Was Andragathius de echte koning Arthur?
Door Caleb Howells
Sommige theorieën over koning Arthur richten zich op het verklaren van de legendarische verovering van Europa, in plaats van op de traditie waarin Arthur tegen de Saksen in Brittannië vocht. Deze theorieën beweren dat Arthur in werkelijkheid een samengestelde figuur was. Eén theorie luidt dat de figuur achter Arthurs legendarische verovering van Europa, geheel los van de Angelsaksische oorlog in Brittannië, een historische bevelhebber was met de naam Andragathius. Deze theorie stelt bovendien dat hij dezelfde was als de figuur die in middeleeuwse Welshe bronnen voorkomt als ‘Anthun’, zoon van Magnus Maximus. Wat is het bewijs voor deze theorie?
Wie was Andragathius?
Andragathius leefde in de vierde eeuw na Chr., lang vóór de traditionele Arthuriaanse periode. Hij was een magister equitum, de bevelhebber van de cavalerie. Hij vervulde deze functie voor Magnus Maximus tijdens diens usurpatie van het West-Romeinse Rijk.
Eerste verovering
In 383 werd Magnus Maximus (mogelijk destijds gouverneur van Brittannië) door zijn soldaten tot keizer uitgeroepen. Hij leidde zijn leger vervolgens naar Gallië om de strijd aan te binden met Gratianus, de erkende West-Romeinse keizer. Volgens de Romeinse historicus Orosius gaf Maximus Andragathius “de algemene leiding over de oorlog”.
Daarom kunnen deze gebeurtenissen, hoewel ze meestal in verband met Maximus worden beschreven, ook terecht aan Andragathius worden toegeschreven.
Het conflict met Gratianus was niet zeer ingrijpend. Er vonden enkele dagen lang schermutselingen plaats, maar toen liep het grootste deel van Gratianus’ troepen over naar Maximus en Andragathius. Gratianus vluchtte daarop. Maximus stuurde Andragathius achter hem aan.
Uiteindelijk haalde Andragathius Gratianus in bij de stad Lyon. Door een vals bericht te sturen kreeg Andragathius toegang tot Gratianus en doodde hij hem.
Latere veldslagen
Enkele jaren lang handhaafde Magnus Maximus een broze vrede met Valentinianus II en Theodosius I. Theodosius was keizer van het Oosten, terwijl Valentinianus samen met Maximus keizer van het Westen was.
In het jaar 387 ging Maximus in oorlog tegen Valentinianus, in de hoop volledige controle over het West-Romeinse Rijk te verwerven. Zijn legers, naar alle waarschijnlijkheid aangevoerd door Andragathius, vielen Italië binnen, waar Valentinianus zijn basis had. Valentinianus vluchtte daarop naar Theodosius in het Oosten.
Daarmee had Andragathius het gehele West-Romeinse Rijk voor Maximus veroverd. Theodosius stelde echter een enorm leger samen om Maximus te verslaan. Dit leeger bestond niet alleen uit Romeinse legers, maar ook uit verschillende buitenlandse troepen.
Andragathius nam zijn mannen en stationeerde hen op verschillende strategische punten in de Julische Alpen. Romeinse historici merkten op dat zijn opstelling van de manschappen uitstekend was, hetgeen op een indrukwekkend bekwaamheid als veldheer duidde.
De daaropvolgende veldslag verliep echter slecht voor Andragathius. Andragathius zelf was met een groep troepen achter de rest van zijn leger gebleven. Het merendeel van zijn manschappen, dat bij Siscia was gestationeerd, werd door het leger van Theodosius verslagen.
Vervolgens werd Magnus Maximus gevangengenomen en terechtgesteld. Naar verluidt pleegde Andragathius, toen hij dit nieuws vernam, zelfmoord door van zijn schip in de Adriatische Zee te springen.
Bewijs dat Andragathius de echte koning Arthur was
Met dit overzicht van Andragathius’ loopbaan in gedachten: waarop berust de bewering dat hij de echte koning Arthur was? Allereerst moet worden bedacht dat deze theorie niet stelt dat Andragathius alleen de basis vormde van de legende van Arthur. Ze stelt juist dat hij deel uitmaakte van een samengestelde figuur Arthur. Verhalen over zijn leven werden gecombineerd met verhalen over een latere figuur, de militaire aanvoerder die in de zesde eeuw daadwerkelijk tegen de Saksen in Brittannië streed.
De volgorde van de gebeurtenissen
Een belangrijk argument van voorstanders van deze theorie is dat de volgorde van de gebeurtenissen in Andragathius’ loopbaan op het continent sterk overeenkomt met de volgorde van de gebeurtenissen in de legende over koning Arthur die Europa veroverde. Beschouw de volgende vergelijking:
Eerste ontmoeting met de Romeinse heerser van Gallië
De legende van koning Arthur die delen van Europa veroverde komt voor het eerst volledig voor in Geoffrey van Monmouths Historia Regum Britanniae, geschikt omstreeks 1137. In dit verslag komt Arthur met een enorm leger in Gallië aan en ontmoet hij de Romeinse heerser van Gallië, een tribuun met de naam Frollo.
Op dit punt vindt geen dramatische veldslag plaats. In plaats daarvan beschrijft Geoffrey hoe het grootste deel van het Gallische leger overliep en zich bij Arthur aansloot. Frollo vluchtte daarop.
Het is opvallend hoe sterk dit legendarische verslag lijkt op wat er werkelijk met Andragathius gebeurde. In beide gevallen kwam het binnenvallende leger uit Brittannië. Na de landing in Gallië werden ze tegengehouden door de heerser van Gallië met zijn leger. Het enige verschil is dat Gratianus, anders dan Frollo, in werkelijkheid heerste over het gehele West-Romeinse Rijk en niet alleen over Gallië. Weliswaar sluit Geoffrey niet uit dat ook Frollo over meer dan alleen Gallië heerste.
Hoe dan ook, de beschrijving dat het grootste deel van Frollo’s leger overliep, komt exact overeen met wat er werkelijk met Gratianus gebeurde. En net als Gratianus reageerde Frollo door met zijn resterende handjevol troepen te vluchten.
De twee Elens
Verdere ondersteuning voor de conclusie dat de historische gebeurtenis van 383 tot deze legende van Arthurs invasie van Gallië leidde, komt uit de Welshe Triaden. Dit is een middeleeuwse verzameling triaden over een groot aantal legendarische gebeurtenissen. Ze bieden vaak waardevol extra inzicht.
Eén triade spreekt over de ‘Drie Elens die uit Ynys Prydain vertrokken’ (dat wil zeggen: van het eiland Brittannië). Een van deze Elens is een zuster van Arthur, die verder nergens in de Welshe traditie voorkomt. De triade zegt uitdrukkelijk dat zij met Arthur meeging toen hij tegen Frollo streed, en dat zij niet terugkeerde.
Dit is fascinerend, want de Welshe traditie spreekt ook over een Elen die actief was ten tijde van Andragathius. Zij wordt in feite voorgesteld als de vrouw van Magnus Maximus. Eén van de triaden beschrijft hoe zij en haar broer Cynan een van de ‘Drie Legers die van dit eiland vertrokken en waarvan er geen één terugkeerde’ aanvoerden.
Een andere triade verwijst naar dezezelfde gebeurtenis, maar in plaats van haar broer te noemen, beschrijft deze haar als de metgezel van Maximus. Ook hier staat dat zij het eiland verliet en niet terugkeerde.
Het is veelzeggend dat de Welshe traditatie over Elen, de zuster van Arthur, in verband met de oorlog tegen Frollo precies hetzelfde meldt als over Elen, de vrouw van Maximus, in verband met de oorlog tegen Gratianus. Dit ondersteunt het idee dat beide gebeurtenissen in werkelijkheid dezelfde waren.
De dood van Frollo
De legende zoals verteld door Geoffrey van Monmouth verhaalt dat Arthur de vluchtende Frollo achtervolgde. Frollo verschanste zich in de stad Parijs, waarop Arthur die belegerde. Na enige tijd kwamen Arthur en Frollo overeen de zaak door een tweegevecht binnen de stad te beslechten. Tijdens dit gevecht doodde Arthur zijn vijand.
Ook hier bestaat een interessante overeenkomst met de historische gebeurtenissen rondom Andragathius en Gratianus. Net als Arthur achtervolgde Andragathius zijn vijand en haalde hij hem in in een stad. Hoewel de stad in dit geval niet dezelfde is, bevat de Historia Regum Britanniae verschillende voorbeelden van geografische fouten.
Het is ook waar dat Andragathius Lyon, de stad die Gratianus bereikte, niet belegerde. Maar ook dit is een voorbeeld van iets dat in de Historia Regum Britanniae soms werd verzonnen. Er zijn ten minste twee voorbeelden van belegeringen die in dat boek worden beschreven als plaatsvindend in de Romeinse tijd, maar die in werkelijkheid nooit hebben plaatsgevonden.
Niettemin komen de kernonderdelen van de legende overeen met de historische gebeurtenissen van 383. Andragathius haalde Gratianus in bij een stad en doodde hem in een een-op-eensituatie, precies zoals Arthur in de legende met Frollo deed. De omringende details zijn gemakkelijk te verklaren als versieringen, zoals die ook elders in Geoffreys boek voorkomen.
Verovering door veldslagen
De Historia Regum Britanniae beschrijft vervolgens hoe Arthur jarenlang nodig had om de rest van Gallië te veroveren. Dit lijkt een grote afwijking van wat er historisch met Andragathius gebeurde. Door Gratianus te doden won Andragathius die hele regio voor Maximus, die vrijwel onmiddellijk daarna door Theodosius en Valentinianus als keizer werd erkend.
In werkelijkheid sluit dit echter aan bij de Welshe traditie over Maximus’ verovering van het West-Romeinse Rijk. In de Historia Regum Britanniae zelf vinden we een verslag van deze verovering, rechtstreeks aan Maximus toegeschreven. Let op de volgende beschrijving:
“Maar hijzelf trok met de rest van zijn soldaten naar het verdere deel van Gallië, dat hij na vele bloedige veldslagen onderwierp, evenals geheel Germanië, overal zegevierend.”
In tegenstelling tot de historische werkelijkheid zien we dat Maximus werd herinnerd als de veroveraar van heel Gallië. Er is alle reden om aan te nemen dat legendes die rondom Andragathius ontstonden — degene die werkelijk de algemene leiding over Maximus’ oorlog had — zich op vergelijkbare wijze zouden hebben ontwikkeld.
Enkele jaren van vrede
Daarna maakt de Historia Regum Britanniae duidelijk dat er enige jaren van vrede waren. Dat doet ze door middel van een latere passage waarin de Romeinen Arthur een brief sturen en schatting eisen vanwege zijn verovering van hun grondgebied.
Als reactie daarop doet een van Arthurs mannen een suggestie over wat ze moeten doen. Hij merkt op dat ‘er bijna vijf jaar zijn verstreken’ sinds hun laatste gevecht (dat, voor zover het verslag aangeeft, in Gallië had plaatsgevonden).
Het idee dat er vier jaar lagen tussen de eerste verovering van Gallië en de hervatting van de strijd tegen de Romeinen kan, wederom, plausibel worden verklaard uit de historische activiteiten van Andragathius. Na de eerste nederlaag van Gratianus wordt Andragathius nergens beschreven als aanvoerder van Maximus’ legers in een veldslag, tot 387 toe.
In dat jaar besloot Maximus dat hij de jonge Valentinianus II uit diens helft van het Romeinse Rijk wilde verdrijven en het gehele Westen voor zichzelf wilde nemen. Hij stuurde een leger om Valentinianus in Italië aan te vallen. Dit markeerde de hervatting van de militaire conflicten tussen Maximus’ leger en de andere keizers.
Net als in de legende van Arthur lagen er tussen de twee conflicten vier jaar.
Conflict met Petreius de senator
In het legendarische verslag in de Historia Regum Britanniae komt Arthurs leger opnieuw op het continent aan en trekt het op naar Rome. Dit kan worden gerelateerd aan de historische activiteiten van Maximus’ leger, dat naar Italië trok om Valentinianus aan te vallen.
Tijdens de eerste fase van deze gebeurtenis wordt beschreven hoe Arthurs mannen een conflict met de Romeinen kregen. Dit was geen conflict met het gehele Romeinse leger, maar slechts met één divisie onder aanvoering van een senator en bevelhebber met de naam Petreius Cotta. Interessant is dat een Welshe versie van de Historia Regum Britanniae, die extra details uit andere stukken Welshe traditie bevat, hem uitdrukkelijk de senator van Rome noemt.
Historisch gezien was een van de tegenstanders van Maximus (en dus van Andragathius) Sextus Claudius Petronius Probus. Hij was senator en voogd van de jonge Valentinianus, gestationeerd in Italië. Als zodanig zou hij treffend de senator van de hoofdstad van het West-Romeinse Rijk kunnen worden genoemd.
Hoewel de hoofdstad destijds in werkelijkheid Milaan was en niet Rome, kan de onjuiste overtuiging dat Valentinianus in Rome zetelde ten minste zo vroeg worden aangetroffen als in De Excidio, een zesde-eeuws document uit Brittannië.
Het is daarom zeer zinvol om Petreius Cotta, die in de Welshe traditie werd herinnerd als de senator van Rome, te identificeren met Petronius, de historische tegenstander van Maximus, de senator die in de hoofdstad als voogd van Valentinianus diende.
Terwijl ‘Petreius’ duidelijk een verbastering is van ‘Petronius’, is het deel ‘Cotta’ van zijn naam duisterder. Het is echter waarschijnlijk een verbastering van ‘Claudius’. In middeleeuwse Welshe documenten zijn er tal van voorbeelden waarbij de eerste of tweede medeklinker werd weggelaten wanneer een naam met twee medeklinkers begint. Bovendien was het gebruikelijk dat ‘au’ tot ‘o’ werd gereduceerd, en werd de letter ‘d’ regelmatig met ‘t’ verwisseld (en omgekeerd).
De botsing met Petreius Cotta tijdens Arthurs opmars naar Rome kan daarom worden verbonden met de historische botsing met Claudius Petronius in Italië tijdens de opmars van Andragathius’ mannen naar de hoofdstad.
De veldslag bij Siesia
Arthurs leger en het leger van de Romeinen bleven naar elkaar op te trekken. Uiteindelijk ontmoetten ze elkaar in een vallei genaamd Siesia. Voorstanders van deze theorie betogen dat dit overeenkomt met de historische veldslag bij Siscia, dat eveneens een vallei was.
Waar vond de veldslag plaats?
Eén belangrijke afwijking van de historische werkelijkheid van 388 is dat de Historia Regum Britanniae deze veldslag feitelijk ergens dichter bij Brittannië dan bij Rome situeert. De beschrijving van het einde van de veldslag laat bovendien uitdrukkelijk zien dat deze plaatsvond op het grondgebied van de Allobroges, in het zuidoosten van Frankrijk, met de Alpen ertussen en Italië.
Dit wordt echter weersproken door een deel van de Welshe traditie in de Welshe Triaden. Eén van de triaden beschrijft deze beslissende veldslag tussen Arthur en de Romeinen en legt uit dat deze plaatsvond ‘achter de berg Mynneu’.
De ‘berg Mynneu’ is een middeleeuwse Welshe term voor de Alpen. De Welshe traditie plaatste deze veldslag dus verder weg dan de Alpen, hetgeen niet past bij de locatie die Geoffreys Historia Regum Britanniae eraan toekent.
Over het algemeen dient de Welshe traditie te worden geprefereerd boven het verslag van Geoffrey, dat talloze vertaalfouten en geografische vergissingen bevat.
De veldslag tussen Andragathius’ leger en het leger van de oostelijke Romeinen vond plaats bij Siscia in het huidige Kroatië, een locatie die zeker als ‘achter de Alpen’ kan worden beschreven.
De verdeling van de troepen
Herinner u dat Andragathius’ verdeling van zijn troepen over de Julische Alpen in de omgeving van Siscia de Romeinse historici opviel vanwege de indrukwekkende opstelling. In dat licht is het veelbetekenend dat Geoffreys verslag in de Historia Regum Britanniae beschrijft hoe Arthur zijn mannen in verschillende gevechtseenheden verdeelde.
Op zichzelf zou dit niet zeer betekenisvol zijn, aangezien het een vrij standaardprocedure betreft. Het verslag besteedt echter een ongebruikelijk lange passage aan de beschrijving van Arthurs verdeling van zijn troepen, hetgeen suggereert dat het om iets belangrijks ging.
Bovendien positioneerde Arthur zich, net als Andragathius, achter de rest van zijn leger.
De drakenstandaard
Een andere interessante verbinding tussen het verslag van koning Arthur en Magnus Maximus’ usurpatie is het feit dat Arthur hier wordt beschreven als voerend een drakenstandaard. Hoewel het waar is dat Arthur in Brittannië met het symbool van de draak wordt geassocieerd, is dit de enige keer dat in Geoffreys verslag van Arthurs loopbaan een drakenstandaard wordt genoemd.
Dit is potentieel veelbetekenend, want van Magnus Maximus staat expliciet vermeld dat hij tijdens zijn usurpatie van het West-Romeinse Rijk een drakenstandaard voerde.
De vijand in deze veldslag
Wat kunnen we zeggen over de vijand in deze veldslag? Vanzelfsprekend bestond het leger hoofdzakelijk uit Romeinen. Geoffrey legt in zijn verslag echter uit dat de Romeinen hulp hadden gevraagd aan talrijke andere volken. Op een gegeven moment noemt Arthur hen de ‘oosterse naties’. In de Welshe versie van de Historia Regum Britanniae worden zij de ‘koningen van het oosten’ genoemd.
Dit lijkt te kloppen met het feit dat het Romeinse leger dat het historisch tegen Andragathius en Magnus Maximus opnam, werd bijgestaan door de Goten, de Hunnen en de Alanen. Al die niet-Romeinse volken kwamen uit het oosten.
Andragathius’ nederlaag en Arthurs overwinning
Het enige grote verschil tussen Andragathius’ loopbaan op het continent en die van Arthur is dat Arthur wordt beschreven als uiteindelijk zegevierend in deze veldslag bij Siesia. Daarentegen werd Andragathius’ leger bij Siscia verslagen.
Dit zou echter niet het enige voorbeeld zijn van een nederlaag die in de Historia Regum Britanniae in een overwinning werd veranderd, zodat dit de theorie niet weerlegt. Voorstanders van deze theorie wijzen er bovendien op dat Geoffreys verslag van deze veldslag beschrijft dat deze voor beide partijen, die van Arthur inbegrepen, zeer bloedig was.
Er wordt in feite beschreven dat er bij Siesia meer van Arthurs mannen stierven dan bij Camlann, zijn laatste, verpletterende Pyrrhusoverwinning die een einde maakte aan zijn regering.
Bovendien beschrijven de Welshe Triaden Arthurs leger als ‘op de vlucht gedreven’ in deze veldslag. Dit ondersteunt sterk de conclusie dat dit mogelijk een historische nederlaag was die tot een legendarische overwinning werd omgevormd.
Bewijs uit Culhwch and Olwen
Naast de volgorde van de gebeurtenissen in Geoffreys Historia Regum Britanniae wijzen voorstanders van deze theorie ook op het bewijs uit Culhwch and Olwen. Dit is een Wels verhaal dat dateert van rond 1100. Het is onafhankelijk van Geoffrey van Monmouth, waardoor het een waardevolle bron is.
In dit verhaal is er een dialoogwisseling waarin een van Arthurs mannen verwijst naar alle plaatsen waar hij in Arthurs dienst is geweest. Hij zegt:
“Ik was daar in de veldslag van de Twee Ynyrs, toen er twaalf gijzelaars uit Llychlyn werden weggevoerd; ik was daar in Europa en in Afrika en op de eilanden van Corsica. En in de Caer van Brythwch en Brytach en Nerthach; ik was daar toen u de legermacht van Gleis zoon van Merin doodde, en toen u Mil Du zoon van Dugum doodde. Ik was daar toen u Griekenland veroverde, tot aan het Oosten toe.”
Hier hebben we een verwijzing naar een grote oorlog waaraan Arthur deelnam en die Europa en Afrika omvatte. Het feit dat Arthur wordt beschreven als veroveraar van ‘Griekenland tot aan het Oosten’ suggereert sterk dat deze verovering niet verder oostelijk reikte dan dat.
Dat dit werkelijk dezelfde Europese verovering is als die door Geoffrey van Monmouth wordt beschreven, blijkt uit het feit dat vlak vóór de vermelding van Europa de plaatsnaam Llychlyn wordt genoemd. Dit is het middeleeuwse Welshe woord voor Scandinavië. In Geoffreys verslag vecht Arthur in Scandinavië voordat hij naar Gallië gaat.
Tegelijkertijd is dit duidelijk een zeer andere manifestatie van de legende dan die in de Historia Regum Britanniae. Een historische basis die beide versies voldoende verklaart, zou zeer overtuigend zijn.
Hoe dit overeenkomt met Andragathius’ loopbaan
Er is geen bewijs dat Andragathius daadwerkelijk in Afrika of op de eilanden van Corsica vocht. Toch zou hij, door Gratianus te verslaan, kunnen worden beschreven als de veroveraar van het West-Romeinse Rijk voor Maximus. Dit dient, volgens voorstanders van deze theorie, voldoende als historische basis voor deze bewering in Culhwch and Olwen.
Maar wat te denken van de stelling dat Arthur Griekenland veroverde? Andragathius veroverde niet zover. Toch veroverde hij tot aan Kroatië. Daarmee wist hij een groot deel van de Pretuur van Illyricum te veroveren. Dit omvatte vrijwel het gehele Balkanschiereiland, inclusief Griekenland.
Tijdens Magnus Maximus’ usurpatie lag de hoofdstad van de Pretuur van Illyricum in Griekenland. Het zou daarom kunnen zijn dat de middeleeuwse Welshers — die in hun traditie geen enkele kennis van de Illyriërs of enig ander relatief obscuur volk in die regio tonen — deze regio eenvoudigweg als ‘Griekenland’ aanduidden.
De naam Andragathius
Deze theorie gaat ook in op de vraag hoe Andragathius’ activiteiten met die van een latere Arthur samengevoegd kunnen zijn, door de naam van deze bevelhebber te onderzoeken. In middeleeuwse Welshe documenten zijn er vele voorbeelden waarin de letter ‘d’ met ‘t’ of zelfs ‘th’ werd verwisseld, en omgekeerd.
Zo verwijst het Latijnse Book of Llandaff naar een zekere ‘Guruodu’. In Culhwch and Olwen verschijnt dezelfde naam echter als ‘Gwrbothu’. Dit maakt het aannemelijk dat Andragathius’ naam met ‘th’ in plaats van ‘d’ gespeld kan zijn geweest. Het eerste deel van de naam zou dan ‘Anthr’ luiden, wat verleidelijk dicht bij ‘Arthur’ ligt.
Toevallig is er bewijs dat de naam van een Welshe vrouwelijke figuur genaamd ‘Arddun’ in ten minste één middeleeuws record uit Wales ten onrechte als ‘Arthur’ werd gespeld. Merk op dat dit zowel de verandering van ‘d’ in ‘th’ vereist als de verbastering van de ‘n’ tot een ‘r’.
Met deze gedocumenteerde verbasteringen in gedachten zou het niet verbazend zijn als het eerste deel van Andragathius’ naam, ‘Andr’, tot ‘Arthur’ had kunnen verbasteren. En ter ondersteuning van het idee dat iemand bekend kon raken onder slechts het eerste deel van zijn naam, zijn daar ook verschillende voorbeelden van, naast voorbeelden van iemand die bekend werd onder slechts het laatste deel van zijn naam.
Bewijs uit de Welshe genealogieën
Naast bewijs dat deze verbastering kon plaatsvinden, wijzen voorstanders van deze theorie op bewijs dat er iets dergelijks ook werkelijk plaatsvond.
In de middeleeuwse Welshe genealogieën staat Magnus Maximus aan het hoofd van een aantal dynastieën. Het vroegste voorbeeld is het Harleian MS 3859, een tiende-eeuws genealogisch geschrift.
Hier vinden we dat Maximus een zoon genaamd Anthun wordt toegeschreven. In de eigentijdse Romeinse geschiedschrijving wordt Maximus geen zoon met die naam toegeschreven. Interessant is dat Anthun in een reeks andere Welshe bronnen voorkomt. Eén voorbeeld is het Jesus College MS 20. In dit en andere bronnen wordt Anthun beschreven als de ‘koning van Griekenland’.
De identiteit van Anthun
Historisch weten we dat Magnus Maximus een groot deel van het West-Romeinse Rijk veroverde. Daarom moet het feit dat zijn vermeende zoon Anthun wordt beschreven als koning van Griekenland zeker het meest logisch worden begrepen in verband met die historische verovering, die tot aan de Balkan reikte.
De enige persoon in Maximus’ gevolg aan wie een dergelijke verovering plausibel kan worden toegeschreven en wiens naam plausibel tot ‘Anthun’ kan zijn geëvolueerd, is Andragathius.
Er is geen enkel bericht over iemand anders die met Magnus Maximus werd geassocieerd en die iets deed wat tot het idee kon leiden dat deze Griekenland had veroverd. Op deze basis betogen voorstanders van deze theorie dat Anthun niemand anders kan zijn dan de historische Andragathius.
Indien dit juist is, toont het aan dat Andragathius werkelijk bekend kwam te staan onder slechts het eerste deel van zijn naam, en dat dit eerste deel evolueerde tot iets dat sterk op ‘Arthur’ lijkt.
Mogelijk is ‘Andr’ geëvolueerd tot ‘Anthun’ en vervolgens verder verbasterd tot ‘Arthur’. De gedocumenteerde verbastering van ‘Arddun’ tot ‘Arthur’ zou daarmee vergelijkbaar zijn. Alternatief kunnen zowel ‘Anthun’ als ‘Arthur’ onafhankelijke evoluties van de naam zijn langs onafhankelijke overleveringslijnen.
Bewijs uit zijn nakomelingen
Ondersteuning voor de conclusie dat de Anthun uit de genealogieën met Andragathius moet worden geïdentificeerd, komt van de namen van zijn nakomelingen. In het Jesus College MS 20 vinden we bijvoorbeeld de volgende reeks namen na Anthun:
Tathal
Teithrin
Teithfallt
De eerste twee worden plausibel begrepen als Brythonische namen. ‘Teithfallt’ lijkt echter een vorm van het Germaanse ‘Theodbald’ of ‘Theodebald’. Dit was de naam van een koning van de Franken in de zesde eeuw. ‘Tewdrig’ is de Welshe vorm van ‘Theodoric’, eveneens een Germaanse naam uit deze tijd. Theodorik de Grote was bijvoorbeeld in de zesde eeuw koning van de Ostrogoten.
Eén geleerde stelde bovendien voor dat ‘Teithrin’, in plaats van een Brythonische oorsprong te hebben, kan worden begrepen als een evolutie van het Germaanse ‘Theodhere’.
Hoe dan ook is duidelijk dat deze reeks namen na Anthun een sterk Germaans element bevat. Specifieker dan alleen Germanen associëren veel onderzoekers deze personen in het bijzonder met de Goten, hoewel er debat bestaat over hoe Goten aan de macht in Wales hadden kunnen komen.
Muchbetekenend is dat Andragathius op grond van zijn naam als een Goot is geïdentificeerd. Daarom ondersteunt het feit dat Anthuns nakomelingen gedurende meerdere generaties Gotische namen droegen sterk de identificatie van Anthun als Andragathius, een Goot.
Bewijs uit Andragathius’ bondgenoten
Deze theorie stelt dat legendes rondom Andragathius en zijn veroveringen in Europa ten onrechte aan Arthur werden toegeschreven, een militaire bevelhebber uit de zesde eeuw die tegen de Saksen streed. Naast het feit dat ze met een vergelijkbare naam werden vermeld, kan de verwarring tussen Andragathius en de zesde-eeuwse koning Arthur ook zijn bevorderd doordat ze enkele bondgenoten met vergelijkbare namen hadden.
Victor en Gwythyr
Eén voorbeeld hiervan is dat Arthur volgens de overlevering een schoonvader had met de naam Gwythyr. Hij lijkt een historische heerser in Bretagne te zijn geweest, vastgelegd als Withur in de negende-eeuwse Life of St Paul Aurelian.
In het geval van Andragathius had zijn meester Magnus Maximus een zoon genaamd Victor. De Welshe vorm van deze naam is Gwythyr. Hij werd door Maximus in de positie van Augustus geplaatst, hetgeen betekent dat ook Andragathius een familielid genaamd Gwythyr had die over Gallië heerste.
De twee Owains
Bovendien werden beide mannen geassocieerd met iemand genaamd Owain. Dit zal de verwarring in verslagen over hen beiden hebben vergroot.
In het geval van de zesde-eeuwse Arthur was dit Owain, de zoon van Urien Rheged. In het geval van Andragathius staat Maximus een zoon genaamd Owain te zijn gegeven.
Constantijn als opvolger
Een ander interessante toevalligheid is dat koning Arthur volgens legendarische verslagen zoals de Historia Regum Britanniae werd opgevolgd door een heerser met de naam Constantijn.
Toevallig was de volgende bevelhebber die uit Brittannië optrok en een deel van het West-Romeinse Rijk veroverde Constantijn III, die in 407 door zijn troepen tot keizer werd uitgeroepen.
Bezwaren tegen deze theorie
Het belangrijkste bezwaar tegen deze theorie is dat Andragathius lang vóór de traditionele Arthuriaanse periode leefde. Hij was actief in de late vierde eeuw, terwijl de bronnen over Arthur hem duidelijk in de zesde eeuw plaatsen.
Zoals echter al is gesteld, beweert deze theorie niet dat Andragathius de belangrijkste figuur achter de legendes van Arthur was. Ze stelt juist dat legendes over zijn activiteiten in de loop van de ontwikkeling van de Arthuriaanse traditie aan de latere, zesde-eeuwse Arthur werden toegevoegd.
Conclusie
Samenvattend betoogt deze theorie dat de legende van koning Arthur die Europa veroverde voortkomt uit verslagen van de historische activiteiten van Andragathius, de cavaleriebevelhebber van Magnus Maximus. Hij leidde de algemene gang van de oorlog en veroverde zo een groot deel van het West-Romeinse Rijk voor Maximus. De algemene volgorde van de gebeurtenissen in zijn loopbaan op het continent komt opvallend sterk overeen met de volgorde van de gebeurtenissen in het vroegste verslag van Arthurs Europese verovering, dat in de Historia Regum Britanniae is terug te vinden. Het bewijs dat Andragathius moet worden geïdentificeerd met de legendarische Anthun uit de genealogieën ondersteunt het idee dat Andragathius’ naam tot iets kon en deed evolueren dat sterk op ‘Arthur’ lijkt.
Bronnen
Howells, Caleb, King Arthur: The Man Who Conquered Europe, 2019
Bartrum, Peter, A Welsh Classical Dictionary, 1993
https://www.britannica.com/biography/Gratian-Roman-emperor
https://www.maryjones.us/ctexts/jesus20gen.html
https://www.maryjones.us/ctexts/genealogies.html
https://www.maryjones.us/ctexts/tysillo.html
https://www.maryjones.us/ctexts/gildas01.html
https://en.wikisource.org/wiki/Six_Old_English_Chronicles/Geoffrey%27s_British_History/Book_10
