Koning Theuderic, neef van Koning Arthur
Koning Theuderic was een prins — en later koning — van Bretagne die niet prominent voorkomt in de Arthurlegenden, maar wel een nauwe band had met Koning Arthur. Hij is ook opmerkelijk omdat hij onbetwist een historisch figuur is en wordt genoemd in een eigentijds verslag. In dit artikel onderzoeken we wie hij was, hoe hij verwant was aan Koning Arthur en met wie hij kan worden geïdentificeerd in latere middeleeuwse legenden.
Wie was koning Theuderic?
Koning Theuderic was een lid van de dynastie van Cornouaille, een van de belangrijkste koninkrijken van Bretagne. Hij was de zoon van Koning Budic van Bretagne en de broer van Hoel, die in sommige verslagen van de regering van Koning Arthur een prominente rol speelt. Theuderic werd koning na de dood van Budic.
Theuderic verschijnt in de geschriften van Gregorius van Tours, een historicus uit de zesde eeuw die een geschiedenis van de Franken schreef, met veel nuttig materiaal over de Bretons. Het betreffende verslag staat meestal bekend als Historia Francorum (Geschiedenis van de Franken), hoewel het ook Tien Boeken met Geschiedenissen wordt genoemd. Het werd geschreven in de vroege jaren 590, mogelijk rond 593.
Hoewel Gregorius geen volledig overzicht gaf van het leven van Theuderic, voorzag hij ons wel van zeer nuttige informatie. We kunnen dit vergelijken met informatie uit latere middeleeuwse documenten over Budic en Hoel om onze conclusies over het leven van Theuderic compleet te maken.
Naast latere middeleeuwse verslagen over zijn vader en broer, zijn er ook latere middeleeuwse verslagen die Theuderic zelf lijken te noemen. Deze associëren hem met locaties in het zuidwesten van Groot-Brittannië en maken hem vaak tot een tegenstander van bepaalde heiligen of religieuze figuren.
Er is echter veel verwarring rond deze bronnen, en we zullen deze later dieper onderzoeken.
Familie
Wat weten we over de familie van Theuderic? Zoals we al hebben gezien, was hij lid van een van de meest prominente dynastieën van Bretagne, dus er is veel informatie hierover beschikbaar. We beginnen met zijn ouders.
De ouders van Theuderic
De vader van Theuderic was koning Budic. Zijn vader wordt door Gregorius van Tours vermeld als ‘Bodic’. Deze historische koning Bodic wordt door veel geleerden aannemelijk geïdentificeerd als de koning Budic die verschijnt in verschillende latere middeleeuwse documenten, zoals het Leven van de heilige Teilo.
Deze Budic kan toepasselijk Budic III worden genoemd. Hij werd geboren rond 500. Ter vergelijking: Budic II werd geboren rond 480, terwijl Budic I mogelijk rond 400 werd geboren.
De vader van Theuderic maakt een korte verschijning in Geoffrey van Monmouths Historia Regum Britanniae, geschreven rond 1137. In dit werk wordt beschreven dat hij trouwde met een niet nader genoemde zus van Koning Arthur.
Helaas geeft geen enkel later verslag haar een aannemelijke identiteit (sommige manuscripten noemen haar ‘Gwyar’, maar het bewijs toont aan dat zij een andere zus van Arthur was). Daarom hebben we simpelweg geen idee hoe ze werkelijk heette.
In elk geval was Theuderic door deze familieband de neef van Koning Arthur.
Op basis van bewijsmateriaal uit een vergelijking van het Leven van de heilige Oudoceus met diverse andere verslagen, lijkt het erop dat Budic de neef was van de vorige koning van Cornouaille (Budic II) en uit het land was verbannen, samen met de zonen van die koning, toen een andere oom, Maxentius, de troon opeiste.
Budic en zijn neven vonden toevlucht in Dyfed, het koninkrijk in het zuidwesten van Wales. Dit gebeurde waarschijnlijk rond 517-520, rond de tijd van de dood van Tewdrig, de koning die Maxentius vele jaren eerder van de troon had gestoten.
Het was waarschijnlijk op dit punt dat Budic met de zus van Koning Arthur trouwde. We weten niet wanneer Theuderic werd geboren, maar hij was klaarblijkelijk niet de oudste zoon, om redenen die we in de volgende sectie zullen zien.
De broers en zussen van Theuderic
Volgens het verslag van Geoffrey van Monmouth was Budics zoon Hoel een koning van Bretagne tijdens de regering van Arthur. Toch laat Gregorius van Tours zien dat Budic zelf bleef leven tot lang nadat Geoffrey Hoel als koning presenteert. Dit suggereert dat Hoel een onderkoning werd onder het gezag van zijn vader.
In elk geval is er nergens een vermelding dat Theuderic al zo vroeg koning werd. Dit suggereert sterk dat Theuderic niet de erfgenaam was. Hoel was klaarblijkelijk de erfgenaam. Hij lijkt voor zijn vader te zijn overleden, wat verklaart waarom Budic uiteindelijk werd opgevolgd door Theuderic.
Een andere broer van Theuderic was Oudoceus. Hij was een halfbroer, aangezien hij de zoon was van Budics latere vrouw, Anawfedd. Oudoceus werd later een prominente bisschop van Zuid-Wales. Twee andere halfbroers, die minder prominent waren dan Oudoceus, waren Ysfael en Tyfai.
Het leven van Theuderic
We weten heel weinig over de vroege periode van het leven van Theuderic. Gezien het feit dat hij de zoon van Budic was, maar niet de zoon van zijn tweede vrouw, werd hij klaarblijkelijk geboren tussen ca. 520 en ca. 540.
Tijdens die periode woonde zijn vader in Dyfed, en dit is blijkbaar hoe zijn vader in de positie kwam om te trouwen met de zus van Arthur, een koning van Zuid-Wales. In ongeveer 540 stierf de koning van Cornouaille (vrijwel zeker Maxentius), waardoor de troon vacant bleef.
Het volk van Bretagne riep Budic op om koning te worden, dus Theuderic (die op dat moment een tiener of kind zou zijn geweest) keerde met zijn familie terug naar Bretagne.
Zijn vader opvolgen
Het volgende stukje informatie dat we over Theuderic vernemen, komt van Gregorius van Tours. Deze eigentijdse schrijver vertelt ons dat Budic (of ‘Bodic’, zoals Gregorius hem noemt) stierf in ongeveer 570.
Voorafgaand hieraan had Budic een wederzijdse eed afgelegd met Macliau, een andere koning van Bretagne, dat zij de zonen van degene die als eerste zou sterven, zouden verdedigen. Zodra Budic echter stierf, negeerde Macliau zijn eed en verdreef hij Theuderic uit het land, waarbij hij Budics koninkrijk overnam.
Na zeven jaar in ballingschap slaagde Theuderic erin genoeg steun van de Bretons te krijgen om Macliau aan te vallen en hem ter dood te brengen. Zo werd hij hersteld in het koninkrijk van zijn vader, Cornouaille. Daarom begon de regering van Theuderic (afgezien van de korte periode tussen Budics dood en het moment dat Macliau hem verdreef) in ongeveer 577.
Verder is er niets bekend over de regering van Theuderic.
Opgevolgd door zijn neven
Gregorius van Tours vermeldt niets over Theuderic die werd opgevolgd door zijn zonen, of zelfs dat hij zonen had. Volgens Geoffrey van Monmouth stamden de koningen van Bretagne gedurende de zevende eeuw af van Hoel, de zoon van Budic, en niet van Theuderic.
Uiteraard kunnen we Geoffrey’s verslag niet kritiekloos aanvaarden. Desalniettemin lijkt het op basis van deze informatie dat Theuderic werd opgevolgd door een van zijn neven, een zoon van Hoel. Dit zou heel natuurlijk zijn geweest als Theuderic er niet in was geslaagd een erfgenaam voort te brengen.
Theuderics ballingschap in Groot-Brittannië
Laten we nu in detail de activiteiten van Theuderic bekijken tijdens zijn ballingschap. Dit zou tussen 570 en 577 zijn geweest.
In veel online bronnen wordt Theuderic gepresenteerd als ‘Tewdwr Mawr’ en beschreven als een tiran van Cornwall die heiligen vervolgde. Dit zou zijn gebeurd tijdens zijn ballingschap, ver weg van het koninkrijk van zijn vader. Waar komt dit idee vandaan, en is het accuraat?
Het idee dat Theuderic tijd doorbracht in Cornwall tijdens zijn ballingschap komt voort uit het feit dat er verschillende verslagen zijn, met name ‘Levens’ van verschillende heiligen, die een koning noemen met de naam ‘Theodoric’, ‘Theudur’, en allerlei andere variaties, in de context van Cornwall in de zesde eeuw.
Deze verslagen hebben inderdaad de neiging deze koning van Cornwall af te schilderen als de moordenaar of vervolger van verschillende heiligen. Ondersteunt het bewijs echter werkelijk de conclusie dat deze verslagen verwijzen naar Theuderic, de zoon van Budic?
De ware identiteit van Theodoric van Cornwall
Een verslag dat Theodoric van Cornwall beschrijft, is het Leven van de heilige Gwinear. Dit beschrijft hoe Gwinear een prins van Ierland was geweest die zich enige tijd in Bretagne vestigde nadat hij was bekeerd door de heilige Patrick.
Hij en vele andere metgezellen reisden naar Ierland, maar ze werden aangevallen en ter dood gebracht door Theodoric, die het als een invasie interpreteerde.
Een andere religieuze figuur die werd tegengewerkt door Theodoric was Breaca, een vrouwelijke heilige. Zij en haar metgezellen kwamen ook uit Ierland. Het lijkt zeer waarschijnlijk dat het verslag dat over Breaca spreekt eigenlijk dezelfde gebeurtenis beschrijft als het verslag over Gwinear, aangezien ze rond dezelfde tijd moeten hebben plaatsgevonden.
De betreffende tijd moet rond het jaar 500 zijn geweest. Dit blijkt uit een analyse van Breaca en haar metgezellen, zoals Sabine Baring-Gould concludeerde. Het feit dat Gwinear werd bekeerd door de heilige Patrick, die actief was gedurende een groot deel van de tweede helft van de vijfde eeuw, is hiermee ook in overeenstemming.
Daarom kon Theuderic van Bretagne, de zoon van Budic, absoluut niet de koning zijn geweest die in deze verslagen voorkomt.
Dit feit blijkt niet alleen uit de chronologische problemen. Het wordt ook expliciet gemaakt door het feit dat het Leven van de heilige Gwinear direct vermeldt dat koning Theodoric Maxentius van Bretagne had afgezet. Maxentius was, zoals eerder vermeld, de broer van Budic II. Hij zou allang dood zijn geweest tegen de tijd dat Theuderic koning werd.
In werkelijkheid kan de koning uit deze verslagen met zekerheid worden geïdentificeerd als Tewdrig, een koning die heerste over het gehele zuidoostelijke deel van Wales van ca. 500-517.
Een mogelijke verschijning van Theuderic
Dit betekent echter niet dat er helemaal geen voorbeelden zijn van verslagen die kunnen onthullen waar Theuderic was tijdens zijn ballingschap. Een voorbeeld dat echt zou kunnen zijn (mogelijk het enige echte voorbeeld), is te vinden in het Leven van de heilige Pedrog.
De religieuze figuur die in dit document centraal staat, had een carrière die een groot deel van de midden-zesde eeuw besloeg. Tegen het einde is er een incident waarbij een koning betrokken is die Teudur wordt genoemd. Hij was een wrede en woeste tiran in West-Brittannië. De context suggereert dat dit Cornwall is.
Bij zijn dood beëindigde zijn zoon de wrede gewoonten van zijn vader. Als gevolg van het stopzetten van deze gewoonten vond er echter een incident plaats dat de aandacht van Pedrog en anderen vereiste.
Op chronologische en geografische basis zou dit heel goed Theuderic kunnen zijn. Hoewel we geen vaste data kunnen koppelen aan de meeste gebeurtenissen in het ‘Leven’, sluit de plaatsing van Teudur aan het einde goed aan bij de periode van 570 tot 577 voor de ballingschap van Theuderic.
Bovendien waren er in deze periode sterke verbindingen tussen Bretagne en Cornwall, dus het is volkomen aannemelijk dat Theuderic in dat land zou hebben verbleven.
Ten slotte spreekt het voor zich dat de naam ‘Theudur’ gemakkelijk begrepen kan worden als een vorm of verbastering van ‘Theuderic’.
Was dit werkelijk Theuderic van Bretagne?
Het enige probleem met deze identificatie is dat Theuderic niet stierf tijdens zijn ballingschap. In plaats daarvan keerde hij, zoals Gregorius van Tours bevestigt, terug om de troon van zijn vader op te eisen.
Er zijn echter twee mogelijke verklaringen hiervoor. De eerste is dat het Leven van de heilige Pedrog het simpelweg mis heeft wanneer het verwijst naar de dood van Theudur en de opvolging door zijn zoon. Opvallend is dat de zoon onbenoemd blijft.
Dit kan suggereren dat het idee dat hij stierf en werd opgevolgd door zijn erfgenaam simpelweg was bedacht om de plotselinge stopzetting van zijn wrede beleid te verklaren, om zo een aanleiding te geven voor het incident waarbij Pedrog en anderen betrokken moesten raken.
Een andere mogelijkheid is dat dit zich eigenlijk niet afspeelt tijdens zijn ballingschap. In plaats van dat Theuderic alleen tijdens zijn ballingschap als koning in Cornwall heerste, zoals vaak wordt gedacht, zou hij gemakkelijk zijn verworven gebieden in Cornwall hebben kunnen behouden, zelfs nadat hij was teruggekeerd om zijn koninkrijk in Bretagne op te eisen.
Dit zou niet het enige voorbeeld zijn van een Bretonse koning die aan beide kanten van het Kanaal heerste. Een ander voorbeeld is, vrijwel zeker, de beruchte graaf Conomor. En zoals eerder vermeld, waren er in dit tijdperk over het algemeen sterke banden tussen Bretagne en het West Country.
Daarom zouden we dit verslag over koning Theudur van Cornwall in het Leven van de heilige Pedrog simpelweg kunnen opvatten als een verwijzing naar Theuderic nadat hij zijn koninkrijk in Bretagne al had herwonnen, maar nog steeds een voet aan de grond had in Cornwall. Wanneer er wordt gezegd dat hij vervolgens stierf, zou dit dus niet in tegenspraak zijn met het verslag van Gregorius over de terugkeer van Theuderic naar Bretagne voor zijn dood.
Het enige overgebleven probleem met deze interpretatie is dat Gregorius geen zoon van Theuderic vermeldt, terwijl het Leven van de heilige Pedrog beweert dat koning Theudur werd opgevolgd door zijn ongenoemde zoon.
Natuurlijk betekent het feit dat Gregorius geen zoon vermeldt niet dat Theuderic er geen had. Hoe verhoudt dit zich echter tot Geoffrey’s bewering dat de volgende koningen van Bretagne afstammelingen waren van Budic’s zoon Hoel?
Misschien heeft het Leven van de heilige Pedrog het simpelweg mis door de opvolger de ‘zoon’ van Theudur te noemen, terwijl hij in werkelijkheid zijn neef was. Of misschien volgde Theuderics zoon hem op in zijn gebieden in Cornwall, terwijl het koninkrijk Cornouaille in Bretagne werd overgenomen door de erfgenaam van Hoel.
Was Theuderic werkelijk de neef van koning Arthur?
Laten we nu de vraag bekijken of Theuderic werkelijk de neef van koning Arthur was. Herinner u dat de vrouw van Budic, en dus de moeder van Hoel en Theuderic, zogenaamd de zus van Arthur was.
Er is een weinig bekend maar fascinerend verslag dat potentieel zeer belangrijke informatie bevat. Het is het Leven van de heilige Leonorius. De titelfiguur kwam uit Zuid-Wales en was de zoon van een zekere Hoeloc. Dit is hoogstwaarschijnlijk Hoel, die in deze periode in Zuid-Wales aanwezig was.
Op basis van de naam die aan Leonorius’ moeder wordt gegeven, geeft een vergelijking met het Leven van de heilige Tudual aan dat Tudual en Leonorius broers waren, wat betekent dat Hoeloc, of Hoel, ook de vader van Tudual was.
Wat Tudual onthult
De reden waarom dit zo belangrijk is, is vanwege de manier waarop Tudual zelf wordt beschreven in een ander verslag. Het betreffende verslag is het Leven van de heilige Brioc. Dit verwijst naar Tudual als de neef van Brioc.
Het is fascinerend dat Brioc wel eens identificeerbaar zou kunnen zijn als Frioc, een prins van de dynastie die heerste over het zuidoosten van Wales. Ze kwamen beiden uit Zuid-Wales, ze hadden dezelfde naam (de letters ‘B’ en ‘F’ werden regelmatig met elkaar verwisseld) en ze leefden op precies hetzelfde moment.
Als dat zo is — en dat lijkt waarschijnlijk — dan zou dat betekenen dat Tudual naar verluidt de neef was van Frioc, een prins van de dynastie van Zuidoost-Wales. Gezien het feit dat Arthur zelf een koning zou zijn geweest die vanuit dat gebied regeerde, is dit veelzeggend.
In feite kunnen we nog specifieker worden. Frioc was de broer van Athrwys ap Meurig, een van de meest prominente en waarschijnlijke kandidaten voor de historische koning Arthur. Als Tudual de neef van Frioc was, dan moet hij natuurlijk ook de neef van Athrwys zijn geweest.
Wat dit betekent voor Theuderic
Waarom is Tuduals familieband met Athrwys relevant voor Theuderic? Zoals we eerder zeiden, was Tudual blijkbaar de zoon van Hoel, de broer van Theuderic. Daarom onthult dit bij uitbreiding ook belangrijke informatie over Theuderic.
Volgens de Arthurlegende trouwde Budic met de zus van Arthur. Dus zijn zonen (zoals Hoel en Theuderic) zouden de neven van Arthur zijn geweest. Al hun kinderen zouden daarom Arthurs achterneven zijn geweest. Echter, een achterneef kan soms simpelweg een ‘neef’ worden genoemd omwille van de eenvoud.
Met dit in gedachten is het feit dat Tudual, de zoon van Hoel (of Hoeloc), een neef van Brioc werd genoemd, bewijs ter ondersteuning van de Arthurlegende. De waarschijnlijke identiteit van Brioc als Frioc betekent dat Tudual klaarblijkelijk werd beschouwd als een ‘neef’ van Athrwys, een aannemelijke kandidaat voor Koning Arthur.
De enige discrepantie tussen deze informatie en wat we op basis van de Arthurlegende zouden verwachten, is dat Tudual technisch gezien de achterneef van koning Arthur zou moeten zijn. Maar als we accepteren dat ‘neef’ een vereenvoudigde manier kan zijn om naar deze relatie te verwijzen, dan komt het goed overeen met de Arthurlegende.
De betrokken generaties ondersteunen de conclusie dat Tudual waarschijnlijker een achterneef dan een neef was.
Daarom is het punt van dit alles dat het bewijs de conclusie ondersteunt dat Budic, de grootvader van Tudual, werkelijk trouwde met de zus van Arthur (zolang we de identificatie van Arthur met Athrwys ap Meurig accepteren). Bijgevolg ondersteunt dit de conclusie dat Theuderic werkelijk een neef van koning Arthur was.
Conclusie
Kortom, koning Theuderic was een koning van Bretagne die verschijnt in een eigentijds verslag over het land. Hij was de zoon van Budic III and broer van Hoel, een van koning Arthurs belangrijkste bondgenoten. Omdat zijn vader Budic met de zus van Arthur trouwde, was Theuderic de neef van Arthur. Een vergelijking van informatie uit verschillende hagiografieën ondersteunt de conclusie dat deze relatie authentiek is, mits de identificatie van koning Arthur met de historische Athrwys ap Meurig wordt geaccepteerd.
Theuderic werd geboren tussen ca. 522 en 540 in Zuid-Wales. Hij werd koning na de dood van zijn vader in ca. 570. De Bretonse koning Macliau verdreef hem uit zijn gebieden, maar Theuderic keerde in 577 terug om ze op te eisen. Het is mogelijk dat Theuderic tijdens zijn ballingschap een heerser in Cornwall werd.
Bronnen
Bartrum, Peter, A Welsh Classical Dictionary, 1993
Bromwich, Rachel, Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain, 2014
Morris, John, Arthurian Period Sources, Vol 3: Persons, 1995
Howells, Caleb, King Arthur: The Man Who Conquered Europe, 2019
Baring-Gould, Sabine and Fisher, John, The Lives of the British Saints: The Saints of Wales and Cornwall and Such Irish Saints as Have Dedications in Britain – Volume I, 1907
