Arawn, koning van Schotland

Arawn, de koning van Schotland, was een machtige koning in de Arthuriaanse legenden en bovendien een zwager van koning Arthur zelf. Hij stamde uit een van de vooraanstaandste dynastieën van het zesde-eeuwse Brittannië en was de broer van twee goed gedocumenteerde vorsten van het Noorden. Ondanks zijn macht zijn er relatief weinig verwijzingen naar Arawn. In dit artikel onderzoeken we wat we over hem weten door verschillende bewijsstukken met elkaar te combineren.

Wie was Arawn, koning van Schotland?

In de Arthuriaanse legenden verschijnt Arawn als een van de zwagers van koning Arthur. Hij was een van drie broers die bondgenoten van Arthur waren en die alle drie in het noorden van Brittannië regeerden. Hoewel Arawn in de Arthuriaanse legenden doorgaans minder prominent naar voren komt dan zijn twee broers, Lot en Urien, wordt hij toch misschien wel als de machtigste van hen gepresenteerd, althans in sommige bronnen.

Hij was niet de koning van heel Schotland, maar wel van een vooraanstaand deel ervan. Eén bron die hem vermeldt, is de Historia Regum Britanniae van Geoffrey van Monmouth, geschreven rond 1137. Hoewel deze bron op veel punten nuttig is, is ze niet bijzonder behulpzaam bij het vaststellen van de plaats waar Arawn precies regeerde.

Het is bovendien zeer aannemelijk dat deze zelfde Arawn geïdentificeerd kan worden met de Arawn die in Welshe mythologische teksten optreedt als heerser van Annwn, de Welshe Andere Wereld.

Naam en identiteit

Over de naam van deze figuur bestaat enige discussie. In de Historia Regum Britanniae van Geoffrey van Monmouth verschijnt Arawn als ‘Augusel’. Sommige handschriften speldden de naam ‘Angusel’. Beide spellingen duiken op in moderne naslagwerken.

Uiteraard is er een aanzienlijk verschil tussen ‘Arawn’ en ‘Augusel/Angusel’. Waar komt de spelling ‘Arawn’ vandaan, en op welke grond concluderen we eigenlijk dat het werkelijk om dezelfde figuur gaat?

In Welshe versies van het boek van Geoffrey van Monmouth, zoals de Brut Tysilio, worden de namen die Geoffrey gebruikte vaak gewijzigd of volledig vervangen, teneinde de namen beter in overeenstemming te brengen met namen die de Welshe lezers vertrouwder waren. Aangezien de Arthuriaanse legenden oorspronkelijk uit Wales stammen, biedt dit vaak inzicht in zaken die Geoffrey in zijn Latijnse werk mogelijk onbedoeld heeft verbasterd of bewust heeft gewijzigd.

In de Brut Tysilio treffen we de naam ‘Arawn’ aan op de plaats van Geoffreys ‘Augusel’. Dit toont aan dat Geoffreys Augusel identiek is aan de figuur met de naam Arawn die in de Welshe traditie voorkomt.

Verder bewijs hiervoor is het feit dat de Welshe traditie Arawn broers geeft die overeenkomen met de broers van Augusel in het verhaal van Geoffrey van Monmouth. Zo noemen de Welshe Triaden – een middeleeuwse verzameling Welshe overleveringen, gegroepeerd in drieën – als broers van Arawn Urien en Llew.

De eerste is duidelijk identiek aan Augusels broer Urien, terwijl de tweede, Llew, met vertrouwen in verband gebracht kan worden met Augusels broer Lot. Dit geldt des te meer wanneer we ons realiseren dat de volledige spelling van Llews naam ‘Leudonus’ was, waardoor het goed te zien is hoe Geoffrey dat tot ‘Lot’ heeft kunnen inkorten.

Het bewijs is dus duidelijk: Geoffreys Augusel was identiek aan de Arawn uit de Welshe traditie.

Hoe Arawn Augusel werd

Daarmee blijft er echter nog één cruciale kwestie onopgelost. Hoe kwam het precies dat de Arawn uit de Welshe traditie in Geoffreys Latijnse werk bekend kwam te staan als ‘Augusel’ of ‘Angusel’?

Niemand weet echt het antwoord op deze vraag. Sommige verbasteringen van Geoffrey van Monmouth (en dat zijn er veel) zijn simpelweg aan toevallige fouten toe te schrijven. Zo noemt hij Aulus Plautius bijvoorbeeld ‘Lelius’, waarbij aan het begin van de naam een extra ‘L’ was toegevoegd.

Verwarring met een andere koning

Niettemin is een populaire theorie, afgezien van toevallige fouten, dat Geoffrey beïnvloed werd door de overgeleverde naam ‘Angus’. Dit was de naam van een vooraanstaande koning van een deel van Schotland in de vijfde of zesde eeuw. Zoals Peter Bartrum het uitlegde:

“Het lijkt erop dat Geoffrey de naam vormde naar Angus, en hij kan enige kennis hebben gehad van de historische Angus zoon van Erc, die samen met zijn broers Loarn en Fergus rond 464 n.Chr. de kiem van het Schotse koninkrijk Dál Riada in Cantyre stichtte.”

De naam van deze figuur komt in veel bronnen ook voor als ‘Oengus’. Volgens ten minste één bron volgde Angus zoon van Erc aan het allereerste begin van de zesde eeuw zijn broer Fergus op als koning van Dal Riada. Verdere details over de regeerperiode van Angus, zoals hoe lang hij regeerde, zijn moeilijk zo niet onmogelijk te vinden.

Interessant is dat ten minste één bron melding maakt van een zoon van Erc genaamd Aed, die eveneens een zoon had met de naam Angus, of Oengus. Dit zou dan een neef zijn van Bartrums Angus zoon van Erc. Deze jongere figuur past daarom beter als tijdgenoot van Arawn dan Angus zoon van Erc.

Het is dus mogelijk dat Geoffrey of zijn bron Arawn verwarde met Angus zoon van Aed, of mogelijk met Angus zoon van Erc. Dit zou ertoe hebben geleid dat hij deze koning ten onrechte ‘Angusel’ of ‘Augusel’ noemde.

Andere spellingen

Hoewel de naam van deze figuur doorgaans als ‘Arawn’ geschreven wordt, is dit niet de enige spelling die in Welshe bronnen voorkomt. Andere overgeleverde spellingen zijn:

Aron

Araun

Arav

Familie

Nu we hebben bekeken wie Arawn was en wat zijn naam werkelijk was, willen we onderzoeken wat we over zijn familie weten.

Ouders

Zoals eerder vermeld was de familie van Arawn een van de machtigste en vooraanstaandste dynastieën van Brittannië in de zesde eeuw. Zijn vader was Cynfarch Oer, wiens bijnaam (die slechts af en toe opduikt) ‘Somber’ betekent. Een andere bijnaam die voor Cynfarch gevonden wordt, is ‘Hen’, wat ‘Oud’ betekent.

Cynfarch was een vooraanstaande koning in het Noorden, het gebied dat een groot deel van Noord-Engeland en Zuid-Schotland omvat. Dat Cynfarch een vooraanstaande koning was, blijkt uit het feit dat hij werd herinnerd als een grondleggende figuur. Zijn nakomelingen werden in de Welshe traditie soms aangeduid als de Cynferchyn.

Zijn vrouw, de moeder van Arawn, was Nyfain ferch Brychan. Deze Brychan was de koning van Brycheiniog in Zuidoost-Wales. Hij was de zoon van Marchell ap Tewdrig en de volle neef van Athrwys ap Meurig, een van de voornaamste kandidaten voor de historische koning Arthur.

Interessant is dat dit huwelijk tussen de vader van Arawn en een prinses uit Zuidoost-Wales wellicht de basis heeft gelegd voor het bondgenootschap tussen Arawn en koning Arthur – een koning die in de bronnen het sterkst met Zuidoost-Wales in verband wordt gebracht – zoals de Arthuriaanse legenden beweren. In elk geval toont het aan dat dergelijke verbintenissen tussen dynastieën zo ver naar het noorden als die van Arawn en dynastieën zo ver naar het zuiden als Zuidoost-Wales soms inderdaad voorkwamen.

Deze verbintenis wordt nog relevanter als we ervan uitgaan dat Athrwys ap Meurig werkelijk de historische koning Arthur was, zoals veel onderzoekers betogen. Brychan was zijn volle neef. Aangezien diens dochter trouwde met de vader van Arawn, blijkt daaruit dat de uitgebreide dynastie van Athrwys rechtstreekse banden had met de dynastie van Arawn. Dit kan een belangrijke verklaring bieden voor het feit dat Arawn en zijn twee broers zulke nauwe bondgenoten van koning Arthur waren.

Broers

Wat weten we over de broers van Arawn? Zoals we al hebben gezien, waren het Lot en Urien. De Welshe traditie gebruikt ‘Llew’ in plaats van ‘Lot’.

Urien was misschien wel de machtigste koning van het Noorden in de tweede helft van de zesde eeuw. In de Historia Brittonum, geschreven rond 830, wordt hij vermeld als de leider van een verbond van koningen tegen de Angelsaksen, met name die van Bernicia. Enkele gedichten die de bard Taliesin ter lof van hem schreef, zijn bewaard gebleven.

Net als Arawn verschijnt Urien in de Arthuriaanse legenden als een van de voornaamste bondgenoten van Arthur.

Lot was de koning van Lothian in Zuidoost-Schotland. In sommige teksten verschijnt hij als Leudonus of Lleuddun.

Zonen

Interessant genoeg lijken er in de beschikbare bronnen geen zonen van Arawn te zijn opgetekend. Aangezien Arawn duidelijk een belangrijke koning van een deel van Schotland was, is dat ongebruikelijk.

De verklaring voor dit raadsel zou best kunnen zijn dat Arawn werd afgezet, waardoor eventuele zonen die hij had gehad nooit in de gelegenheid waren hem op te volgen.

Een andere mogelijkheid is dat hij stierf voordat hij erfgenamen kreeg, zodat zijn koninkrijk aan een ander lid van zijn dynastie toeviel, zoals een broer of een neef. Verderop zullen we bewijs zien dat dit precies is wat er gebeurde.

Arawn in de Arthuriaanse legenden

Nu we hebben gezien wie Arawn en zijn familie waren, wat weten we dan over de rol van Arawn zelf in de bronnen?

De Historia Regum Britanniae van Geoffrey van Monmouth

Laten we beginnen met de Historia Regum Britanniae van Geoffrey van Monmouth, geschreven rond 1137. Dit is de vroegste bron die Arawn in een Arthuriaanse context presenteert. Zoals we eerder zagen, noemt Geoffrey hem bij vergissing ‘Augusel’ of ‘Angusel’.

Herstel op de troon

Volgens het verslag van Geoffrey waren Augusel en zijn twee broers tijdens hun veroveringstochten door de Angelsaksen uit hun koninkrijken verdreven. Nadat Arthur hen had verslagen in de Slag bij Badon en een opstand van Picten en Schotten had neergeslagen, zo legt Geoffrey uit, herstelde Arthur de drie broers vervolgens op hun respectieve tronen.

Lot werd hersteld in Lothian, Urien in Mureif (Moray), en Augusel in het koninkrijk van de Schotten. Gezien de context is het waarschijnlijk dat hiermee wordt verwezen naar het Ierse koninkrijk Dal Riada in het westen van Schotland.

Zeker, Geoffreys geografie is vaak een zootje. Het koninkrijk dat hij aan Urien toewijst, ligt bijvoorbeeld veel te ver naar het noorden. Wat Arawn betreft kan Geoffrey best eveneens ongelijk hebben. Het is geheel mogelijk dat het feit dat Geoffrey Arawn tot koning van de Schotten maakte voortkomt uit dezelfde verwarring die ertoe leidde dat hij hem ‘Angusel’ noemde. Met andere woorden: dit detail kan in werkelijkheid afkomstig zijn van de Angus of Oengus die in de zesde eeuw regeerde.

Aanwezig bij de bijzondere kroning van koning Arthur

De volgende keer dat Arawn, oftewel Augusel, opduikt, is in Geoffreys verslag van de bijzondere kroning van koning Arthur. Deze vond enkele jaren later plaats, nadat Arthur Gallië had veroverd. Hij organiseerde een grootschalige ceremonie waarbij hij al zijn bondgenoten uit heel Brittannië en zelfs van nog verdere oorden uitnodigde.

Toen Geoffrey beschrijft wie voor deze bijzondere gebeurtenis naar het hof van Arthur kwamen, begint hij:

“Daarop kwamen Augusel, koning van Albania, het huidige Schotland; Urian, koning van Mureif; Cadwallo Lewirh, koning van de Venedotiërs, nu de mannen van Noord-Wales genoemd; Stater, koning van de Demetiërs, oftewel de mannen van Zuid-Wales; Cador, koning van Cornwall; alsmede de aartsbisschoppen van de drie metropolitane zetels, Londen, York, en Dubricius van de Stad der Legioenen.”

Daarna volgt een lange lijst met alle verdere, minder belangrijke bondgenoten van Arthur, over het algemeen aangeduid als ‘consuls’, hoewel er ook enkele andere kleine koningen worden genoemd. Het punt is dat deze eerste figuren in het aangehaalde fragment de belangrijkste en voornaamste figuren in Arthurs koninkrijk zijn.

Er is de koning van Noord-Wales, de koning van Zuid-Wales, de koning van Cornwall en de voornaamste bisschop van die tijd. Er zijn ook twee grote koningen van het Noorden. Wat aan deze beschrijving vooral opvalt, is het feit dat Augusel van al deze figuren als eerste wordt genoemd.

Hoewel Geoffrey hier niet verder op ingaat, impliceert dit sterk dat Augusel tijdens Arthurs regeerperiode een van de machtigste koningen van heel Brittannië was.

Zijn vooraanstaande positie wordt even later nog verder benadrukt, wanneer Geoffrey de eigenlijke kroningsplechtigheid beschrijft. Arthur zou worden vergezeld door vier koningen, elk met een gouden zwaard. Deze koningen worden opgesomd als de koningen van Albania, Cornwall, Demetia en Venedotia.

Ook hier wordt Augusel weer vóór de anderen genoemd, en Urien wordt weggelaten. Dit impliceert opnieuw sterk dat Augusel een uitzonderlijk machtige koning was, zeker in het licht van het feit dat Urien bekendstaat als zeer machtig.

Raad voor koning Arthur

De volgende keer dat Augusel (Arawn) verschijnt in Geoffreys verslag, is nadat Arthur een brief van de Romeinen ontvangt waarin zij hem veroordelen voor zijn verovering van Gallië. Zij eisen dat hij hun schatting betaalt, aangezien zij het als hun rechtmatige grondgebied beschouwen.

Deze brief maakt Arthur woedend en brengt hem ertoe de mogelijkheid te overwegen direct de oorlog aan de Romeinen te verklaren. Nadat hij zijn gevoelens over de kwestie heeft geuit, staan twee koningen op om hun mening te geven. De eerste is Hoel van Bretagne, de neef van Arthur, voor wie de koning veel genegenheid koesterde.

Na Hoel sprak Augusel zich uit. Hij verklaarde dat niets hem gelukkiger zou maken dan de strijd aan te binden met de Romeinen en de Germanen. Hij legde uit dat zij vergelding verdienden voor het lijden dat zij de Britten door de jaren heen hadden aangedaan.

Zo gaf hij zijn volledige en onwankelbare steun aan het voorstel om de oorlog te verklaren aan het Romeinse Rijk. Hij verklaarde zelfs dat hij maar al te graag zou sterven voor zo’n zaak.

Oorlog tegen de Romeinen

Vervolgens verschijnt Augusel in een vooraanstaande positie in Arthurs leger wanneer dit optrekt tegen de Romeinen op het vasteland. Geoffrey legt uit dat Arthurs leger in twee hoofdmachten werd verdeeld, één links en één rechts. Augusel was de aanvoerder van de ene macht, terwijl Cador van Cornwall de aanvoerder van de andere was.

Opnieuw benadrukt dit de vooraanstaande positie en het aanzien van Augusel. Het geeft aan dat hij een sterke koning was op wie men kon vertrouwen dat hij krachtig zou meevechten in de strijd.

Ondanks zijn duidelijke belang als een van de voornaamste bevelhebbers in de veldslag noemt Geoffrey hem echter niet meer in zijn verslag van Arthurs oorlog tegen de Romeinen.

Dood tijdens Mordreds opstand

De volgende verschijning van Augusel is in Geoffreys verslag van de opstand van Mordred tegen Arthur. Terwijl Arthur op het vasteland verbleef, besloot Mordred, zo vertelt Geoffrey, de troon te grijpen en zichzelf in Arthurs plaats tot koning uit te roepen.

Arthur haastte zich daarop terug naar Brittannië om met deze opstand af te rekenen. Tijdens het eerste treffen met de troepen van Mordred, terwijl Arthur probeerde aan land te komen, brak een bloedige veldslag uit. Deze wordt gepresenteerd als een bijzonder verwoestende veldslag. Vele bondgenoten van Arthur kwamen tijdens deze gebeurtenis om.

Augusel, koning van Schotland, was een van de slachtoffers van dit conflict. Volgens het verhaal van Geoffrey:

“Op diezelfde dag vielen Augusel, koning van Albania, en Walgan, de neef van de koning, met ontelbare anderen. In zijn koninkrijk werd Augusel opgevolgd door Eventus, de zoon van zijn broer Urian, die nadien in die oorlogen vele beroemde wapenfeiten verrichtte.”

Zo was dit dus, volgens deze Arthuriaanse bron, het lot van Arawn, koning van Schotland. Hij viel in de strijd tegen de troepen van Mordred, aan het begin van het conflict dat uiteindelijk zijn hoogtepunt vond in de Slag bij Camlann.

Opnieuw is het opmerkelijk dat Augusel de eerste is die bij naam wordt genoemd als gevallene in deze veldslag. Hij en Walgan zijn in feite de enige twee die bij naam worden genoemd, ondanks Geoffreys bewering dat er ‘ontelbare anderen’ stierven.

Opgevolgd door zijn neef

In het citaat uit Geoffreys verslag vinden we de schijnbare oplossing voor het feit dat er nergens enig spoor van zonen van Arawn is. We zien dat hij in zijn koninkrijk werd opgevolgd door ‘Eventus’, de broer van Urian. Dit is de historische Owain ap Urien.

De voor de hand liggende verklaring voor het ontbreken van elk spoor van zonen van Arawn is dus dat hij er geen had. Waarom volgde Owain hem anders op in zijn koninkrijk? Hoewel Geoffrey niet de moeite neemt dit punt uit te leggen, is het duidelijk dat Arawn, oftewel Augusel, geen erfgenaam had. Zijn koninkrijk moest dus naar een nabije verwant gaan, zijn neef Owain.

De Slag bij Llongborth

Er is sterk bewijs dat deze veldslag waarin Arawn naar verluidt stierf, geïdentificeerd kan worden als de Slag bij Llongborth, een conflict dat in de Welshe traditie voorkomt.

Volgens het gedicht dat bekendstaat als Geraint zoon van Erbin, was dit de veldslag waarin Geraint van Dumnonia om het leven kwam. De dood van Geraint wordt ook vermeld in het Leven van Sint Teilo. Dit presenteert de dood van Geraint als plaatsvindend precies toen Teilo na het einde van de gele plaag terugkeerde naar Brittannië, tegelijk met de terugkeer van vele andere Britten die naar Bretagne waren gevlucht om aan de gevolgen van die plaag te ontkomen.

In het verhaal van Geoffrey van Monmouth wordt de vervanging van Teilo als bisschop van Dol door Samson vermeld. Hij plaatst dit ten tijde van Arthurs bijzondere kroning, tussen zijn eerste invasie van Gallië en zijn tweede. Die tweede was degene die eindigde met Arthurs terugkeer naar Brittannië om tegen Mordred te vechten.

Het belang hiervan is dat het Leven van Sint Teilo beschrijft dat dit gebeurde terwijl Teilo tijdens de gele plaag in Bretagne verbleef. Als Geoffreys chronologische plaatsing van de gebeurtenissen ook maar bij benadering klopt, wijst dit op een waarschijnlijk verband tussen Arthurs aanwezigheid in Gallië en het verlaten van Brittannië als gevolg van de gele plaag.

De enige periode in Geoffreys verhaal waarin velen uit Zuid-Brittannië gedurende langere tijd naar het vasteland reizen, is zijn verslag van Arthurs oorlog tegen de Romeinen. De overeenstemming met het tijdstip waarop Teilo tot bisschop van Dol werd aangesteld, lijkt het verband te bevestigen.

Dit suggereert daarom sterk dat de dood van Geraint in de Slag bij Llongborth, die het Leven van Sint Teilo precies aan het einde plaatst van die periode waarin velen afwezig waren geweest uit Brittannië, plaatsvond in de veldslag tussen Arthur en Mordred waarin Arthur probeerde terug te keren naar Brittannië.

Dit wordt verder ondersteund door het feit dat het gedicht Geraint zoon van Erbin vermeldt dat Arthur aanwezig was bij de Slag bij Llongborth. Voor meer bewijsmateriaal, zie het artikel De Slag bij Llongborth.

Wat dit alles betekent, is dat we kunnen concluderen dat de Slag bij Llongborth de veldslag was waarin Arawn stierf – althans, als Geoffreys verslag op dit punt juist is.

Waar stierf Arawn?

Als Arawn stierf in de Slag bij Llongborth, betekent dit dat we de locatie van zijn dood kunnen vaststellen. Hoewel er discussie bestaat over waar Llongborth precies was, is de veruit meest waarschijnlijke locatie Llamborth, aan het strand van Penbryn, slechts enkele mijlen langs de kust vanaf de stad Cardigan.

Eén voor de hand liggende reden om deze verbinding te maken, is dat de naam Llamborth sterk lijkt op het ‘Llongborth’ uit het gedicht. Bovendien ligt enkele mijlen landinwaarts de plaatsnaam Bedd Geraint, wat ‘Graf van Geraint’ betekent.

Daarnaast stelt het Leven van Sint Teilo dat Geraint stierf op een locatie genaamd Din Gereint. Dit was de oude middeleeuwse naam van de stad Cardigan.

Bovendien leveren Welshe vertalingen van het verslag van Geoffrey van Monmouth plaatsnamen die deze conclusie lijken te ondersteunen. Twee handschriftversies noemen de plaats waar deze veldslag plaatsvond ‘Aber Temys’. Dit is de Welshe naam voor de rivier de Theems.

Historisch gezien is het onmogelijk dat Arthurs veldslag tegen Mordred daar is uitgevochten. Dat lag in Arthurs tijd diep in Saksisch grondgebied, dus hij zou daar uiteraard niet hebben geprobeerd aan land te gaan. Aber Teifi was echter een andere naam voor Cardigan. Gezien het gemak waarmee de letters ‘f’ en ‘m’ in de middeleeuwse Welshe handschriften verwisseld konden worden, zou ‘Aber Temys’ zomaar een fout kunnen zijn die is ontstaan uit ‘Aber Teifi’.

Daarom ondersteunt het gewicht van het bewijs sterk de conclusie dat Arawn stierf aan het strand van Penbryn bij Cardigan. Misschien zal verder onderzoek op een dag aan het licht brengen waar zijn graf is, zoals onderzoek in het geval van Geraint blijkbaar al heeft gedaan.

Natuurlijk bestaat altijd de mogelijkheid dat het lichaam van Arawn voor een begrafenis in zijn eigen grondgebied naar het Noorden werd teruggebracht.

De Welshe Triaden

Nu we hebben gezien wat het verslag van Geoffrey van Monmouth over Arawn beweert, willen we bekijken wat we uit Welshe bronnen weten.

Eén van de voornaamste Welshe bronnen van informatie over de Arthuriaanse traditie zijn de Welshe Triaden, een verzameling korte verwijzingen naar grotere, grotendeels verloren gegane verhalen. Arawn komt in meerdere items voor.

Eén daarvan is Triade 70, getiteld ‘Drie Schone Schootvruchten van het Eiland Brittannië’. Het eerste item noemt Arawn, Llew en Urien als de drie kinderen van Nyfain ferch Brychan. Dit is de versie die gevonden wordt in het handschrift dat bekendstaat als de Peniarth 47.

Een andere versie wordt gevonden in de Peniarth 50. In die laatste versie van de triade zijn de betreffende kinderen Urien en Efrddyl, een zuster. In elk van de drie items vermeldt de versie van de Peniarth 50 uitdrukkelijk dat zij samen in de schoot werden gedragen.

Hoewel de versie van de Peniarth 47 dit detail niet bevat, dient het daar vermoedelijk uit te worden afgeleid. In de eerste plaats noemen alle drie de items meerdere kinderen. Alleen al de titel van de triade, ‘schootvruchten’, verwijst vrijwel zeker naar de last van het tegelijk dragen van meerdere kinderen. Tot slot kunnen we opmerken dat de laatste twee items in beide versies van de triade identiek zijn.

Dit is dus zogezegd een spoor van een Welshe traditie dat Arawn, Llew en Urien drielingen waren. Natuurlijk is er geen garantie dat de versie in de Peniarth 47 nauwkeurig is. Het is even goed mogelijk dat de versie in de Peniarth 50 de oorspronkelijke traditie bewaart, wat zou betekenen dat er van werd uitgegaan dat Urien een tweeling was met zijn zuster Efrddyl, terwijl Llew en Arawn uit verschillende zwangerschappen kwamen.

Rachel Bromwich betoogde dat de versie van de Peniarth 50, die Urien en Efrddyl noemt, de juiste was. Haar onderbouwing daarvoor was echter zwak tot op het punt van irrelevantie. In werkelijkheid weten we simpelweg niet welke versie de authentiekere traditie bewaart.

Een van de raadslieden van koning Arthur

De andere triade waarin Arawn voorkomt, is een late triade getiteld ‘De Drie Raadsridders van het Hof van Koning Arthur’. Arawn verschijnt daarin samen met Cynon zoon van Clydno Eidyn en Llywarch Hen zoon van Elidir Lydanwyn. Over deze drie zegt de triade:

“En die drie waren raadslieden van Arthur: welke tegenslag hem ook overkwam, zij gaven hem raad, zodat niemand hem kon overwinnen. En zo triomfeerde Arthur over alles, en in elk wapenfeit, en over elke natie ter wereld; door de kracht van de machtige geest en het geloof en de hoop die hij in zijn hart jegens die mannen koesterde.”

Volgens deze triade was Arawn een bijzonder gewaardeerde bondgenoot van Arthur, die fungeerde als een van diens naaste raadgevers. Hoewel dit elders niet expliciet lijkt voor te komen, sluit het goed aan bij de uitbeelding door Geoffrey van Monmouth van Augusel als een van de twee mannen die hun mening lieten horen over Arthurs voornemen om oorlog te voeren tegen de Romeinen.

Wanneer leefde Arawn?

Wanneer leefde Arawn, koning van Schotland, werkelijk? Zoals we hebben gezien, presenteren de legenden hem als een tijdgenoot van koning Arthur. Aangezien zijn broer volgens de overlevering met een van Arthurs zusters trouwde, impliceert dit dat hij van ongeveer dezelfde generatie was als Arthur.

Opvallend is echter dat Gawain, de zoon van Lot bij Arthurs zuster, in Geoffreys verhaal vlak na de Slag bij Badon geboren blijkt te zijn, en dat was ver in Arthurs carrière. Dit suggereert dat de betreffende zuster veel jonger was dan Arthur en dat Lot daardoor mogelijk ook veel jonger was dan de koning.

Dit zou ook gelden voor Augusel (Arawn), bij gebrek aan een reden om aan te nemen dat hij veel ouder was dan zijn broer.

Vaak wordt gezegd dat de associatie van Urien, Lot en Arawn met koning Arthur anachronistisch is. Hun loopbanen zouden volgens deze lezing helemaal niet met die van Arthur hebben overlapt. Dit is gebaseerd op het feit dat zij ongeveer in het jaar 520 geboren lijken te zijn, terwijl Arthur verondersteld wordt rond 537 te zijn gestorven.

Bewijs dat zij niet eerder dan rond 520 geboren werden, is vooral zichtbaar in het geval van Urien, de best gedocumenteerde van de drie broers. Hij komt voor in de Historia Brittonum, waarin hij in de late zesde eeuw tegen verschillende koningen van de Angelen vocht, tot in de jaren 580 of zelfs 590.

Een herziene chronologie

In werkelijkheid suggereert de vroegste informatie over wanneer Arthur actief was dat zijn beroemde Slag bij Badon rond het midden van de zesde eeuw werd uitgevochten. Zie het artikel Wanneer leefde koning Arthur werkelijk?

Het lijkt erop dat de Arthuriaanse data in de Annales Cambriae per ongeluk drieëndertig jaar te vroeg zijn gedateerd als gevolg van verwarring tussen de geboorte van Jezus en zijn dood, aangezien beide gebeurtenissen in middeleeuwse documenten soms als ijkpunten voor data werden gebruikt.

Dit zou betekenen dat de Slag bij Badon eigenlijk op 549 gedateerd moet worden, terwijl de Slag bij Camlann in 570 plaatsvond. Als Arawn ongeveer in het jaar 520 werd geboren, dan was hij ruim een tijdgenoot van Arthur.

Toen Arthur Augusel en zijn broers naar verluidt op hun respectieve tronen herstelde, was dit kort na de Slag bij Badon. Met andere woorden, Augusel, oftewel Arawn, zou volgens dit chronologische scenario toen ongeveer dertig jaar oud zijn geweest.

Later zou hij ten tijde van Arthurs bijzondere kroning ongeveer veertig jaar oud zijn geweest, een koning op het hoogtepunt van zijn leven. Dit is consistent met de ongebruikelijke prominentie die hem in dat deel van Arthurs heerschappij wordt toegekend.

Ten tijde van zijn dood, in de aanloop naar de Slag bij Badon, zou hij ongeveer vijftig jaar oud zijn geweest.

Wat dit laat zien, is dat elke uitspraak over Arawns rol als bondgenoot van Arthur gedurende diens hele regeerperiode perfect consistent is met de chronologische feiten. Het enige punt is dat men het sterke bewijs uit vroege bronnen moet erkennen dat Arthur ongeveer drie decennia later leefde dan de kennelijk foutieve data in de Annales Cambriae.

Arawn, koning van Annwn

Er is nog een figuur in de Welshe traditie die vrijwel zeker identiek is aan Arawn ap Cynfarch, hoewel hij vreemd genoeg zelden als zodanig wordt herkend. Dit is Arawn, koning van Annwn. Hij verschijnt in de Vier Takken van de Mabinogion.

Zijn grondgebied

In de Welshe traditie is Annwn de naam van de mysterieuze Andere Wereld. In één tekst, Preiddeu Annwn, is het een vreemd land over zee waarnaar Arthur een noodlottige expeditie onderneemt. In vele andere daarentegen is het een grondgebied binnen Brittannië.

Het bewijs wijst erop dat het een regio in het Noorden was. Eén aanwijzing hiervoor is het feit dat van Arawn van Annwn wordt gezegd dat hij een oorlog voerde tegen een persoon genaamd Amathaon. Deze oorlog vond plaats bij een bos genaamd Goddeu. Dezelfde plaatsnaam duikt op in een vroeg Wels gedicht, in verband met Urien, een koning van het Noorden, en zijn noordelijke grondgebied Rheged.

Bovendien zou de vrouw van Urien de dochter van de koning van Annwn zijn geweest. Het bewijs suggereert daarom dat Annwn een regio ergens in het Noorden was, in Zuid-Schotland of Noord-Engeland. Hoewel we niet precies weten waar Arawn ap Cynfarch regeerde – in de meeste bronnen wordt hij simpelweg de ‘koning van Schotland’ genoemd – is dit consistent met Arawn van Annwn.

Chronologie

Nog een observatie is dat Arawn van Annwn onmiskenbaar als tijdgenoot van koning Arthur wordt neergezet. De gebeurtenissen van de Vier Takken spelen zich, ook al treden er niet veel traditioneel Arthuriaanse figuren op, af tijdens Arthurs regeerperiode.

Dit zien we bijvoorbeeld aan het feit dat Pryderi, de centrale figuur van de verhalen, in Culhwch and Olwen tot bondgenoot van Arthur wordt gemaakt. Bovendien begeleidt Arthurs opperbard, Taliesin, Pryderi in de Vier Takken op een reis naar Ierland.

Arawn van Annwn is dus wat de chronologie betreft een uitstekende match voor Arawn ap Cynfarch, koning van Schotland. Op basis van de chronologie, de geografie en het feit dat de naam zeer zeldzaam is, is het vrijwel zeker dat Arawn ap Cynfarch, koning van Schotland, de historische figuur is achter de legendarische Arawn van Annwn, koning van de ‘Andere Wereld’.

Wat dit onthult over Arawn, koning van Schotland

Nu dit vaststaat, kunnen we de informatie over Arawn van Annwn gebruiken om Arawn ap Cynfarch beter te begrijpen. Zo legt de Mabinogion bijvoorbeeld uit dat Arawn een oorlog voerde tegen een andere koning in Annwn, genaamd Hafgan.

Vervolgens wordt er verteld dat Arawn van plaats verwisselde met Pwyll, een kleine koning uit Dyfed, die daardoor in staat is Hafgan te verslaan. Daarna keert Arawn terug naar zijn troon. Dit kan best een andere versie zijn van het verhaal dat Geoffrey bewaarde over Arawn die uit zijn koninkrijk werd verdreven en door Arthur werd hersteld. Dit is logisch gezien het feit dat het grondgebied van Pwyll grensde aan dat van Arthur, en dat zijn familie in Culhwch and Olwen als bondgenoten van Arthur wordt gepresenteerd.

De Vier Takken kunnen dus een gemythologiseerde versie van deze gebeurtenis vertegenwoordigen, geheel gericht op de rol van Pwyll in Arthurs herstel van Arawn op zijn troon.

Ergens tijdens zijn regeerperiode stal een koning genaamd Amathaon vee van Arawn, wat tot een oorlog tussen hen leidde. Dit was de Slag bij Goddeu. Er bestaat een volledig gedicht over deze veldslag, hoewel de afloop niet wordt verklaard.

Niettemin wordt hij in verschillende bronnen vermeld, waaronder de Welshe Triaden, dus het was blijkbaar een beroemde gebeurtenis. Toch werd hij herinnerd als een ‘Nutteloze Slag’, misschien omdat hij niet in een definitieve overwinning voor een van beide partijen resulteerde, of omdat hij om iets triviaals werd uitgevochten.

Conclusie

Concluderend was Arawn, koning van Schotland, een machtige koning van een deel van het Noorden. Hij regeerde duidelijk over een regio in Zuid-Schotland, hoewel zijn exacte grondgebied onbekend is. Hij was de zoon van Cynfarch en de broer van Lot (Llew) en Urien. In het verhaal van Geoffrey van Monmouth verschijnt hij als Augusel, een naam die mogelijk is ontstaan doordat Geoffrey Arawn verwarde met Angus, een koning van de Schotten in de zesde eeuw. Ondanks beweringen dat Arawn en zijn broers geen tijdgenoten van Arthur kunnen zijn geweest, zou het vroegste bewijs over Arthurs regeerperiode betekenen dat de loopbaan van Arawn overlapte met het grootste deel van die van Arthur.

Ten slotte hebben we gezien dat Arawn ap Cynfarch vrijwel zeker geïdentificeerd kan worden als de Arawn die in de Mabinogion verschijnt als de koning van Annwn, een mysterieus land in het Noorden. Op basis van deze identificatie lijkt het dat Pwyll, een koning van Dyfed, betrokken was bij het herstel van Arawn op zijn troon. Bovendien was er blijkbaar een beroemde oorlog tussen Arawn en een koning genaamd Amathaon bij een bos genaamd Goddeu.

Bronnen

Bartrum, Peter, A Welsh Classical Dictionary, 1993

Bromwich, Rachel, Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain, 2014

Howells, Caleb, King Arthur: The Man Who Conquered Europe, 2019

Braun, Dauvit, The Irish Identity of the Kingdom of the Scots in the Twelfth and Thirteenth Centuries: Volume 18, 1999

Watson, William, The Celtic Placenames of Scotland, 2011

https://nightbringer.se/nightbringer/a_angusel.html