwam Sargon van Akkad aan de macht en stichtte wat mogelijk ‘s werelds eerste dynastieke rijk was. Het Akkadisch en Sumerisch hebben dezelfde regeringsstructuur, maar spraken verschillende talen.

Rond 2300 v.Chr. werd Sargon de Grote de heerser. Toen Uruk (de machtige Sumerische stad) Akkad aanviel, vocht Sargon de Grote terug en veroverde uiteindelijk Uruk.

Sargon de Grote veroverde alle Sumerische steden en verenigde Noord- en Zuid-Mesopotamië onder één heerser. Een van de koningen die wordt beschouwd als het hoogtepunt van het Akkadische Rijk was Naram-Sin. Hij regeerde 50 jaar en breidde het Akkadische Rijk uit.

Assyrische Rijk

Toen het Akkadische Rijk viel, nam het Assyrische Rijk het over. De traditionele stad Aššur (ook wel Ashur genoemd) ligt in de noordelijke regio. Ashur was oorspronkelijk een van de vele Semitisch-sprekende stadstaten die werden gedomineerd door Sargon en zijn nakomelingen tijdens het Akkadische Rijk. Binnen honderd jaar na de ineenstorting van het Akkadische Rijk was de regio een groot rijk geworden.

Vanaf het einde van de 21e eeuw v.Chr. tot het einde van de zevende eeuw v.Chr. waren de Akkadisch-sprekende Assyriërs de dominante macht in de Mesopotamische regio. Een van de sterkste leiders was koning Sjamsji-Adad I. Tijdens zijn bewind werden de Assyriërs rijk en trainden ze grote krijgers.

Assyriërs stonden bekend om hun moedige soldaten; vechten was hun manier om te overleven. Ze stonden bekend als wrede en meedogenloze krijgers. Assyrische strijders zorgden er ook voor dat hun ijzeren wapens van hoge kwaliteit waren, waardoor hun wapens sterker waren dan die van koper.

De Assyrische heerschappij in Mesopotamië viel kort na de dood van koning Sjamsji-Adad, waarna het Babylonische Rijk het hele Assyrische rijk begon te domineren.

Babylonische Rijk

De Babyloniërs waren het eerste rijk dat heel Mesopotamië zou beslaan. Babylon was een kleine stadstaat in centraal Mesopotamië gedurende een eeuw nadat het in 1894 v.Chr. werd gesticht. De regeerperiode van Hammurabi was van 1792 tot 1750 v.Chr. Hij werd omschreven als een efficiënte heerser die een goede bureaucratie met belastingheffing opzette. Hammurabi veroverde heel Zuid-Mesopotamië, wat stabiliteit bracht en de naam Babylonië aan de regio gaf.

Een van de belangrijkste werken van deze Eerste Dynastie van Babylon was de Codex Hammurabi. Het was een verzameling wetten die op kleitabletten waren geschreven. De wet van Hammurabi bevat 282 wetten die betrekking hebben op huurprijzen, lonen, straffen voor crimineel gedrag, adoptie, huwelijk en echtscheiding.

Toen Hammurabi stierf, namen zijn zonen de leiding over. Het bestuur van zijn zonen was echter niet zo goed als dat van Hammurabi. De Babyloniërs werden zwak. De Kassieten zagen de kans schoon om de Babyloniërs te koloniseren.

Zij regeerden 400 jaar totdat de Assyriërs het opnieuw overnamen. Rond 616 v.Chr. profiteerde koning Nabopolassar van de val van het Assyrische Rijk. Koning Nabopolassar stichtte het Nieuw-Babylonische Rijk. Nabopolassars zoon Nebukadnezar II nam het stokje over en bracht de voormalige glorie van Babylon terug. Babylon werd hersteld naar het voorbeeld van het bestuur van Hammurabi. Nadat Nebukadnezar II stierf, viel het Nieuw-Babylonische Rijk opnieuw.

De Perzen veroverden Babylon en transformeerden het in het Perzische Rijk.

Perzische Rijk

Na de val van het Babylonische Rijk nam het Perzische Rijk heel Mesopotamië over. In 539 v.Chr. veroverde de Perzische koning Cyrus Babylon en kreeg hij de controle over heel Mesopotamië. Eeuwenlang werd het het territorium van een buitenlands rijk. Het Perzische Rijk, ook wel bekend als het Achaemenidische Rijk, werd gesticht door Cyrus de Grote.

Cyrus de Grote stond verschillende culturen en oude praktijken toe, zolang de mensen hun belastingen betaalden en de Perzische heersers gehoorzaamden. Cyrus’ manier van besturen was anders dan hoe de eerdere veroveraars, zoals de Assyriërs, destijds regeerden.

Om het rijk in Mesopotamië te behouden, had elk gebied een “satrap”, een waarnemend gouverneur van het gebied. Mesopotamië staat bekend om zijn uitgestrekte locaties en dit werd voor de Perzen de kans om landgoederen te bezitten. De val van het Perzische Rijk begon toen koning Darius de Grieken aanvel.

De Grieken, geleid door Alexander de Grote, veroverden het Perzische Rijk. Toen Alexander de Grote won, verdwenen de Mesopotamische steden samen met de oude Mesopotamische culturen en mensen.

Mesopotamisch Leven

Met de opkomst van de Sumerische beschaving in Mesopotamië veranderde het dagelijks leven van de mensen drastisch. Van nomaden begonnen ze gemeenschappen te bouwen en in huizen van moddersteen te wonen. De moddersteen was effectief ongeacht het weer. Vrouwen waren verantwoordelijk voor het huishouden. Het niet op orde houden van het huis werd gezien als reden voor echtscheiding. Vrouwen hadden niet dezelfde rechten als mannen.

Ter ontspanning genoten Mesopotamiërs van muziek tijdens festivals en ze gebruikten verschillende instrumenten zoals trommels, lieren, fluiten en harpen. Mesopotamiërs hielden ook van sporten zoals boksen en worstelen, en bordspellen. Kleding werd gemaakt van wol. De mannen droegen kiltachtige rokken en de vrouwen droegen lange jurken.

Ze droegen graag sieraden, vooral ringen. De vrouwen vlochten hun lange haar, terwijl de mannen lang haar en baarden hadden. Zowel mannen als vrouwen droegen make-up. Sieraden waren een statussymbool in het oude Mesopotamië.

Religie

Mesopotamiërs vereerden meer dan één God. Elk rijk kende verschillende overtuigingen. Mesopotamiërs geloofden in geesten en boze machten. De overtuigingen evolueerden in elk rijk.

De meeste van hun overtuigingen werden doorgegeven via kleitabletten die hun geloof en praktijken uitwerkten. Mesopotamiërs omschreven hun religie als polytheïsme. De Griekse mythologie nam veel ideeën over van de Mesopotamische goden.

Taal

De belangrijkste talen van het oude Mesopotamië waren het Sumerisch, Babylonisch en Assyrisch (samen ook wel bekend als ‘Akkadisch’), het Amoritisch en — later — het Aramees. Het vakgebied dat de Mesopotamische talen en de daarin geschreven bronnen bestudeert, wordt assyriologie genoemd.

Kunst en vakmanschap

Kunst en poëzie vormden een groot deel van de rijkere steden in de vroege Mesopotamische beschaving. De koning van de stad eerde de kunstenaar. De meeste poëzie en kunst had een religieus thema. Verhalen werden overgenomen door verschillende generaties. Populaire verhalen werden uiteindelijk op kleitabletten vastgelegd. Ambachtslieden droegen veel bij aan de cultuur van het Mesopotamische volk. Ze maakten functionele voorwerpen zoals schalen, potten, kleding, manden, boten en wapens.

Ze creëerden ook kunstwerken die bedoeld waren om de goden en de koning te verheerlijken. Het meest voorkomende materiaal voor Mesopotamische kunstenaars was klei. Klei speelde een belangrijke rol; het werd gebruikt voor aardewerk, monumentale gebouwen en tabletten om geschiedenis en legenden vast te leggen. De Mesopotamiërs ontwikkelden hun vaardigheden in aardewerk gedurende duizenden jaren.

Al snel veranderde hun aardewerk in kunstwerken. Mooie sieraden waren een statussymbool in het oude Mesopotamië. Zowel mannen als vrouwen droegen sieraden. Juweliers gebruikten edelstenen, zilver en goud om prachtige ontwerpen te maken.

Mesopotamiërs maakten sieraden zoals halskettingen, oorbellen en armbanden. Metaalbewerkers leerden hoe ze brons moesten maken door tin en koper te mengen. Door hun innovatieve geest konden ze metaalwerk op creatieve manieren vervaardigen. Ze begonnen het metaal op zeer hoge temperaturen te smelten, zodat ook de lagere klassen van de samenleving allerlei voorwerpen konden maken, waaronder gereedschappen, wapens en sculpturen.

Timmerlieden waren opmerkelijke ambachtslieden in het oude Mesopotamië. De belangrijkste bijdrage van timmerlieden werd geleverd met geïmporteerd hout uit Libanon. Ze bouwden paleizen voor de koningen met cederhout. Ze bouwden ook strijdwagens voor de oorlog en schepen om de rivieren de Tigris en de Eufraat te bevaren. Ingewikkelde ontwerpen werden gemaakt door houten vakmanschap. Ze vonden veel voorwerpen uit die gemaakt waren van verschillende materialen zoals glas, edelstenen, schelpen en metaal om prachtige items zoals meubels, religieuze stukken en muziekinstrumenten te maken.

Steenhouwers creëerden Mesopotamische kunst van hoge kwaliteit. De details werden glad afgewerkt; ze hakten grote sculpturen tot kleine gedetailleerde goden of de koning. Het vakmanschap getuigt van originaliteit en uniciteit.

Prestaties van de Mesopotamische Beschaving

Schrift

Klei was de meest exclusieve manier voor Mesopotamiërs om zichzelf uit te drukken via architectuur, beeldjes en aardewerk. Klei was ook een medium voor het schrift, wat de weg vrijmaakte voor de spijkerschriftbeschaving, spijkerschriftliteratuur en spijkerschriftwetten. Dit was een intellectuele prestatie die niets minder was dan de uitvinding van het schrift.

De opmerkelijke wet die werd gepubliceerd was de Codex Hammurabi. Deze bestaat uit 282 wetten die betrekking hebben op: huurprijzen, lonen, straffen voor crimineel gedrag, adoptie, huwelijk en echtscheiding. Het epos van Gilgamesj was afgeleid van de Sumerische koning; het is een geschreven epos dat verhalen en verschillende legenden bevat. Het was een manier om de lezer te onderwijzen over de waarden van de samenleving.

Wiskunde

Babylonische tabletten werden gebruikt om wiskundige problemen op te lossen. De Sumeriërs vonden het zestigtallig stelsel uit. De Sumerische wiskunde was gebaseerd op een sexagesimaal (basis 60) getallensysteem. De Akkadiërs vonden het telraam (abacus) uit.

Mesopotamiërs hadden een brede kennis van wiskunde, inclusief optellen, aftrekken, vermenigvuldigen, delen, kwadratische en kubische vergelijkingen en breuken.

De mensen in Mesopotamië wisten hoe ze de omtrek en verschillende geometrische vormen zoals cirkels, rechthoeken en driehoeken moesten berekenen. Mesopotamiërs kenden de stelling van Pythagoras lang voordat Pythagoras deze officieel introduceerde.

Astronomie

Door hun kennis van wiskunde en een wetenschappelijk proces waren de Mesopotamiërs in staat de bewegingen van de sterren, planeten en de maan te volgen. Een belangrijke prestatie was het vermogen om de bewegingen van verschillende planeten te beschrijven. Mesopotamiërs vonden de eerste kalender uit. Deze bestond uit 12 maanmaanden en was het prototype voor de Joodse en Griekse kalenders.

Geneeskunde

Onder invloed van de Barbaren gebruikten Mesopotamiërs logica en legden ze de medische geschiedenis vast om ziekten te diagnosticeren en te behandelen met verschillende crèmes en pillen.

Technologie

Het oudste wiel dat is ontdekt, werd gevonden in Mesopotamië. Het zijn de Sumeriërs die het wiel voor het eerst gebruikten bij het maken van aardewerk in 3500 v.Chr. en het vervolgens gebruikten voor hun karren in 3200 v.Chr.

De Mesopotamiërs deden verschillende technologische ontdekkingen, zoals het gebruik van het wiel om kwalitatief aardewerk te maken. Het Perzische rijk beïnvloedde het gebruik van een waterbeheersysteem voor irrigatie genaamd “Qanat”. De Perzen ontwikkelden de eerste batterijen, die ofwel medicinaal werden gebruikt of voor galvaniseren; dit werd “Mirrazavi” genoemd.

Ze gebruikten irrigatie om hun gewassen van water te voorzien, ze gebruikten brons en ijzer om gereedschappen te maken en gebruikten weefgetouwen om textiel van wol te weven.

Wat is er gebeurd met de Mesopotamische Beschaving?

Onderzoekers vergeleken oude koraalfossielen met moderne koraalmonsters, samen met meteorologische informatie. Studies toonden aan dat het oude koraal bewijs bevatte van sterke winden die geassocieerd worden met stofstormen.

Bewijs toont aan dat het oude Mesopotamische rijk instortte omdat rampzalige stofstormen als een domino-effect de onmogelijkheid veroorzaakten om gewassen te verbouwen, wat leidde tot honger en de ondergang van de Mesopotamiërs.

Mesopotamische beschavingen omvatten een constellatie van concurrerende staten zoals de Sumerische, Assyrische, Akkadische en Babylonische beschavingen. Tegenwoordig liggen ze in Irak, Syrië, Koeweit en Turkije. De voormalige rijken brachten innovaties voort die de wereld voorgoed zouden veranderen. De prestaties van Mesopotamië gaven vorm aan onze moderne wereld.

Schrijven, wiskunde, astronomie, kunst, literatuur, recht en technologie waren de ontdekkingen uit het verleden die vandaag de dag niet zouden bestaan als Mesopotamië er niet was geweest. De uitvindingen dienden als belangrijke richtlijnen bij het betreden van het digitale tijdperk.

Vandaag de dag bevindt Mesopotamië zich in de regio die nu bekend staat als het Midden-Oosten. Het Midden-Oosten heeft een rijke geschiedenis die is samengesteld uit verschillende oude Mesopotamische beschavingen. Ze staan momenteel bekend om hun enorme olievoorraden. Het Midden-Oosten is ook de bakermat geworden van drie grote wereldreligies: het christendom, de islam en het jodendom.

Tijdlijn van Mesopotamische Beschavingen:

• Sumeriërs (5000 – 2370 v.Chr.)
• Akkadiërs (2370 – 2230 v.Chr.)
• Oud-Babyloniërs (1792 – 1595 v.Chr.)
• Hittieten (1450 – 1200 v.Chr.)
• Assyriërs (1305 – 609 v.Chr.)
• Nieuw-Babyloniërs (626 – 539 v.Chr.)
• Perzen (559 – 330 v.Chr.)

Samenvatting

• Mesopotamische rijken bestonden 4000 jaar voor Christus.
• Sumeriërs leefden in de buurt van Bagdad, Irak, in de oude stad Uruk.
• Sumeriërs vonden belangrijke technologieën uit, zoals wiskunde, astronomie, astrologie, de ploeg, het wiel, zeilboten, de maankalender, irrigatie, landbouwwerktuigen, sandalen en bier.
• Gilgamesj was de vijfde koning van de Sumeriërs. De naam van het beroemde geschreven epos is afgeleid van de naam van deze koning.
• Sumeriërs creëerden het “Gilgamesj-epos”; het was het eerste geschreven epos met verhalen en verschillende legenden. Het was een manier om de lezer te onderwijzen over de waarden van de samenleving.
• Sargon van Akkad kwam aan de macht en stichtte wat mogelijk ‘s werelds eerste dynastieke rijk was.
• Een van de koningen die wordt beschouwd als het hoogtepunt van het Akkadische Rijk was Naram-Sin. Hij regeerde 50 jaar en breidde het Akkadische Rijk uit.
• De Assyriërs leefden in het gebied dat nu Turkije heet. Ze waren dappere en agressieve krijgers.
• Koning Hammurabi verenigde en versterkte zijn volk. Zij werden de Babyloniërs genoemd.
• De wet van Hammurabi bevat 282 wetten die betrekking hebben op huurprijzen, lonen, straffen voor crimineel gedrag, adoptie, huwelijk en echtscheiding.
• De Assyriërs namen de macht opnieuw over nadat de Kassieten de Oud-Babyloniërs 400 jaar lang hadden gekoloniseerd.
• Het Nieuw-Babylonische Rijk werd gesticht en Nebukadnezar II nam het stokje over en bracht de voormalige glorie van Babylon terug. Babylon werd hersteld naar het voorbeeld van het bestuur van Hammurabi.