Christendom in Beowulf: Is de heidense held een christelijke krijger?

Beowulf en het christendom: Voorbeelden en christelijke waarden

Door het hele gedicht heen is het duidelijk dat alle personages christelijk zijn en in één God geloven in plaats van in velen. Ze getuigen gedurende het gedicht van hun geloof. Een voorbeeld hiervan is wanneer Beowulf in de vertaling van Seamus Heaney zegt: “En moge de Goddelijke Heer in Zijn wijsheid de overwinning schenken aan de kant die Hij passend acht,” vlak voor zijn gevecht met zijn eerste monster, Grendel.

Christelijke verwijzingen in Beowulf

Naast vermeldingen van de christelijke God zijn er ook verwijzingen naar Bijbelverhalen en lessen. Dit zijn meer indirecte verwijzingen naar het nieuwe en groeiende geloof.

Deze omvatten:

• “Ze ondergingen een verschrikkelijke afscheiding van de Heer; de Almachtige liet de wateren stijgen, verdronk hen in de zondvloed als vergelding”: Dit is een verwijzing naar de grote vloed die alleen Noach en zijn gezin overleefden door de ark te bouwen.
• “Voor het doden van Abel had de Eeuwige Heer een prijs geëist: Kaïn haalde geen voordeel uit het plegen van die moord”: Dit voorbeeld verwijst naar het verhaal van de kinderen van Adam en Eva. Kaïn was jaloers op zijn broer Abel en doodde hem, met als gevolg dat hij werd verstoten.
• “De Almachtige Rechter van goede en slechte daden, de Heer God, Hoofd van de Hemelen en Hoge Koning van de Wereld, was hun onbekend”: Dit gedeelte vergelijkt de heidenen met de christenen en hoe zij zullen omgaan met het einde van het leven en het gaan naar de hel.

De verwijzingen naar het christendom in het gedicht zijn vaak verbonden met het aan de orde stellen van heidendom. Soms erkent de auteur wat mensen in het verleden deden voordat hij vermeldt wat mensen nu doen. Het gedicht brengt echt de overgang in beeld die Europa op dat moment doormaakte, in korte sprongen heen en weer tussen het oude en het nieuwe.

De overkoepelende waarden van Beowulf: Heidens of stiekem christelijk?

Het algemene thema van Beowulf is de strijd tussen goed en kwaad, en de overwinning van het goede daarop. Hoewel dit een algemeen thema is dat op alle culturen en bijna alle geloven van toepassing kan zijn, ligt de focus in het christendom hier zeker op. Christenen moeten fungeren als bastions voor het goede, en Beowulf speelt die rol. Maar tegelijkertijd fungeert Beowulf als een schoolvoorbeeld van zijn tijdsperiode en cultuur.

Hij is een epische held die ook de kenmerken van de heldhaftige/ridderlijke code vertoont. Deze code legt specifiek de nadruk op moed, fysieke kracht, bekwaamheid in de strijd, loyaliteit, wraak en eer. Veel van deze kenmerken komen ook overeen met christelijke waarden in Beowulf, maar er zijn enkele tegenstrijdigheden. Loyaliteit en moed zijn bijvoorbeeld goede dingen in de ogen van het christendom, maar wraak en geweld zijn geen christelijke waarden.

Beowulf vertoont beide, ook al zijn ze tegenstrijdig, en hij belijdt doorlopend zijn christendom. Iets anders dat deel uitmaakt van de heldencultuur is het verkrijgen van eer en reputatie. Beowulf spreekt altijd over zijn prestaties en verwacht daarvoor beloond te worden. Maar dat druist in tegen de christelijke waarden van nederigheid en het wegcijferen van jezelf, ook al stelt het gedicht: “Maar Beowulf was zich bewust van zijn machtige kracht, de wonderbaarlijke geschenken die God over hem had uitgestort.”

Voorbeelden van christendom in Beowulf

De voorbeelden van christendom zijn veel te talrijk om ze hier allemaal te noemen. Maar hier zijn er een paar die in het beroemde verhaal worden genoemd: (deze komen allemaal uit de vertaling van Seamus Heaney)

• “Ze dankten God voor die gemakkelijke oversteek over een kalme zee”: Beowulf en zijn mannen reizen over de zee naar de Danen vanuit hun thuisland, Geatland.
• “Wie door de dood wordt geveld, moet het beschouwen als een rechtvaardig oordeel van God”: Beowulf denkt na over zijn strijd met Grendel en wat als hij zou vallen.
• “Maar gezegend is hij die na de dood de Heer kan naderen en vriendschap kan vinden in de omhelzing van de Vader”: Deze regel werd genoemd na regels over degenen die nog steeds heidense tradities beoefenen en hun lot na de dood niet kennen.
• “Ik heb lang geleden onder de kwellingen van Grendel. Maar de Hemelse Herder kan zijn wonderen altijd en overal verrichten”: Dit was onderdeel van de toespraak van de Koning van de Danen nadat Beowulf Grendel had gedood. Hij bedankte hem hartelijk voor zijn hulp.
• “Dat had slecht kunnen aflopen, als God me niet had geholpen”: Dit is Beowulf die zijn strijd met de moeder van Grendel beschrijft.
• “Dus prijs ik God in Zijn hemelse glorie dat ik heb mogen beleven dat dit hoofd bloed druipt”: De Koning van de Danen bedankt Beowulf nog steeds voor wat hij heeft gedaan om de booswicht te verwijderen, hoewel het een beetje vreemd is dat hij God bedankt voor een gewelddadige daad.

Er zijn nog vele, vele andere vermeldingen van God en geloof door het hele gedicht gestrooid. Het lijkt bijna alsof Beowulf de held van God is. Hij werd op de juiste plaats op het juiste moment gezet om zijn lot te vervullen terwijl hij het kwaad verwijdert.

Achtergrondinformatie over het beroemde gedicht en de oorlogsheld

Het epische gedicht Beowulf werd geschreven in het Oudengels, tussen de jaren 975 en 1025. Geleerden kunnen niet precies vaststellen wanneer het oorspronkelijk werd geschreven, aangezien zowel de auteur als de datum onbekend zijn. Waarschijnlijk werd het verhaal mondeling doorgegeven van de ene generatie op de andere, over een vertelling die zich afspeelde in de 6e eeuw in Scandinavië. Beowulf is de epische held die reist om de Danen te helpen in de strijd tegen een monster.

Het monster blijft hen doden, en Beowulf is de enige die hen kan redden, waarna hij hem uiteindelijk doodt. Hij bevecht ook de moeder van het monster, overwint haar, en verslaat vele jaren later een draak. Dit leidt tot de dood van Beowulf, maar de focus ligt op het feit dat hij sterk genoeg was om alle vijanden in zijn verhaal te verslaan. Het is een zeer beroemd verhaal omdat het vermakelijk is en tegelijkertijd een perfecte schets geeft van de cultuur en geschiedenis in het gedicht.

Er zijn zowel heidense als christelijke elementen in Beowulf, dus het kan een beetje verwarrend zijn. De auteur kan geworsteld hebben met zijn eigen religieuze overgang, met één voet nog in het verleden terwijl hij zijn weg vooruit zocht. Maar gedurende deze tijdsperiode maakte Europa langzaam een overgang naar het christendom naarmate dat populairder werd. En toch, zoals het gedicht duidelijk maakt, waren er veel heidense tradities waar mensen nog steeds aan vasthielden en in geloofden, ondanks de christelijke invloed in Beowulf.

Conclusie

Bekijk de belangrijkste punten over het christendom in Beowulf die in het bovenstaande artikel aan bod zijn gekomen.

• Alle personages in het gedicht, behalve de monsters, verwijzen naar het christendom en belijden dat geloof.
• Er zijn ontzettend veel vermeldingen van God, zijn goedheid en zijn vermogen om te helpen en te redden.
• Beowulf heeft gaven van God gekregen, en dat is de reden waarom hij zo bekwaam is in wat hij doet.
• Natuurlijk is het overkoepelende thema van de strijd tussen goed en kwaad en de overwinning een zeer christelijke waarde, maar een van de heidense waarden die ze nog steeds vasthouden is wraak, terwijl het christendom stelt dat men ‘de andere wang’ moet toekeren.
• Opscheppen en vechten voor eer en glorie in plaats van het welzijn van anderen zijn ook niet bepaald christelijke waarden.
• Beowulf is een ietwat verwarrend en tegenstrijdig personage, een mix van zowel de oude wegen van het heidendom als de nieuwe wegen van het christendom.
• Beowulf is een episch gedicht geschreven in het Oudengels tussen 975 en 1025, waarschijnlijk een mondeling overgeleverd verhaal dat uiteindelijk werd opgeschreven. Het gedicht speelt zich af in Scandinavië, waar de elementen verwijzen naar delen van de heldhaftige code zoals reputatie en wraak.
• Geleerden zijn onzeker omdat er zowel heidense als christelijke elementen in het gedicht zitten. En ze weten niet wanneer die christelijke elementen zijn toegevoegd.
• Europa onderging in die tijd een religieuze transitie. En dit gedicht zou geschreven kunnen zijn in precies die tijd dat mensen zich tot een nieuw geloof wendden.

Het christendom in Beowulf is zeer evident, en er zijn volop regels die naar God verwijzen, hem danken of hem zelfs om hulp vragen.

Er zijn ook verwijzingen naar Bijbelverhalen en andere christelijke waarden, zoals het vertrouwen op de Heer om je door moeilijke tijden heen te helpen. Maar op de achtergrond blijft het heidendom sluimeren, en het kan nog steeds een belangrijke vraag zijn: is Beowulf werkelijk een christen, of is hij nog steeds een heiden?