Attila (Etzel)

Attila of Etzel was koning der Hunnen in Hongarije, waar hij een groot rijk bestuurde dat Oostenrijk en Duitsland omvatte. Attila stond in de Noorse mythen bekend als Atli, maar is historisch afgeleid van Attila de Hun.

In de Duitse overlevering was Attila (Etzel) de zoon van Osid, de koning van Friesland. Attila was de broer van Ortnid. Toen Milias, de koning der Hunnen, stierf, veroverde Attila door meedogenloze veroveringen het land der Hunnen. Attila verplaatste vervolgens de hoofdstad van de Hunnen van Valterborg naar Susa.

Attila had vele machtige raadgevers. Onder zijn vazallen bevonden zich de helden Dietrich en Rudiger. In het Nibelungenlied wordt meerdere keren vermeld dat Etzel (Attila) ooit Hagen en Waltharius van Aquitanië als gijzelaars had vastgehouden. Zo leerde Hagen Dietrich kennen en werd hij zijn vriend.

Attila was eerst gehuwd met Helche, die in de Thiðrekssaga Erka werd genoemd.

Volgens de Thiðrekssaga was Erka (Helche) de dochter van Osantrix, koning van Vilkinaland, en van Oda, dochter van koning Milias van Hunland. Attila had Erka door list verworven. Zijn gezant bij Osantrix was hertog Rudolf, maar hij gebruikte de naam Sigifred of Sigurd toen hij zich twee jaar lang in dienst stelde van Osantrix. Osantrix, die niet besefte dat Rudolf/Sigurd een agent van Attila was, liet hem toe aan zijn hof. Vervolgens wist Rudolf een audiëntie bij Erka te verwerven, die in het geheim toestemde in een huwelijk met Attila. Toen de tijd rijp was, bracht Rudolf Erka in het geheim naar Hunland, waar zij met Attila trouwde. Er ontstond een langdurige vete tussen Attila en Osantrix.

In het Nibelungenlied had Helche een nicht genaamd Herrat, en Herrat was verloofd met Dietrich. Voordat Helche stierf, waarschuwde zij haar echtgenoot niet met Kriemhild (Gudrun of Grimhild) te trouwen, maar zijn raadgevers vergaten haar waarschuwing en vertelden hem dat de Bourgondische prinses eveneens weduwe was; zij stelden voor dat Etzel met Kriemhild zou trouwen. Attila stemde toe en zond zijn vazal Rudiger als raadgever.

Etzel besefte niet dat Kriemhild uitsluitend met hem was getrouwd om wraak te nemen op Hagen en Gunther, en om de Nibelung-schat die aan haar eerste echtgenoot had toebehoord terug te krijgen.

Pas de dood van zijn zoon Ortlieb en sommige van zijn trouwe vazallen deed de koning zich tegen zijn Bourgondische gasten keren. Rudiger trachtte neutraal te blijven in het conflict, maar Kriemhild eiste dat hij haar zou wreken, terwijl Etzel een beroep deed op Rudigers leeneed om tegen de Bourgondiërs te strijden.

Toen Dietrich Gunther en Hagen gevangennam, vroeg hij Kriemhild hun levens te sparen. Maar Kriemhild liet haar broer en haar vijand doden toen Dietrich de koning (Etzel) ging halen. Het zien van Kriemhild die Hagen onthoofdde, deed Etzel en Dietrich versteld staan. Zij geloofden niet dat een strijder van zo’n kaliber de dood verdiende door de hand van een vrouw. Met instemming van Etzel velde Hildebrand Kriemhild, waarmee het epos met haar dood eindigde.

In het Nibelungenlied en andere Duitse epen werd Etzel afgebeeld als een edele en vrijgevige koning, in tegenstelling tot zijn Noorse en historische tegenhangers. Dit kwam doordat de Duitse dichters Etzel en de Hunnen als Duitse mensen beschouwden, niet als barbaren uit de steppe van Centraal-Azië.

In de Volsunga Saga en de Thiðrekssaga was het Atli (of Attila) die de schat van Sigurd begeerde, niet zijn echtgenote Gudrun (Kriemhild of Grimhild). Gudrun was in deze sagen loyaler jegens haar broers dan jegens haar echtgenoot Atli. In de Volsunga Saga liet Atli Hogni’s hart uitsnijden en Gunnar in een slangenkuil werpen (evenals in de Thiðrekssaga), toen zij weigerden de locatie van de schat bekend te maken. Gudrun nam wraak voor de dood van haar broers door een door wijn bedwelde Atli met een zwaard te doden, alvorens het paleis in brand te steken. (In de Thiðrekssaga liet Atli Thiðreks (Dietrich) zijn echtgenote Grimhild (Gudrun of Kriemhild) executeren wegens het veroorzaken van zoveel doden.)

De Volsunga Saga en de heldendichten in de Poëtische Edda kwamen waarschijnlijk dichter bij de historische Attila (overleden in 453 n.Chr.) dan de Etzel in het Nibelungenlied. Atli leek meer op Attila, omdat de werkelijke Hunnenkoning bekend stond om zijn wreedheid en hebzucht, in het bijzonder naar goud. De historische Gunther (“Guntharius”) was een tijdgenoot van Attila, maar Guntharius werd niet gedood door Attila’s Hunnen, maar door Hunnische huurlingen onder leiding van de Romeinse generaal Aetius (437 n.Chr.).

Zie Atli bij Noorse Helden en Over Noorse Mythen voor de historische Attila. Zie ook Gudrun in de Volsunga Saga.

Volgens de Thiðrekssaga verschilde de dood van Attila van die van Atli in de Volsunga Saga.

Nadat de held Thidrek (Dietrich) naar zijn eigen koninkrijk was teruggekeerd, besloot Aldrian (Niflung), de zoon van Hogni (Hagen), Attila in de val te lokken, omdat de koning was getrouwd met Aldrians wraakzuchtige tante Grimhild (Kriemhild of Gudrun), die grotendeels verantwoordelijk was voor de dood van zijn vader. Omdat Grimhild reeds dood was, besloot de jongen de dood van zijn vader te wreken met die van Attila.

Aldrian was slechts twaalf jaar oud. Hij werd Attila’s pleegzoon na de dood van Hogni. Attila daarentegen was een bejaard heerser over Hunland.

Aldrian vertelde de koning waar de schat van Sigurd (de Niflung-schat) verborgen was. Aldrian beloofde Attila naar de schat te brengen, als de koning alleen met hem mee zou komen en niet zou vertellen waar zij heen gingen. Attila, argwanend noch beducht voor verraad, volgde zijn pleegzoon door het bos naar de grot.

Deze grot bevond zich in de bergen, met sterke deuren. De grot bevatte de schatten van Gunnar en Hogni. Maar Aldrian leidde de oude koning dieper de grot in, waar zich nog een deur bevond die de drakenschat van de held Sigurd verborg. In dat deel van de grot bevond zich meer goud dan de schatten van Gunnar en Hogni samen.

Terwijl Attila volledig in beslag werd genomen door het goud van Sigurd, sloot en vergrendelde Aldrian de deur, waardoor de oude koning met het goud werd opgesloten. Pas toen besefte hij dat hij door zijn stiefzoon was verraden. Attila begreep ook dat dit de wraak was voor de dood van Hogni en de ondergang van de Niflungen (Nibelungen). Attila probeerde Aldrian om zijn vrijheid te smeken en bood hem het koninkrijk en al het Niflung-goud aan. Aldrian vertelde de koning dat hij reeds alles had wat hij wilde. Aldrian verliet de grot, vergrendelde de deur en bedekte de ingang met keien en rotsblokken.

Aldrian keerde terug naar Niflungaland, waar hij werd verwelkomd door Brynhild (Brunhild), de echtgenote van Gunnar. Brynhild maakte de jongen tot graaf in Niflungaland.