Was Tewdrig van Gwent de echte Uther Pendragon?

Net zoals veel onderzoekers proberen koning Arthur te identificeren met een bekende historische figuur, gebeurt hetzelfde met Uther Pendragon, Arthurs legendarische vader. Een van de historische figuren die door sommige onderzoekers in verband is gebracht met Uther Pendragon is koning Tewdrig van Gwent. Wat weten we over deze historische figuur, en waarom zou hij iets met de legenden rond Uther Pendragon van doen kunnen hebben?

Wie was Tewdrig van Gwent?

Tewdrig van Gwent was een koning van Zuidoost-Wales in de vroege middeleeuwen. Zijn dynastie was de machtigste in dat gebied, en binnen zijn koninkrijk waren verschillende onderkoningen aanwezig. Hij zou volgens de overlevering afstammen van Magnus Maximus, een Romeinse keizer die aan het einde van de vierde eeuw over een groot deel van het West-Romeinse Rijk heerste.

Tewdrig was een machtige oorlogsleider die herinnerd wordt als een strijder tegen de Saksen. Er zijn ook aanwijzingen dat hij streed tegen de Ieren in Dyfed, heiligen aanviel in Cornwall, en een Bretonse koning in Brittannië afzette. Al met al, wanneer we de beschikbare informatie over Tewdrig onder de loep nemen, is de overweldigende indruk dat hij een machtige koning was die zijn macht wijd en zijd uitbreidde.

Binnen de katholieke traditie wordt Tewdrig als heilige herdacht. Hij zou zijn gestorven doordat hij dodelijk gewond raakte tijdens een veldslag tegen de heidense Angelsaksen, wat ertoe leidde dat hij als martelaar wordt herdacht.

Wanneer leefde koning Tewdrig van Gwent?

Om de mogelijkheid serieus te kunnen nemen dat Tewdrig de echte Uther Pendragon was, moeten we vaststellen wanneer hij leefde. Hij kan immers geen Uther zijn geweest als hij niet eens in de juiste eeuw leefde.

Traditioneel wordt Tewdrig in de vijfde eeuw geplaatst. Zo vermeldt een informatiebord in de kerk waar hij begraven ligt zijn sterfjaar als 470, evenals een plaquette bij het nabijgelegen St Tewdric’s Well.

Gedurende een groot deel van de twintigste eeuw vond er echter onder geleerden van deze periode een algemene verschuiving plaats, waardoor zijn leven ongeveer een eeuw later werd geplaatst, of zelfs nog later. Om die reden is een tegenwoordig populaire datum voor Tewdrigs dood 630. Dat is veel te laat om de vader van koning Arthur te kunnen zijn geweest, wiens loopbaan een groot deel van de zesde eeuw besloeg.

Interessant is dat in de afgelopen decennia verschillende geleerden opnieuw pleitbezorger zijn geworden van een vroegere datum. Voorbeelden zijn Timothy Venning, Brian Davies, David Farmer, Michelle Ziegler, Chris Barber en Terry Breverton. Gezien al deze historici die een vroege datum voor Tewdrigs leven aanhangen, is het de moeite waard om kort wat van het chronologische bewijs voor deze positie te onderzoeken.

Bewijs voor een vroege datum

Een bewijsstuk is afkomstig uit de genealogische registratie in een document dat de Jesus College MS 20 heet, dat een van de vroegste genealogische verslagen bevat van de koningen van het middeleeuwse Brittannië.

In dit document vinden we Tewdrig als ‘Thewdric’. Hij wordt er de zoon van Llywarch ap Nynniaw genoemd. In werkelijkheid is er goed bewijs dat dit een opvolgingslijst is in plaats van een afstammingslijst, aangezien verschillende andere bronnen Tewdrig een andere afstamming geven. Niettemin is dit nuttig om ongeveer aan te tonen wanneer hij leefde.

In de genealogische lijst direct onder deze ene is sprake van een zekere ‘Peibiawn’. Hij is beter bekend als Peibio, en hij wordt algemeen (met goede reden, op basis van een verscheidenheid aan andere bronnen) geaccepteerd als de broer van de eerdergenoemde Nynniaw.

Peibio’s kleinzoon via zijn naamloze dochter wordt in dit document ‘Deuric’ genoemd, beter bekend als ‘Dyfrig’ of Dubricius. Hij wordt geacht geboren te zijn rond 465. Aangezien Tewdrig twee generaties na Nynniaw, de broer van Peibio, staat vermeld, zou hij logischerwijs ongeveer tegelijk met Dubricius, de kleinzoon van Peibio, moeten hebben geleefd.

Dit zou de geboorte van Tewdrig rond 465 plaatsen. Natuurlijk, zoals we eerder zeiden, was Tewdrig naar alle waarschijnlijkheid niet werkelijk de kleinzoon van Nynniaw, dus dit is slechts bij benadering.

Bewijs uit de kleinzoon van Peibio

Er is meer bewijs over de familie van Peibio dat we kunnen gebruiken. Zijn kleinzoon via zijn zoon Cynfyn was Gwrgan Fawr (‘Fawr’ betekent ‘de Grote’). Dit weten we uit de informatie in het twaalfde-eeuwse Book of Llandaff.

Logischerwijs zou Gwrgan ongeveer tegelijk met zijn volle neef Dubricius geboren zijn. Aangezien Dubricius rond 465 werd geboren, is dat ook een redelijke schatting voor de geboorte van Gwrgan.

De reden dat dit significant is, is dat we weten (opnieuw uit het Book of Llandaff) dat Gwrgans dochter Onbrawst trouwde met Tewdrigs zoon Meurig. Hun eerstgeboren zoon was Athrwys. Dit ondersteunt dus de conclusie dat Tewdrig ongeveer van dezelfde generatie was als Gwrgan.

Bewijs uit Brychan

Wanneer we echter nog meer bewijs onderzoeken, zien we dat zijn geboorte eigenlijk iets eerder geplaatst moet worden. Dit zien we wanneer we het bewijs rond Brychan bekijken. Hij was een vooraanstaande voorvader van vele religieuze figuren.

Zijn genealogie wordt onder andere gegeven in de Jesus College MS 20. In deze bronnen wordt hij de zoon van Marchell, dochter van Tewdrig. Dat dit dezelfde Tewdrig is, blijkt uit het feit dat hij wordt vermeld als de zoon van Teithfallt.

Aangezien de genealogische verslagen over Brychan vooral bedoeld waren om de afstamming van ‘heiligen’ vast te leggen, zijn deze lijsten evident de echte genealogische lijsten. Daarentegen zijn de lijsten waarin koning Tewdrig van Gwent als de ‘zoon’ van Llywarch verschijnt vrijwel uitsluitend koningslijsten.

Opvallend is dat in het Book of Llandaff koning Tewdrig van Gwent de zoon van Teithfallt wordt genoemd.

Bovendien ondersteunt de Life of St Cadoc deze identificatie expliciet. Het beschrijft Tewdrig, de grootvader van Brychan, als dezelfde Tewdrig die in Gwent het martelaarschap vond en in Mathern werd begraven. Deze beschrijving past bij het verhaal van de dood van koning Tewdrig van Gwent.

De chronologische betekenis van Brychan

Waarom is het zo opvallend dat Tewdrig van Gwent de grootvader van Brychan was? De reden is dat Brychan zelf stevig in de vijfde eeuw geplaatst wordt. Sterker nog, op basis van een analyse van zijn kinderen lijkt het erop dat er twee figuren met de naam Brychan waren.

Eén werd geboren rond 400, terwijl de andere, volgens geleerde Peter Bartrum in A Welsh Classical Dictionary, rond 470 werd geboren. Een datum van 480 lijkt waarschijnlijker voor deze tweede Brychan. In elk geval is duidelijk dat Tewdrig de grootvader was van deze tweede Brychan, gezien zijn verbintenis met de familie van Peibio.

Dit zou betekenen dat Tewdrig vermoedelijk rond 440 werd geboren. Dat zou het mogelijk maken dat zijn dochter Marchell rond 460 werd geboren en haar zoon Brychan rond 480.

Meurig was blijkens alles een late zoon van Tewdrig, die rond dezelfde tijd als Brychan werd geboren. Dit strookt met het feit dat de verslagen over Brychans geboorte zeggen dat zijn moeder Marchell nog enig kind was toen ze naar Ierland werd gestuurd, waarna ze met Anlach trouwde en Brychan baarde.

Bewijs dat Tewdrig van Gwent de echte Uther Pendragon was

Nu we hebben vastgesteld dat Tewdrig van Gwent blijkbaar rond het jaar 440 werd geboren, wat kunnen we zeggen over zijn vermeende connecties met Uther Pendragon, de vader van koning Arthur?

Er is een tamelijk uitgebreide hoeveelheid informatie over Tewdrig bekend. Dat is nuttig, omdat het ons in staat stelt zijn leven in vrij wat detail te vergelijken met dat van Uther Pendragon.

Naam

Ten eerste, laten we een belangrijk punt vaststellen over de naam Uther Pendragon. Het tweede deel van deze naam, ‘Pendragon’, wordt algemeen geaccepteerd als een bijnaam die ‘opperkrijger’ betekent.

Er is echter goede reden om te betogen dat het eerste deel, ‘Uther’, eveneens deel uitmaakt van de bijnaam. Het lijkt het Welshe woord ‘uthr’ te zijn, dat in deze context ‘schrikwekkend’ betekent. Dit is logisch als onderdeel van een titel die in zijn geheel ‘Schrikwekkende Opperkrijger’ zou betekenen.

Het bewijs uit de vroege Welshe Arthursgedichten Pa Gur en Marwnat Uthyr Pen is dat het een titel was die soms ook op Arthur zelf werd toegepast. Dit toont aan dat ‘Uther’ eveneens deel van de titel is, aangezien dat uiteraard niet Arthurs persoonlijke naam was.

Het belang hiervan is dat het verklaart hoe Tewdrig de echte Uther Pendragon kan zijn geweest ondanks het feit dat zijn naam in de verste verte niet op ‘Uther’ lijkt.

Chronologie

Laten we nu de eerste belangrijke overeenkomst tussen Tewdrig en Uther Pendragon bekijken. Er kan worden betoogd dat zij precies tegelijk leefden. Zoals we hebben gezien, werd Tewdrig vermoedelijk rond 440 geboren.

Het Book of Llandaff presenteert Tewdrig als oud op het moment van zijn dood. Als we aannemen dat hij ongeveer tachtig jaar oud was toen dit gebeurde, stierf hij blijkbaar rond 520. Dit strookt met het feit dat de Harleian MS 3859, die het vroegst bewaard gebleven genealogische verslag van deze dynastie bevat, Meurig overslaat en direct van Tewdrig naar Athrwys gaat.

Aangezien Meurig volgens het Book of Llandaff een vooraanstaande koning lijkt te zijn geweest, is het onwaarschijnlijk dat Meurig wegens een gebrek aan importantie werd weggelaten. Het is logischer dat hij werd weggelaten omdat Athrwys Tewdrig rechtstreeks opvolgde.

Zoals we eerder zagen, werd Meurig vermoedelijk rond 480 geboren, wat betekent dat zijn zoon rond 500 of kort daarna werd geboren. Daarom zou het plaatsen van Tewdrigs dood rond 520 het mogelijk maken dat Athrwys hem rechtstreeks opvolgde.

De chronologie van Uther Pendragon

Klopt de chronologie van Uther Pendragon met Tewdrigs data? Zoals uitgebreider wordt uitgelegd in het artikel ‘Uther Pendragon, Father of King Arthur’, toont het bewijs van Gildas aan dat Uther geen jongere broer kan zijn geweest van de oorlogsleider en opperkoning Ambrosius, ondanks wat de legenden over Uther beweren.

Aangezien hij diens opvolger was, is het eerder waarschijnlijk dat Uther Ambrosius’ zoon was. Aangezien Ambrosius een kind was toen de heerschappij van Vortigern in 425 begon, werd Ambrosius vermoedelijk rond 420 geboren, wat een datum van rond 440 voor Uthers geboorte mogelijk maakt.

Zoals we zien, sluit dit perfect aan bij Tewdrigs waarschijnlijke geboortedatum.

Uther lijkt Ambrosius rond het jaar 500 als koning te zijn opgevolgd. In die tijd zou een dramatische komeet aan de hemel zijn verschenen. Dit komt overeen met twee middeleeuwse verslagen over een komeet die aan het einde van de vijfde eeuw aan de hemel verscheen.

Kort daarna zou Uther Igerna voor zichzelf hebben genomen, kort waarna Arthur werd geboren. Aangezin Arthur naar wordt gezegd Uther rechtstreeks na diens dood opvolgde, als vijftienjarige, zou dit Uthers dood ergens kort na 515 plaatsen.

Dit komt dicht overeen met de schatting van rond 520 voor de dood van Tewdrig.

Macht

Een andere belangrijke overeenkomst is de macht die Uther en Tewdrig uitoefenden. Zonder meer was Uther een zeer machtige koning. In de legenden over hem, zoals Geoffrey van Monmouths Historia Regum Britanniae van ca. 1137, wordt hij gepresenteerd als de Opperkoning van Brittannië. Zijn zoon werd uiteraard de volgende Opperkoning van Brittannië en was beroemd machtig.

In Geoffreys verslag wordt Uthers macht ook getoond door zijn handelingen. Hij voert oorlog op verschillende plaatsen. Hij bestrijdt de Picten en de Schotten in het noorden, de Ieren in Ierland en in Dyfed, medebritten in Cornwall, en de Saksen in Engeland.

Is dit verenigbaar met het bewijs over Tewdrig? Laten we onderzoeken wat de bronnen beweren.

Bewijs uit het Book of Llandaff

Om te beginnen bekijken we de basale beschrijving van hem die het Book of Llandaff geeft:

“Zolang hij het koninkrijk bezat, werd hij nooit overwonnen, maar was hij altijd zegevierend; zodat, wanneer zijn gezicht in de strijd werd gezien, de vijand onmiddellijk op de vlucht sloeg. En de engel des Heren zei tot hem in de voorafgaande nacht: ‘Ga morgen het volk van God bijstaan tegen de vijanden van de Kerk van Christus, en de vijand zal op de vlucht slaan tot aan Pwll Brochuail; en gij, gewapend, stel u in de strijd op. Uw gezicht ziende en het herkennende, zullen zij, zoals gewoonlijk, de vlucht nemen.’”

Volgens dit verslag was Tewdrig altijd succesvol in de strijd. Dit toont niet alleen aan dat hij een machtige koning was, maar ook dat hij actief was in de oorlogsvoering. Hij was zo beroemd succesvol dat zijn vijanden naar wordt gezegd onmiddellijk op de vlucht sloegen zodra zij hem zagen.

Bewijs uit de Life of St Gwinear

Volgens de Life of St Gwinear was de koning die de titelgevende religieuze figuur en zijn gezellen aanviel en doodde een zekere Tewdrig, koning van Cornwall. Er komt geen koning met de naam Tewdrig voor in de middeleeuwse koningslijsten van de koningen van Dumnonia, wat suggereert dat deze Tewdrig geen deel uitmaakte van de hoofdlijn van koningen die over dat gebied heersten.

Waarschijnlijk was hij een koning uit een ander gebied die enige macht over Cornwall uitoefende. Iets dergelijks zien we bij Arthur, die in de Life of St Carannog wordt gepresenteerd als ‘heerser’ in het West Country, ondanks dat hij feitelijk geen deel van die dynastie uitmaakte.

Gezien de chronologie van de Life gaat dit blijkens alles om Tewdrig van Gwent. Geen andere figuur met die naam is uit deze periode bekend.

Dit toont aan dat Tewdrig zijn macht behoorlijk ver buiten Zuidoost-Wales uitbreidde.

Bovendien legt dezelfde Life uit dat Tewdrig Maxentius had afgezet en zijn broer Budic op de troon van het koninkrijk Domnonée had geplaatst, een van de voornaamste koninkrijken van Brittannië.

Dit is ronduit een verbazingwekkende machtsvertoning, zeker van een koning die ver van Brittannië vandaan resideerde.

Bewijs uit Ierse koningslijsten

De Ieren heersten meer dan een eeuw over Dyfed, van het einde van de vierde eeuw tot het einde van de vijfde eeuw. Dit weerspiegelt zich in middeleeuwse historische verslagen, zoals de Historia Brittonum, evenals in koningslijsten.

Interessant aan deze koningslijsten is dat zij rond 500 een plotselinge overgang van Ierse naar Romeinse en Romaans-Britse namen laten zien. Dit suggereert sterk dat de Ierse dynastie werd verdreven en vervangen door een inheemse Brythonische dynastie.

Een late traditie over Tewdrig beweert dat hij de Ieren uit Wales verdreef. Het specifyert niet uit welk deel van Wales hij hen verdreef, maar tijdens zijn regeerperiode was Dyfed de enige plaats die nog door de Ieren werd geregeerd, en de datum van hun evidente verdrijving valt goed binnen Tewdrigs regeerperiode.

Op basis van dit bewijs was Tewdrig dus actief in de oorlogsvoering in heel Zuid-Wales, aangezien het Book of Llandaff ook toont dat hij in het zuidoosten tegen de Saksen streed.

Hij streed niet alleen in Dyfed, maar verdreef er daadwerkelijk de dynastie die over die streek heerste.

Op basis van het voornoemde bewijs lijkt het zeer duidelijk dat Tewdrig een uitzonderlijk machtige koning was in het vroegmiddeleeuwse Brittannië.

Locatie

Naast het feit dat hij op het juiste moment leefde en een passend machtige koning was, moeten we ook het feit in overweging nemen dat Tewdrig op de juiste locatie leefde om Uther Pendragon te kunnen zijn.

Er is niet veel informatie over Uther rechtstreeks uit de Welshe traditie. Geoffrey van Monmouth plaatst hem in Winchester, maar Geoffreys geografie lijdt soms onder het verkeerd vertalen van plaatsnamen uit het oorspronkelijke Welshe document dat hij gebruikte.

Het nuttigste is om te kijken wat de Welshe traditie en pre-Galfridiaanse Latijnse documenten zeggen over Arthurs machtsbasis. Het is geen vergezochte veronderstelling dat Arthurs vader Uther vermoedelijk ongeveer op dezelfde locatie leefde als zijn zoon.

De Welshe traditie en Latijnse documenten associëren Arthur overweldigend met het zuidwesten van Brittannië. Hij wordt in het bijzonder geassocieerd met Zuidoost-Wales en het West Country. Dit blijkt bijvoorbeeld uit Culhwch and Olwen, de Life of St Illtud en de Mirabilia.

De Welshe traditie associeert Arthur het sterkst met een plaats genaamd Gelliwig in een streek genaamd Cerniw. Culhwch and Olwen suggereert sterk dat dit in Zuidoost-Wales ligt.

Inderdaad tonen middeleeuwse verslagen dat er in die streek een plaats genaamd Gelliwig was, waar we ook de plaatsnaam ‘Cerniw’ aantreffen. Dit lijkt een vooraanstaande streek van Gwent te zijn geweest, of misschien een alternatieve naam voor Gwent zelf.

Zijnde zo, komt dit perfect overeen met koning Tewdrig van Gwent. Hij was gevestigd in Zuidoost-Wales, maar had ook enige macht over ten minste een deel van het West Country, zoals blijkt uit de Life of St Gwinear.

De dochter die de moeder werd van de koningen van Brittannië

Naast het feit dat Tewdrig op dezelfde plaats en op hetzelfde moment leefde als Uther Pendragon en passend machtig was, zijn er ook verschillende specifieke overeenkomsten tussen hen. In Geoffrey van Monmouths Historia Regum Britanniae bijvoorbeeld verschijnt een komeet aan de hemel die Uther en zijn familie zou vertegenwoordigen.

Een draak straalt uit de komeet. Deze vertegenwoordigt Uther zelf. Twee stralen gaan van de draak uit, die Uthers zoon en dochter zouden vertegenwoordigen. De straal die zijn dochter vertegenwoordigt strekt zich over de Ierse Zee richting Ierland uit.

Deze laatste straal heeft zeven kleinere stralen die aan het uiteinde ontspringen. Merlijn legt dit aan Uther uit door te zeggen dat de zonen en kleinzonen van zijn dochter over Brittannië zullen heersen.

Hoe Tewdrigs dochter deze profetie verklaart

Dit profetische teken is het onderwerp geweest van aanzienlijke discussie, aangezien er in Geoffreys verslag niets lijkt te zijn dat ermee overeenkomt. Uther wordt niet gepresenteerd als hebbende een dochter wier nakomelingen over Brittannië heersten.

Wanneer we Uther echter identificeren als Tewdrig, is deze profetie gemakkelijk te verklaren. Er wordt vermeld dat hij zijn dochter, Marchell, naar Ierland stuurde. Dit correspondeert met het feit dat de straal over de Ierse Zee scheen.

Marchells zoon, Brychan, begon een linie van koningen die over Brycheiniog heersten, een koninkrijk in Zuid-Wales. Maar Brychans kinderen omvatten ook talrijke dochters die trouwden in belangrijke dynastieën.

Zo trouwde bijvoorbeeld een dochter genaamd Nyfain met Cynfarch. Hun kinderen waren Urien, Llew en Arawn. Dit waren drie machtige koningen van het noorden van Brittannië. Een andere dochter trouwde in de dynastie van Powys, wederom een van de machtigste koninkrijken van het middeleeuwse Brittannië.

Er bestaan verschillende andere voorbeelden. De kern is dat het beslist waar is dat Tewdrigs dochter, Marchell, de stammoeder werd van de koningen die over Brittannië heersten. Het getal ‘zeven’ in de profetie is vermoedelijk symbolisch, aangezien het in de Bijbel wordt gebruikt om volledigheid uit te drukken.

De kleinzoon die koning Arthur werd

En wat te denken van het voor de hand liggende feit dat Uther Pendragon geacht werd de vader van koning Arthur te zijn? Kan Tewdrig dit deel van de legende verklaren?

Herinner dat ‘Uther Pendragon’ blijkens alles een titel was die ook op Arthur zelf werd toegepast, niet alleen op zijn vader. Dit zijnde, toont het aan dat het een titel was die van vader op zoon overging. Wellicht werd hij dan ook gedragen door Arthurs grootvader, en niet alleen door zijn vader.

Op deze basis hebben sommige onderzoekers betoogd dat Geoffrey van Monmouths verslag van Uther Pendragon feitelijk geen beschrijving is van Arthurs vader, maar van zijn grootvader. Geoffrey presenteerde hen ten onrechte als vader en zoon doordat Arthurs vader eveneens bekendstond als ‘Uther Pendragon’.

Tewdrig had geen zoon die kon matchen met de historische koning Arthur. Zijn kleinzoon Athrwys is echter door velen naar voren geschoven als de echte Arthur. Zijn naam is door sommigen geïnterpreteerd als een verbastering van ‘Arthurus’, ‘Artus’ of ‘Arturis’, alle gedocumenteerde vormen van de naam van koning Arthur.

Waarom Athrwys koning Arthur kan zijn geweest

Naast het feit dat hij op de juiste plaats en op het juiste moment leefde, had Athrwys verschillende familieleden die kunnen worden geïnterpreteerd als de familieleden van koning Arthur uit de legenden.

Zo vertelt Culhwch and Olwen ons dat Arthur een oom van moederszijde had genaamd Gwrfoddw. Een persoon met die naam verschijnt als koning van Ergyng (het thuisgebied van Athrwys’ moeder) in dezelfde generatie als de ooms van Athrwys, hoewel zijn afstamming niet wordt gegeven.

Verder zou bisschop David de oom van moederszijde van koning Arthur zijn geweest. In lijn hiermee verschijnt een figuur met dezelfde naam in het Book of Llandaff als de zoon van een zekere ‘Circan’. Deze eigenaardige naam, die nergens anders gedocumenteerd lijkt, is vermoedelijk een verbastering van ‘Gurcan’, de naam van Athrwys’ grootvader van moederszijde (Gwrgan Fawr).

Er is ook een traditie dat Athrwys een zuster had genaamd Anna, net als koning Arthur. Bovendien is er bewijs dat Athrwys een broer had genaamd Madoc Morfryn, net zoals van Arthur wordt vermeld dat hij een broer had genaamd Madoc.

Expeditie naar Ierland

Naast deze verschillende overeenkomsten tussen Tewdrigs familie en Uthers familie, komt Tewdrigs loopbaan ook op opmerkelijke wijze overeen met Uthers loopbaan. Laten we beginnen met het vroegst bekende deel van Tewdrigs loopbaan.

In de documenten over de geboorte van Brychan wordt verteld dat Tewdrig zijn dochter op reis naar Ierland stuurde om haar te beschermen tegen een pest die Brittannië destijds teisterde. Zoals we eerder zagen, gebeurde dit blijkens alles rond 480, of in de late jaren 470.

Interessant is dat Geoffrey van Monmouth vermeldt dat Uther rond dezelfde tijd een expeditie naar Ierland ondernam. We kunnen concluderen dat deze ongeveer tegelijk plaatsvond, omdat zij plaatsvond nadat Ambrosius de Angelsaksen tijdelijk had bedwongen.

Bede vertelt ons dat Ambrosius’ veldtocht tegen de Angelsaksen plaatsvond tijdens de regeerperiode van Zeno, die heerste van 474 tot 491. Hoewel we er daarom geen exacte datum aan kunnen verbinden, vond Uthers expeditie naar Ierland vermoedelijk ongeveer tegelijk plaats met Tewdrig het moment waarop Tewdrig naar verluidt zijn dochter naar Ierland stuurde.

Een andere interessante overeenkomst is het feit dat Uther op deze expeditie gaat specifiek vanwege de wens iets te verwerven (de Giants’ Dance) dat verlichting van ziekte zal bieden.

In gedachten houdende dat zowel het verslag over Tewdrig als het verslag over Uther eeuwen na de feiten werden geschreven, delen zij enkele interessante overeenkomsten die suggereren dat zij op dezelfde gebeurtenis kunnen teruggaan.

Verdrijving van de Ieren

Het volgende opvallende deel van Uthers loopbaan is het feit dat hij de Ieren uit Dyfed verdreef. Dit vond jaren na de expeditie naar Ierland plaats. Het gebeurde rond de tijd van de verschijning van de komeet. Zoals eerder vermeld, was dat vermoedelijk rond 500.

We hebben al geconstateerd dat Tewdrig blijkbaar rond 500 de Ierse dynastie verdreef die over Dyfed heerste. Dit is de conclusie van Arthurian Period Sources en andere geleerden.

Dit is een voor de hand liggende en substantiële overeenkomst tussen Uther en Tewdrig.

Conflict in Cornwall

Kort na de verdrijving van de Ieren uit Dyfed zou Uther een conflict hebben gehad met Gorlois, de hertog van Cornwall. Dit gebeurt doordat Uther Gorlois’ vrouw, Igerna, voor zichzelf wil nemen. Er breekt een oorlog uit tussen de twee mannen.

Uther valt Gorlois’ gebied in Cornwall binnen en valt hem op twee fronten aan. Enerzijds belegert hij Gorlois zelf in het kasteel van Dimilioc. Anderzijds belegert hij het kasteel van Tintagel, waar Gorlois zijn vrouw heeft ondergebracht.

Uther krijgt Igerna uiteindelijk te pakken door gebruik van magie, waarna zijn andere legermacht erin slaagt Gorlois te verslaan en te doden.

Tewdrigs conflict met Gwinear

Is er een verslag over Tewdrig dat hiermee overeenkomt? Zoals we eerder constateerden, wordt Tewdrig vermeld als deelnemende aan enkele conflicten in Cornwall. Eén middeleeuwse bron, de Life of St Meriasek, presenteert Tewdrig (genaamd ‘Teudar’) als strijdend tegen de hertog van Cornwall.

De Life of St Gwinear is in dit opzicht echter bijzonder interessant.

De titelfiguur, Gwinear, wordt beschreven als de zoon van een Ierse prins. Hij verliet het hof van zijn vader en reisde naar Brittannië, waar hij vele jaren verbleef. Uiteindelijk verliet hij Brittannië en reisde terug naar Ierland. Hij bracht een gezelschap van 800 mensen bijeen en zeilde toen opnieuw naar Brittannië.

Op dat punt werd hij echter naar Cornwall afgedreven. Daar werd hij aangevallen door koning Theodoricus (Tewdrig). Op dat moment werd het gezelschap in twee groepen gesplitst. De groep zonder Gwinear erbij werd het eerst verslagen door Tewdrigs mannen, en vervolgens doodden Tewdrigs mannen Gwinear zelf.

Hoe dit overeenkomt met de Arthurlegende

Er zijn verschillende redenen om te denken dat dit een ander perspectief zou kunnen zijn op de legende van Uthers oorlog met Gorlois. Enerzijds was Gwinear, als zoon van een Ierse koning, een belangrijk en althans relatief machtig persoon.

Het is geen geloofsverathing te geloven dat hij zich in Brittannië, waar hij vele jaren doorbracht, mogelijk als heerser heeft gevestigd. Een van de voornaamste koninkrijken van Brittannië was Cornouaille, in sommige middeleeuwse Latijnse bronnen ook bekend als Cornubia, net als Cornwall in Brittannië. Gwinear zou dus de hertog van Cornubia in Brittannië kunnen zijn geweest, aangezien voor het Britse Cornwall gehouden.

Anderzijds is er bewijs dat hij substantiële tijd in Cornwall zelf actief was. Eén suggestie in A Welsh Classical Dictionary is dat hij actief was in Cornwall voordat hij naar Brittannië reisde.

Eén versie van de legende van Gwinear zegt uitdrukkelijk dat hij, toen hij naar Ierland reisde, een gezelschap van 800 mensen bijeenbracht en vervolgens weer vertrok, er feitelijk op uit was om koning Tewdrig aan te vallen.

In de legende van Uther zoals opgetekend door Geoffrey van Monmouth staat een interessante uitspraak vlak bij het begin van het verslag van Uthers oorlog tegen Gorlois. Nadat Uther de aanval inzet, zegt Geoffrey dat Gorlois besloot niet aan te vallen totdat hij hulp uit Ierland kon verkrijgen.

Dit kan wellicht worden verbonden met het verslag van Gwinear die naar Ierland reisde, een klein leger bijeenbracht en vervolgens op weg ging om Tewdrig in Cornwall aan te vallen.

Het feit dat Gwinears landingsgezelschap in twee groepen wordt gesplitst lijkt ook op Gorlois die door Uther op twee verschillende plaatsen wordt aangevallen, Tintagel en Dimilioc. Bovendien is het opvallend dat de groep met Gwinear erbij als tweede wordt verslagen, net als in het geval van Gorlois.

Er is zelfs een Welshe tekst, Arthur a Kaledvwlch, die een detail optekent dat niet in Geoffreys verslag voorkomt. Deze vertelt ons dat Uther vrede sloot met Gorlois’ verwanten en bondgenoten nadat Gorlois was gestorven. Dezelfde uitspraak wordt gedaan over Tewdrig en de overlevende leden van Gwinears verwanten en bondgenoten.

Deze gebeurtenis met Gwinear vond rond 500 plaats, dezelfde tijd als Uthers oorlog tegen Gorlois.

Gorlois en Gwinear

Als Gorlois geïdentificeerd moet worden als Gwinear, hoe kunnen we dan de verschillen tussen hun namen verklaren? Misschien is de ‘s’ aan het einde van ‘Gorlois’ een verbastering van de ‘r’, een vergissing die in sommige middeleeuwse manuscripten voorkomt. De ‘rl’ zou daarentegen een verbastering kunnen zijn van de ‘n’ uit ‘Gwinear’, hoewel dat ongebruikelijk zou zijn.

Een andere mogelijkheid is dat de ‘n’ verbasterde tot een ‘r’, een veel voorkomende verbastering, en dat de ‘r’ in ‘Gwinear’ verbasterde tot een ‘l’, eveneens een gedocumenteerde vergissing. Aangezien zijn naam soms met de Latijnse uitgang ‘us’ wordt gedocumenteerd, zou dit iets als ‘Gwrealus’ opleveren, dat gemakkelijk verder verbasterde tot ‘Gorlois’.

Interessant is dat gesuggereerd is dat een obscure heilige die verschillende malen als ‘Gueriir’ en ‘Guier’ wordt vermeld in werkelijkheid Gwinear is, wat zou aantonen dat de ‘n’ verbasterde tot een ‘r’.

Troonsafstand en dood

Het volgende dat Geoffrey ons vertelt is dat Uther afstand van de troon deed ten gunste van zijn schoonzoon Lot vanwege slechte gezondheid. Lot zette de oorlog tegen de Saksen voort zoals Uther had gedaan, maar hij was niet zo effectief in de strijd als Uther.

Om die reden werd Uther gedwongen terug te keren voor één laatste veldslag, waarin hij in een kar werd vervoerd. De veldslag vond plaats bij Verulam, ofwel St Albans. De Britten waren zegevierend, maar daarna verslechterde Uthers toestand na de strijd. Kort daarna stierf hij bij een bron die door de Saksen was vergiftigd.

Dit komt zeer goed overeen met het laatste deel van Tewdrigs bekende loopbaan. Volgens het Book of Llandaff deed hij afstand van de troon ten gunste van zijn zoon Meurig toen hij oud werd. Meurig slaagde er echter niet in de Saksen af te weren, dus Tewdrig keerde terug.

Hij leidde de Britten in de strijd bij Tintern, waar zij zegevierden. Tewdrig werd echter tijdens de veldslag door een speer in het hoofd getroffen, waardoor hij dodelijk gewond raakte. Zijn mannen vervoerden hem vervolgens in een kar, maar hij stierf enkele dagen later bij een bron.

De overeenkomsten tussen de twee verslagen zijn treffend, specifiek en voor de hand liggend. Zelfs het schijnbare conflict over de locatie van de veldslag is te verklaren. Op slechts twee mijl van Tintern ligt St Arvans.

Gezien het gebruik van de ‘v’ om een ‘b’-klank weer te geven in middeleeuwse Welshe documenten, evenals het gemak waarmee de letters ‘r’ en ‘l’ verwisseld worden, zou het voor Geoffrey gemakkelijk zijn geweest een verwijzing naar St Arvans te miskennen voor het voornaamere St Albans.

Bezwaren tegen deze theorie

Het enige significante bezwaar tegen deze theorie is het feit dat Tewdrig meestal veel te laat wordt geplaatst om de historische Uther Pendragon te kunnen zijn. Zijn dood wordt doorgaans in het vroege zevende eeuw geplaatst in plaats van in het vroege zesde eeuw.

Als deze late chronologie juist is, kan Tewdrig uiteraard niet de voorganger van koning Arthur zijn geweest. Bovendien zou het dan ook betekenen dat hij niet degene kan zijn geweest die de Ieren rond 500 verdreef, noch dat hij dezelfde kan zijn geweest als de Theodoricus die streed tegen Gwinear, Maxentius in Brittannië afzette en rond 480 een expeditie naar Ierland stuurde.

Als wij de late chronologie dus accepteren, zou dit de schijnbare overeenkomst tussen Tewdrigs loopbaan en Uthers loopbaan volledig doorbreken.

Niettemin biedt het bewijs dat in dit artikel is gepresenteerd voor de vroege chronologie van Tewdrig en zijn dynastie een stevige basis om dit bezwaar te weerleggen, hoewel het aan de lezer moet worden overgelaten te beslissen welke visie overtuigender is.

Conclusie

Concluderend is koning Tewdrig van Gwent een sterke kandidaat voor de historische Uther Pendragon. Hij was een machtige koning van Zuidoost-Wales die blijkens alles precies tegelijk met Uther Pendragon leefde. Hij was zo machtig dat er zelfs van hem wordt vermeld dat hij tot in Brittannië een koning afzette en een andere op de troon zette.

Een analyse van zijn loopbaan onthult vele sterke overeenkomsten met de legendarische loopbaan van Uther Pendragon. Bovendien verklaart zijn dochter Marchell op elegante wijze het mysterie van Uthers dochter die de stammoeder werd van de koningen van Brittannië. Tewdrigs kleinzoon, Athrwys, is een goede kandidaat voor de historische koning Arthur, wat op zijn beurt de conclusie ondersteunt dat Tewdrig de echte Uther Pendragon was.

Bronnen

Bartrum, Peter, A Welsh Classical Dictionary, 1993

Bromwich, Rachel, Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain, 2014

Morris, John, Arthurian Period Sources, Vol 3: Persons, 1995

Breverton, Terry, Wales: A Historical Companion, 2009

Howells, Caleb, King Arthur: The Man Who Conquered Europe, 2019

https://mythbank.com/uther-pendragon/#the-story-of-uther-pendragon