Tyr

Norse

Tyr: de eenarmige god van oorlog

Tyr, god van oorlog en strijd in de Noorse mythologie, was ook een god van gerechtigheid en orde. Hij was een van de prominentere goden in de Aesir-stam van de Noorse goden. Lees dit artikel om te ontdekken waarom deze oorlogsgod zijn arm verloor aan een wolf.

Wie was Tyr in de Noorse mythologie?

Tyr was zowel de Noorse god van strijd en oorlog als de god van orde en gerechtigheid in de Noorse mythologie. Hij maakte deel uit van de Aesir-stam in het Noorse pantheon, en dat was het voornaamste pantheon in de Noorse mythologie. Hij woonde in Asgard, wat betekent dat hij mogelijk de zoon was van Odin, het opperhoofd van alle goden. De Aesir-stam was uitdrukkelijk gericht op orde en gerechtigheid.

Het lijkt tegenstrijdig dat hij ook een oorlogsgod was. Maar hij was niet alleen een Noorse god, maar ook een god van veel andere Germaanse volkeren. In die tijd was oorlog een noodzakelijk onderdeel van het creeren van orde en gerechtigheid. Er was niet veel verschil tussen een god van oorlog en een god van wet en orde.

Helaas is er niet veel bewaard gebleven over Tyrs rol in de Noorse en andere Germaanse mythologie, ook al betekende zijn naam “god” of “de god.” Zijn beroemdste verhaal gaat over een wolf en hoe hij zijn arm verloor. Het klinkt niet bepaald alsof hij een machtige oorlogsgod was, maar hij droeg het als een ereteken. Hij wilde orde en gerechtigheid handhaven tegen elke prijs.

Tyrs familie

Er is enig debat over wie Tyrs ouders waren. Zijn vader was ofwel Odin, heer van alle goden in Asgard, of de reus Hymir. Er was geen vermelding van een moederfiguur, maar de grootmoeder was mogelijk een vrouw of wezen met 900 hoofden. De meeste geleerden geloven echter dat Tyr de zoon van Odin was, omdat de meeste bronnen dat beweren.

Als hij een van Odins zonen was, dan had hij vele halfbroers en -zussen: Thor, Baldur, Hodr, Heimdall, Hermod, Bragi, Vidarr, Vali.

Persoonlijkheidsprofiel: hoe was Tyr?

Omdat hij een god van oorlog was, mogen we aannemen dat hij een bekwaam krijger was en zeer moedig. Volgens een van de verzamelingen van Noorse mythen was Tyr zeer dapper en ook erg begaan met orde en gerechtigheid. Hij was bovendien wijs en zelfverzekerd in de strijd. Een spreekwoord uit de “Proza-Edda” luidt: “Hij die het wijst is, is Tyr-verstandig.”

Mannen in de strijd riepen Tyr aan als hun sterke hulp om te vechten en moed te hebben. Men kon “Tyr-dapper” zijn als krijger. Bijdragend aan zijn aura van kracht miste Tyr ook een arm door een gevecht met een beroemde wolf.

Wat waren Tyrs symbolen?

Tyr heeft geen specifieke symbolen zoals andere goden, maar misschien zou men kunnen zeggen dat de T-vormige rune de zijne is. Voordat Tyr met die naam verscheen, vereerden de eerdere Germaanse volkeren een god genaamd Dyeus. Hij was de god van de hemel, en zijn naam betekende zoiets als “daghemel” of “Hemelvader.” Veel andere goden zijn geinspireerd op deze oorspronkelijke god, zoals de Griekse Zeus.

Men denkt dat Dyeus later evolueerde tot wie wij kennen als Tyr, god van oorlog, en beiden waren goden die gerechtigheid uitdeelden. Deze vergelijking is waarschijnlijk juist, ook al zijn we er niet helemaal zeker van, want we kunnen zien dat in het runenafabet de letter “T” bewaard is gebleven. Deze T-rune heet “tyr” en is gevormd als een pijl die omhoog naar de hemel wijst. Beide geven ons aanwijzingen dat de letter verband hield met Tyr, de god van oorlog en tevens de voormalige god van de hemel.

Oorsprong: hoe werd Tyr geboren?

Er is niet veel vermelding van Tyrs geboorte in de verhalen. Misschien zijn er veel verhalen verloren gegaan, want hij vervulde zo’n belangrijke rol in de Noorse mythologie, en toch weten we niet veel over hem of het volledige verhaal van Tyr.

Mythen over de god van de strijd

Vermeldingen van Tyrs verhalen komen uit verschillende gedeelten van de “Proza-Edda.” Dit was een verzameling geschreven door de dertiende-eeuwse IJslandse schrijver Snorri Sturluson. Hij heeft twee hoofdverhalen, waarvan er een onvolledig is omdat hij uit het verhaal verdwijnt voordat het eindigt. Bekijk de legendes van Tyr die bewaard zijn gebleven.

Tyr, Thor en de ketel van de reuzen

Dit verhaal bevindt zich in het gedeelte van de “Proza-Edda” getiteld “Hymiskvitha.” Hoewel dit gedeelte niet helemaal compleet is, verdween Tyr zelfs uit het verhaal voordat het was afgelopen, en we weten niet precies waarom! Het verhaal ging als volgt:

Thor, Tyrs vermoedelijke halfbroer, was op zoek naar een magische ketel die veel bier tegelijk kon brouwen. De ketels die dat konden waren echter eigendom van een reus, een van de vermeende vaders van Tyr, de reus Hymir.

Tyr en Thor besloten naar Hymirs huis te reizen om de ketel te stelen. Gelukkig leek Hymir niet thuis te zijn toen ze aankwamen, dus slopen ze naar binnen. Vreemd genoeg was Tyrs grootmoeder, die met de 900 hoofden, er wel, en ze vertelde hen zich even te verstoppen, voor de zekerheid. Dat deden ze, en ze verborgen zich tussen de reusachtige ketels, wetend dat hij hen daar nooit zou vinden als hij toevallig zou thuiskomen.

Ze verstopten zich, maar er stond een pilaar naast hen, en toen Hymir terugkeerde, sloeg hij die kapot, waardoor de ketels verschoven en ze plotseling zichtbaar werden. De reus probeerde hen echter niet meteen te doden, want hij was bang voor de machtige Thor. Hij nodigde hen uit voor het avondeten en bracht drie ossen om hen te voeden. Thor at er twee op en bewaarde er een om de volgende dag mee te gaan vissen met Tyr, maar daarna verdween Tyr uit het verhaal.

Fenrir en Tyr, de wolf

Nu komen we bij het verhaal waarvoor Tyr het meest bekend is, en dat is zijn interactie met Fenrir. Fenrir was een reusachtige wolf en het kind van Loki en een reuzin. Dit verhaal is te vinden in het gedeelte genaamd Gylfaginning in de “Proza-Edda.” Fenrir was een beest dat in Asgard leefde, een van de negen werelden van het Noorse universum en het thuis van Odin.

Hij was zo groot en angstaanjagend dat niemand anders de wolf durfde te benaderen, en alleen Tyr was dapper genoeg. Tyr wist dat Fenrir een belangrijke rol had aan het einde der tijden of Ragnarok, dus de goden wisten dat ze hem moesten binden. Het zou kunnen helpen het einde der tijden op afstand te houden. De goden besloten een spelletje te spelen en Fenrir in verschillende kooien en banden te plaatsen om te zien of die zouden werken.

Fenrir was echter altijd sterker dan elke poging om hem te binden, en hij won het “spel” elke keer. De goden besloten een andere aanpak te proberen.

Tyr en een nieuw idee

Nadat Fenrir uit zijn laatste kooi of band was ontsnapt, had Tyr een uitstekend idee. Hij zei dat ze de bekwame vaklieden, de Dwergen van Svartalfheim, moesten vragen om boeien te maken waar Fenrir nooit uit zou kunnen ontsnappen. De dwergen deden dit en noemden de boeien Gleipnir. Toen Tyr de boeien had, daagden de goden Fenrir opnieuw uit, en hij stemde toe.

Hij was terughoudend om de ketenen om te doen, want hij zag hoe dun en klein ze waren, en ze leken helemaal niet op wat de goden meestal probeerden. Hij was zeer achterdochtig over wat ze van plan waren, maar Tyr vertelde hem dat als hij de boeien omdeed, Tyr zijn arm in Fenrirs bek zou steken, als verzekering dat ze de waarheid spraken. Het was een gewaagd idee, maar het was uiteindelijk een opoffering.

Fenrir stemde toe en liet zich vastbinden, maar hij was niet sterk genoeg om de banden te verbreken. Het was de eerste keer dat dat gebeurde, en in zijn razernij beet hij in Tyrs arm en scheurde die er volledig af. De verhalen varieren over of het Tyrs arm of hand was die Fenrir afbeet, maar Tyr verschijnt in kunstwerken met ofwel een ontbrekende hand of ontbrekende arm, dus we weten het niet zeker.

De nasleep van Tyrs opoffering

Hoewel Tyr dit offer bracht om orde en gerechtigheid te waarborgen, zou hij het einde der tijden niet overleven. Er was voorspeld dat wanneer de goden en de reuzen aan het einde der tijden slag zouden leveren, hij zou vechten tegen het grote wolfmonster Garmr. De profetie stelde dat ze elkaar zouden doden. Het lijkt alsof er een beetje karma aan het werk was in die profetie, maar Tyr had tenminste de kans om zijn vijand te doden.

Tyrs nalatenschap

Tyr was een zeer prominent godheid in het Noorse pantheon, maar toch is er niet veel over hem in populaire media. Hij heeft echter een nalatenschap die al eeuwenlang standhoudt, en dat is het gebruik van het woord “dinsdag” — in het Engels “Tuesday” oftewel “Tyrs Day.” De Romeinen verbonden Tyr met hun eigen oorlogsgod Mars, en samen met de Romeinse en de Noorse of Germaanse talen waren ze de inspiratie voor de namen van de weekdagen. Er is een verband, en Tyr was ook belangrijk voor de vroege Romeinse volkeren.

Conclusie

Bekijk de belangrijkste punten die we in het bovenstaande artikel hebben behandeld:

Tyr was een god van oorlog en strijd, evenals van orde en gerechtigheid in de Noorse mythologie.
Zijn naam betekende “een god” of “de god”, wat zijn prominentie in het pantheon onderstreept.
Hij maakte deel uit van de Aesir-stam, wat zeer toepasselijk is, aangezien deze stam van de Noorse goden gericht was op het bieden van orde en gerechtigheid.
Hij was een Noorse god, maar ook een god van de andere vroege Germaanse volkeren.
Het lijkt tegenstrijdig dat hij zowel een god van oorlog als van orde en gerechtigheid was. Maar in deze periode waren oorlog en gerechtigheid bijna gelijk, en oorlog was een pad naar gerechtigheid en orde.
Er is niet zoveel over Tyr in de bronnen van de Noorse mythen, wat enige verwarring schept over zijn afstamming.
Hij is mogelijk geboren uit Odin of de reus Hymir. Zijn grootmoeder zou een wezen met 900 hoofden zijn geweest!
Als hij Odins zoon was, dan had hij vele beroemde halfbroers en -zussen, zoals Thor en Baldur.
Hij was een moedige en dappere krijger, en krijgers riepen hem aan wanneer ze ten strijde trokken om hen de moed en vaardigheden te geven die ze nodig hadden.
Tyr was waarschijnlijk het meest bekend vanwege zijn verhaal met een wolf waarin hij zijn hand of arm verloor.
Zijn symbool was waarschijnlijk de T-rune uit het Germaanse alfabet. De rune had de vorm van een pijl die naar de hemel wees, voor de god van oorlog. Dit beeld zou kunnen aantonen dat hij verbonden was met de nog vroegere Germaanse god Dyeus.
Het meeste van Tyrs informatie kwam uit het werk “Proza-Edda.”
Zijn beroemde verhalen omvatten een verhaal over de ketels van de reuzen, waarin hij en Thor op zoek gingen naar een reusachtige ketel die een grote hoeveelheid bier kon brouwen.
Tyr verdween echter uit het verhaal voordat het was afgelopen.
Zijn andere beroemde verhaal gaat over hoe hij en andere goden probeerden Fenrir, de wolfzoon van Loki, te binden.
Fenrir versloeg hen elke keer totdat er speciale ketenen voor hem werden gemaakt waar hij niet uit kon ontsnappen.
Fenrir stemde niet zomaar in om gebonden te worden, maar Tyr vertelde hem dat hij zijn arm in Fenrirs bek zou steken als teken van goede trouw.
Fenrir stemde toe, maar toen hij besefte dat hij niet kon ontsnappen, beet hij Tyrs arm of hand af. Het was een gebaar van opoffering voor de orde en gerechtigheid van de wereld.
Tyr zou later sterven aan het einde der tijden, gedood door een wolf, nota bene.
Tyr wordt vooral herinnerd omdat hij zijn naam gaf aan “Tuesday” (dinsdag), oftewel “Tyrs dag.”

Het is zo jammer wanneer we een fascinerende en buitengewone god tegenkomen en er niet veel informatie over hem is. We weten wel dat hij een groot krijger was en veel respect genoot. Hij was zo’n bekende god dat hij mogelijk afstamde van een eerdere god en later evolueerde tot verschillende andere goden. Toevallig is hij het meest bekend vanwege het opofferen van zijn arm voor de zaak van gerechtigheid, iets waartoe veel goden in de mythologie niet bereid zouden zijn.