Duran, Zoon van Koning Arthur

Characters Mythology

Duran is een zeer onbeduidend figuur uit de Arthur-legendes die in slechts één enkele bron voorkomt als de zoon van Koning Arthur. Wat is deze bron en wat weten we over hem?

De Dood van Arthur, John Mulcaster Carrick, 1862, met een afbeelding van de nasleep van de Slag bij Camlann, waarin Arthurs zoon Duran viel

Wie Was Duran?

Duran was de zoon van koning Arthur. Toch speelt hij ondanks deze prominente positie geen grote rol in de legendes. Sterker nog, hij komt maar in één enkele bron voor. Dit is een Welsh gedicht dat dateert van misschien wel de vijftiende eeuw, te vinden in een manuscript dat bekendstaat als het Mostyn MS 131.

Het gedicht gaat niet helemaal over Duran. Sterker nog, het gaat voornamelijk over een figuur genaamd Sandde (of Sanddef) Bryd Angel. Het relevante deel, vertaald door de geleerde Jenny Rowland, luidt als volgt:

“Sandde Bryd Angel verjaagt de kraai

van het gezicht van Duran [zoon van Arthur].

Duur en geliefd voedde zijn moeder hem op.

Arthur zong het.”

Deze zeer korte verwijzing naar Duran vertelt ons een paar dingen over hem. Ten eerste was hij blijkbaar de zoon van Koning Arthur. Ten tweede kunnen we het feit opmerken dat Arthur Sandde vertelt om een kraai van Durans gezicht te verjagen. Het lijkt er dus op dat hij dood op een slagveld ligt, waar kraaien regelmatig de dode lichamen plunderden. Ten derde vertelt dit ons dat Sandde en Arthur beiden aanwezig waren bij de strijd waarin Duran stierf.

Hoewel het een vluchtige verwijzing uit slechts een enkele bron is, stelt deze informatie ons in staat om verschillende andere dingen over Duran te onderscheiden die niet expliciet worden vermeld.

Bij Welke Slag Viel Duran?

Het gedicht vertelt ons niet expliciet iets over de strijd waarin Duran, de zoon van Arthur, stierf. Het feit dat zowel Arthur als Sandde er waren, is echter erg nuttig.

De aanwezigheid van Arthur geeft aan dat dit een van de veldslagen van Arthur was. Vermoedelijk was het een van zijn twaalf veldslagen tegen de Saksen, de Slag bij Camlann tegen zijn neef Mordred, of een van de minder bekende veldslagen tegen de Ieren en de Picten.

De aanwezigheid van Sandde biedt een duidelijker antwoord. De Welshe traditie verbindt hem met één strijd in het bijzonder. In Culhwch en Olwen, een Welsh verhaal dat dateert van rond 1100, verschijnt Sandde als een van de bondgenoten van Arthur. Let op hoe hij wordt beschreven:

“Sandde Pryd Angel – geen man legde een speer op hem bij Camlan; vanwege zijn schoonheid dacht iedereen dat hij een engel was die aan hun zijde vocht.”

Volgens dit was Sandde aanwezig als krijger bij de Slag bij Camlann. Dit was klaarblijkelijk de veldslag waarmee hij het beroemdst werd geassocieerd. Daarom, in het licht van het feit dat Sandde aanwezig was bij de strijd waarin Duran viel, betekent dit waarschijnlijk dat de Slag bij Camlann de strijd in kwestie was. Dit is inderdaad de conclusie waar de meeste geleerden de voorkeur aan geven.

Natuurlijk laat Culhwch en Olwen zelf zien dat Sandde ook deelnam aan het conflict dat in dat verhaal voorkomt, dat lijkt plaats te vinden ongeveer twee decennia voor de Slag bij Camlann. Het verhaal lijkt echter vrij uitgebreid te zijn als het gaat om het beschrijven van wie er stierven tijdens de gebeurtenissen van het verhaal. Duran wordt niet beschreven als stervende, noch verschijnt hij überhaupt.

Daarom geeft de waarschijnlijkheidsbalans de voorkeur aan het plaatsen van Durans dood bij Camlann boven enige andere veldslag in de Arthur-legendes.

De Tragedie van de Slag bij Camlann

Het idee dat Duran bij Camlann is omgekomen, is ook in overeenstemming met de andere stukjes informatie die we over deze strijd weten. Volgens alle beschikbare tradities was het een afschuwelijke, bloedige veldslag waarin aan beide kanten veel mannen stierven, waaronder veel bondgenoten van Arthur.

Ervan uitgaande dat Duran niet zomaar een late uitvinding was, zou dit ook kunnen verklaren waarom Durans dood niet prominenter naar voren komt in de Welshe traditie. Het maakte deel uit van een gebeurtenis waarbij talloze doden vielen, waardoor de dood van Duran relatief onbelangrijk en onvergetelijk was.

Wanneer Werd Duran Geboren?

Met de dood van Duran heel vol vertrouwen geplaatst bij de Slag bij Camlann, wat kunnen we nog meer over hem concluderen? Welke conclusies kunnen we bijvoorbeeld trekken over de vraag wanneer tijdens Arthurs regering hij werd geboren?

De eerste opmerking is dat, als hij een strijder was bij de Slag bij Camlann, hij op dat moment minstens twintig jaar oud moet zijn geweest. We kunnen zijn geboorte daarom minstens ongeveer twintig jaar voor die strijd plaatsen.

De Annales Cambriae plaatst eenentwintig of tweeëntwintig jaar tussen de Slag bij Badon en de Slag bij Camlann, afhankelijk van welke versie wordt gebruikt. De eerste strijd was de beslissende overwinning van Arthur op de Saksen, wat hun opmars voor de rest van zijn regering stopte. Duran kan dus realistisch gezien niet meer dan een of twee jaar na die strijd zijn geboren.

Ouder Dan Llacheu

Bewijs uit bepaalde andere Welshe bronnen geeft echter aan dat Duran minstens een paar jaar eerder werd geboren. Er zijn verschillende verwijzingen naar de dood van een andere zoon van Arthur, deze genaamd Llacheu. De traditie over Llacheu en zijn dood wordt op zijn minst zo vroeg gezien als in Pa Gur, een Welsh gedicht dat dateert uit de negende of tiende eeuw.

In meer dan een van deze verwijzingen wordt Llacheu specifiek omschreven als een jeugd. Dit is veelbetekenend, gezien het feit dat er een goede reden is om de dood van Llacheu rond dezelfde tijd te plaatsen als de Slag bij Camlann.

Llacheu’s Dood Nabij Camlann

Twee manuscripten, beide uit de zestiende eeuw, zeggen dat Llacheu werd gedood in Llongborth. In een veel ouder gedicht wordt gezegd dat Gereint, zoon van Erbin, is gestorven in de Slag bij Llongborth, wat een veldslag op de kust was waarbij Arthur aanwezig was. Ondertussen plaatst de Levensloop van Sint-Teilo zijn dood aan het einde van een periode van enkele jaren waarin veel Britten uit Zuid-Wales weg waren geweest in Bretagne.

Met al deze details in gedachten, lijkt het erop dat de Slag bij Llongborth hoogstwaarschijnlijk kan worden geïdentificeerd als het eerste conflict tussen Arthur en Mordred toen de eerste terugkeerde naar Groot-Brittannië nadat hij enkele jaren in Bretagne was geweest.

Andere sporen van de Welshe traditie plaatsen de dood en begrafenis van Llacheu resoluut nabij Llech Ysgar in Powys. De locatie van Camlann kan hoogstwaarschijnlijk worden geïdentificeerd met een locatie nabij Dolgellau, net naast de middeleeuwse grens van Powys. De meest plausibele manier om de twee ogenschijnlijk tegenstrijdige tradities over Llacheu met elkaar te harmoniseren, is dat hij zwaargewond raakte bij Llongborth en vervolgens werd overgedragen aan de mannen van Powys nabij Camlann.

Dit is slechts een deel van het bewijs dat Llacheu is omgekomen in het conflict tussen Arthur en Mordred, welk conflict culmineerde in de Slag bij Camlann.

Uitzicht op Llandrinio Church, de vermeende rustplaats van Arthurs zoon Llacheu. Foto door Chris Andrews, CC BY-SA 2.0

Wat Dit Betekent voor Duran

Bedenk dat van Llacheu specifiek wordt gezegd dat hij ten tijde van zijn dood een jongere was. Zoals we hebben vastgesteld, lijkt dit op hetzelfde moment te zijn gebeurd als de dood van Duran.

In tegenstelling tot Llacheu wordt Duran niet omschreven als een jeugd. Daarom geeft de waarschijnlijkheidsbalans de voorkeur om van Llacheu de jongere van de twee broers te maken. Dat Llacheu bijzonder jong was, zou ook verklaren waarom zijn dood veel beter werd onthouden dan die van Duran. Vermoedelijk werd de dood van een jonge prins beschouwd als een bijzonder tragische gebeurtenis, in tegenstelling tot de dood van een volwassen volwassene.

Op basis hiervan is de meest waarschijnlijke conclusie dat Duran beduidend ouder was dan Llacheu. Duran was waarschijnlijk in zijn late twintiger jaren op zijn minst, maar was mogelijk een stuk ouder.

Jonger Dan Gwydre

We hebben gezien dat Duran vrijwel zeker ouder was dan Llacheu. Maar wat kunnen we zeggen over de andere kant op? Kunnen we zeggen dat hij beslist jonger was dan sommige van Arthurs andere zonen?

Naast Llacheu en Duran wijst de Welshe traditie Arthur ook de zonen Amhar en Gwydre toe. De laatste komt voor in Culhwch en Olwen, en er is een aantal redenen om te concluderen dat hij de oudste zoon was.

Culhwch en Olwen lijkt zich af te spelen net na de Slag bij Badon, nadat Arthur de Saksische vijand Osla al heeft verslagen, maar vóór de periode van vrede die daar vrijwel onmiddellijk op volgde, volgens Geoffrey van Monmouth. Dit verhaal presenteert Gwydre als actief in de strijd, kennelijk al als volwassene.

Ervan uitgaande dat Arthur niet ouder was dan zeventig tijdens zijn laatste strijd tegen Mordred, zou het samenvoegen van al deze informatie betekenen dat Gwydre geboren moet zijn toen Arthur in de twintig was. Het is dus waarschijnlijk dat hij de oudste zoon was.

Dit wordt ondersteund door het feit dat noch Amhar noch Duran voorkomen in Culhwch en Olwen, ondanks dat Arthur een enorme lijst met bondgenoten krijgt.

Op basis hiervan kunnen we waarschijnlijk concluderen dat Gwydre de enige van Arthurs zonen was die oud genoeg was om deel te nemen aan de strijd in de tijd waarin Culhwch en Olwen zich afspeelt, net na de Slag bij Badon. Hoe jong Duran precies was, kunnen we niet weten.

Omdat hij klaarblijkelijk geen jongere was bij de Slag bij Camlann, werd hij waarschijnlijk minstens vier of vijf jaar voor de Slag bij Badon geboren. Hij was dus misschien nog maar vijf of zes jaar oud toen de gebeurtenissen van Culhwch en Olwen plaatsvonden. Aan de andere kant kon hij in de late tienerjaren zijn geweest.

Daarom lijkt het redelijk om te concluderen dat Duran werd geboren toen Arthur tussen de dertig en begin veertig was.

Absolute Data voor Durans Geboorte

Nu we hebben gezien wanneer Duran is geboren ten opzichte van Arthur, wat kunnen we zeggen over zijn absolute datums? Dit hangt natuurlijk af van de absolute datums die aan Arthur zijn toegewezen. Hier is veel discussie over, maar de Annales Cambriae, een kroniek uit de tiende eeuw, plaatst de Slag bij Badon in 516 en de Slag bij Camlann in 537.

Als deze chronologie voor Arthur wordt gebruikt, dan zou Duran ergens tussen ca. 498 en ca. 512 zijn geboren, met een dood in 537.

Latere Chronologie

Aan de andere kant is er steeds meer bewijs dat de data van Arthur decennia vooruit moeten worden geschoven. Er zijn tenslotte een aantal voorbeelden (bijvoorbeeld in de Historia Brittonum uit de negende eeuw) van data die ten onrechte werden geplaatst met betrekking tot de geboorte van Jezus, toen ze oorspronkelijk betrekking hadden op zijn dood.

Als dit gebeurde met de data van Arthur in de Annales Cambriae, zou dit de Slag bij Badon in ongeveer 549 plaatsen en de Slag bij Camlann in 570.

Ter ondersteuning van deze conclusie is er een heel oud Welsh gedicht dat Aircol beschrijft als vluchtend voor Cynan Garwyn. Aircol was de koning van Dyfed en de vader van Vortipor, een koning die regeerde toen Gildas De Excidio schreef, drieënveertig jaar na de Slag bij Badon. Daarom zou Aircol logischerwijs hebben geregeerd toen die veldslag plaatsvond.

Met name de regering van Cynan Garwyn, de koning die Aircol op de vlucht joeg, wordt resoluut geplaatst in de tweede helft van de zesde eeuw. Daarom moet de heerschappij van Aircol zijn voortgezet tot ten minste enige weg in dat tijdperk.

Omdat zijn zoon, Vortipor, regeerde toen Gildas De Excidio schreef, waarvan Gildas zelf zegt dat het drieënveertig jaar na de Slag bij Badon was, moet die veldslag rond het midden van de zesde eeuw hebben plaatsgevonden. Dit zou de datum van de Annales Cambriae van 516 voor die gebeurtenis niet kunnen accommoderen, maar wel heel goed de herziene datum van 549.

Binnen deze herziene chronologie zou de geboorte van Duran waarschijnlijk hebben plaatsgevonden tussen ca. 531 en ca. 545.

Was Duran een Echt Persoon?

Eén laatste, belangrijke vraag blijft over. Was Duran de zoon van Koning Arthur een echt persoon? Het grootste verschil tussen Duran en Arthurs drie andere zonen uit de Welshe traditie is dat de bron die Duran noemt, op geen enkele manier kan worden omschreven als ‘vroeg’.

Zoals we eerder hebben gezien, wordt hij alleen genoemd in een gedicht dat dateert uit ongeveer de vijftiende eeuw. Dit is bijna 1000 jaar nadat hij zou hebben geleefd. Het is natuurlijk niet onmogelijk dat tradities het zo lang overleven zonder enig spoor ervan ertussen. We zien dit bijvoorbeeld in Geoffrey van Monmouths Historia Regum Britanniae, dat een aantal nauwkeurige tradities bevat met betrekking tot de eerste eeuw na Christus.

Natuurlijk is de afwezigheid van Duran uit eerdere archieven opvallender dan het bovengenoemde voorbeeld, aangezien er een aanzienlijke hoeveelheid Arthur-materiaal is uit de eeuwen voorafgaand aan Durans verschijning waarin hij zou kunnen verschijnen, maar dat niet deed.

Aan de andere kant verschijnt Amhar in een van de allereerste Arthur-bronnen, de Mirabilia, maar daarna verschijnt hij slechts in één andere bron, een Welsh verhaal uit de twaalfde eeuw. Ondanks het aantoonbare feit dat hij deel uitmaakte van de allereerste Arthur-traditie, is hij in bijna alle andere bronnen afwezig. Daarom is de afwezigheid van Duran misschien toch niet zo ongebruikelijk.

Verder is er geen duidelijke reden waarom de schrijver van het gedicht waarin Duran werd genoemd, hem zou hebben uitgevonden. Als hij een zoon van Arthur nodig had om te rouwen over de koning, waren Llacheu en Gwydre beide direct beschikbaar. Het feit dat de dichter voor geen van deze twee heeft gekozen, suggereert dat de traditie over Duran al bestond.

Zicht op een folio uit het Witte Boek van Rhydderch, het manuscript dat een kopie van Bonedd y Saint bevat, de bron voor de kinderen van Hawystl Gloff

Durans Echte Naam

Een andere interessante waarneming is dat de naam ‘Duran’ de naam van niemand anders in de middeleeuwse Welshe teksten over de Arthur-periode lijkt te zijn. Dit suggereert dat het mogelijk een verbastering was van een beter geattesteerde naam. Er zijn een paar mogelijkheden die we in overweging zouden kunnen nemen.

Diheufyr

De eerste mogelijkheid is dat de naam van de zoon van Arthur verband houdt met een figuur genaamd Diheufyr. Hij komt voor in een verscheidenheid aan middeleeuwse manuscripten, waar hij een zoon is van Hawystl Gloff bij zijn vrouw Tywanwedd, de dochter van Amlawdd Wledig.

Zijn naam wordt meestal op twee manieren afgekort. Een bron uit de twaalfde eeuw noemt hem Deifer. Een aantal andere manuscripten gebruikt echter de nog kortere vorm ‘Deir’, die ook wordt gebruikt voor de naam van zijn heilige bron. Mogelijkerwijs zou de naam van Arthurs zoon Duran een vorm van deze naam kunnen zijn.

Het idee dat Arthur deze naam misschien voor zijn zoon heeft gebruikt, wordt ondersteund door het feit dat Arthur, net als Diheufyr, naar verluidt een afstammeling was van Amlawdd Wledig. Daarom was dit een naam die al bestond in zijn familie.

Verder wordt Diheufyrs vader Hawystl Gloff (wat in feite een titel is, ‘Augustulus de Lamme’) geïdentificeerd als Tudfwlch de prins van Cerniw, beter bekend als Teithfallt, in de Afdaling van de Mannen van het Noorden. Hij was de overgrootvader van Athrwys, een van de kandidaten voor de echte koning Arthur. Als Athrwys echt Arthur was, zou Diheufyr hiermee zijn oudoom zijn, wat de waarschijnlijkheid vergroot dat hij die naam aan een van zijn zonen gaf.

Tyrnog

Een vergelijkbare mogelijkheid is dat de naam van Arthurs zoon Duran een vorm is van de naam ‘Tyrnog’. Deze naam was in het bezit van een andere zoon van Hawystl Gloff, of Teithfallt. Daarom, om exact dezelfde redenen als in de vorige vermelding, zou kunnen worden beargumenteerd dat dit een logische naam voor Arthur zou zijn om te gebruiken voor een van zijn zonen, aangezien het de naam was van een van Arthurs familieleden als we de identificatie van Arthur met Athrwys accepteren.

Het kwam vaak voor dat de letter ‘t’ en de letter ‘d’ werden uitgewisseld, zelfs afgezien van de normale regels van de Welshe fonologie. Bovendien zijn er veel voorbeelden van afgeknipte uitgangen van namen, zoals in de naam ‘Selyf’, van ‘Salomon’. Er zijn ook af en toe gevallen van extra klinkers die tussen medeklinkers worden ingevoegd.

Daarom is het binnen het rijk der aannemelijkheid dat ‘Duran’ (die alleen in een vijftiende-eeuws manuscript voorkomt, vergeet niet) een late verbastering is van ‘Tyrnog’.

Dirdan

Een andere mogelijkheid is dat de naam ‘Duran’ een verbastering of alternatieve vorm is van de naam ‘Dirdan’. Dit is de naam van een figuur die voorkomt in een paar genealogische archieven die hem aan het einde van de vijfde eeuw plaatsen. Hij kan niet worden geïdentificeerd als Duran zelf, noch lijkt hij enige opmerkelijke familieband met Arthur te hebben gehad. Toch kunnen we de mogelijkheid van een verband tussen deze twee namen niet uitsluiten.

Twrog

Nog een noemenswaardige mogelijkheid is dat de naam ‘Duran’ verbonden is met Twrog, een figuur die in de late zesde en vroege zevende eeuw met Noord-Wales in verband werd gebracht. Het achtervoegsel ‘og’ werd geschreven als ‘auc’ in het Oud-Welsh. De letters ‘u’ en ‘n’ werden regelmatig met elkaar verward. Bovendien werd de letter ‘c’ in de middeleeuwse manuscripten af en toe aangezien voor de letter ‘t’. Om deze reden werd het achtervoegsel ‘auc’ soms verkeerd gekopieerd als ‘ant’.

Als dit zou gebeuren in het geval van de naam ‘Twrog’, zou dat ‘Twrant’ opleveren. We moeten er ook rekening mee houden dat de letter ‘t’ gewoonlijk werd weggelaten als deze direct na een ‘n’ kwam (de naam ‘Morgan’ komt bijvoorbeeld van ‘Morcant’). Het resultaat, ‘Twran’ of ‘Dwran’, lijkt erg op ‘Duran’, de naam van de zoon van Koning Arthur.

Als alternatief zou het kunnen zijn dat de naam van deze figuur eigenlijk een lichte verbastering is van de naam ‘Tyrnog’, waarbij de ‘n’ is weggelaten. In dat geval zouden we dezelfde simpele verbastering kunnen voorstellen als in de post over Tyrnog de zoon van Hawystl Gloff.

Volgens het Dictionarium Duplex uit 1632 leefde Twrog nog in de tijd van koning Cadfan, die niet eens volwassen zou zijn geweest, of überhaupt geboren, in de tijd van de Slag bij Camlann.

Daarom kan Twrog niet worden geïdentificeerd als Durans zoon, Koning Arthur. Het lijkt er veeleer op dat hij in de generatie na hem leefde. Dit roept een interessante mogelijkheid op. Misschien is deze Twrog eigenlijk vernoemd naar Arthurs zoon. Wat deze suggestie nog aantrekkelijker maakt, is dat Twrog actief was in de noordwestelijke hoek van Wales. De meest waarschijnlijke locatie voor Camlann, waar Duran in de strijd sneuvelde, ligt in dezelfde regio.

Conclusie

Concluderend is Duran een obscure maar zeer interessante figuur. Hij lijkt te zijn gesneuveld in de Slag bij Camlann, die plaatsvond in 537 of 570. Hoewel hij de zoon van Koning Arthur is, is hij waarschijnlijk te laat geboren om te hebben deelgenomen aan de Saksische oorlogen, wat zijn algemene afwezigheid in de legendes verklaart. Hij was waarschijnlijk de derde zoon van Arthur, na Gwydre en Amhar, maar voor Llacheu.

Hoewel we het niet zeker weten, is het mogelijk dat ‘Duran’ een verbastering is van een beter geattesteerde naam. Een plausibele suggestie is ‘Tyrnog’, de naam van een figuur die aantoonbaar Arthurs oudoom was. Bovendien zou het goed kunnen dat een religieuze figuur uit de laat-zesde, vroeg-zevende eeuw, vastgelegd als Twrog en actief nabij Camlann, werd vernoemd naar Duran.