Koning Cador van Cornwall, verwant van koning Arthur
Door Caleb Howells
Koning Cador van Cornwall is een belangrijke figuur in de legenden rond koning Arthur. Hij wordt gepresenteerd als een van de belangrijkste bondgenoten van de koning, maar ook als een van zijn verwanten. In feite is het Cadors zoon Constantijn die wordt uitgekozen om Arthur als koning op te volgen. Wat maakte Cador nu precies zo belangrijk? Wat weten we over hem, en is er bewijs dat hij een echt, historisch persoon was? Dit artikel onderzoekt de antwoorden op deze en andere vragen.
Wie was koning Cador van Cornwall?
In de legenden rond koning Arthur is Cador een belangrijke bondgenoot van Arthur, die hem trouw dient en bijstaat in zijn veldslagen. Zo speelde hij bijvoorbeeld een sleutelrol in de nederlaag van de Saksen bij Badon, en streed hij zij aan zij met Arthur in diens oorlog tegen de Romeinen. Uiteindelijk werd hij gedood in de beruchte slag bij Camlann.
Cador was niet alleen een belangrijke en trouwe bondgenoot, maar ook een van Arthurs verwanten. Over het algemeen verklaren de legenden niet wat de familieband tussen hen nu precies inhield. In sommige versies wordt Cadors zoon Constantijn een neef van Arthur genoemd.
De vroegste bron voor dit verband beschrijft Constantijn echter als Arthurs oomzegger. Dit zou betekenen dat Cador Arthurs zwager was. In werkelijkheid zullen we verderop zien dat het niet helemaal zo simpel lag. Desondanks is er bewijs dat Cador daadwerkelijk een nauwe verwant van Arthur was.
Een andere reden waarom koning Cador zo interessant is, is dat hij een van de weinige figuren uit de Arthuriaanse legenden is die als historisch persoon kan worden geïdentificeerd. Hoewel er geen eigentijdse verwijzingen naar hem bestaan, zijn de bronnen die hem vermelden vroeg genoeg om zijn historiciteit algemeen te aanvaarden.
Familie
Er is uitgebreide informatie over de familie van Cador beschikbaar. Deze informatie hangt echter af van het correct vaststellen van de identiteit van Cador zelf. Al in een vroeg stadium ontstond er verwarring over Cadors identiteit, als gevolg van een misverstand rondom zijn vader.
De controverse over de identiteit van Cador en zijn vader
Geoffrey van Monmouth schreef ca. 1137 de Historia Regum Britanniae. Dit werk bevat het vroegst bewaard gebleven verslag van Arthurs regeerperiode. Volgens dit verslag was de koning (of hertog) van Cornwall een heerser genaamd Gorlois. In Welshe teksten treedt hij op als Gwrlais.
Gorlois sterft nabij het begin van de regeerperiode van Uther Pendragon, de vader van koning Arthur. Later in Geoffreys verslag, nadat Arthur zijn oorlog tegen de Saksen is begonnen, heet de leider van Cornwall Cador.
Om die reden wordt vaak aangenomen dat Cador de zoon van Gorlois was, ook al wordt deze verwantschap nergens door Geoffrey van Monmouth expliciet vermeld. Deze aanname is niet modern, want ook in middeleeuwse teksten, zowel Welshe als niet-Welshe, komen vermeldingen in die zin voor.
De vroegst bewaard gebleven verwijzing naar deze aanname lijkt afkomstig te zijn uit de kroniek van John Hardyng, geschreven in de eerste helft van de vijftiende eeuw. Daarin staat dat Cador een broer van Arthur was van moederskant.
Aangezien Arthurs moeder Igerna was, voorheen de echtgenote van Gorlois voordat ze met Uther trouwde, zou dit betekenen dat Cador de zoon van Gorlois was. De vroegst bekende Welshe verwijzing stamt uit slechts enkele decennia later, in de geschriften van Gutun Owain.
Cadors ware identiteit
De dwaasheid van deze identificatie blijkt uit het feit dat diverse Welshe en Latijnse bronnen (waarvan vele niet uitdrukkelijk Arthuriaans zijn) spreken over een koning van Dumnonia met een naam die sterk op ‘Cador’ lijkt. Deze naam duikt in verschillende vormen op: ‘Cado’, ‘Cadwy’ en ‘Gadwr’.
Het koninkrijk Dumnonia bestond in wezen uit het huidige Devon en Cornwall, alsmede enig gebied verder naar het oosten. Cornwall was dus een belangrijk onderdeel van het koninkrijk. Terwijl Geoffrey Cadors zoon Constantine de koning van Cornwall noemt, verwijst Gildas (de schrijver uit de zesde eeuw) naar hem in verband met Dumnonia.
Daarom zou duidelijk moeten zijn dat koning Cador van Cornwall identiek is aan koning Cado van Dumnonia. Net als Geoffreys Cador wordt de historische koning Cado gepresenteerd als een zeer nauwe bondgenoot van Arthur. Het Leven van de heilige Carannog vermeldt hierover het volgende:
“In die tijd regeerden Cadwy en Arthur in dat land, verblijvend in Dindraithov [een onzekere locatie ergens in Dumnonia].”
Dit laat zien dat Cadwy en Arthur zeer nauwe bondgenoten waren, aangezien zij worden beschreven als heersend en wonend in hetzelfde land (niettemin blijkt verderop in de passage dat dit grondgebied in wezen van Cadwy is, niet van Arthur).
De gedachte dat er één koning genaamd Cador was die over Cornwall regeerde, terwijl op precies hetzelfde moment een andere koning genaamd Cado (ook geattesteerd als ‘Gadwr’) over Devon en Cornwall regeerde, is uiteraard onwaarschijnlijk. Aangezien Geoffrey nergens de afkomst van Cador van Cornwall vermeldt, is de meest voor de hand liggende conclusie dat hij gelijkgesteld moet worden met de Cado van Dumnonia uit de historische teksten.
Vader
Nu we hebben vastgesteld dat koning Cador van Cornwall duidelijk dezelfde is als de koning Cado van Dumnonia die op hetzelfde moment leefde, wat onthult dit over zijn afkomst? Laten we beginnen met de analyse van zijn vader.
Cado (of Cadwy) komt voor in diverse middeleeuwse teksten. Een van de vroegste en nuttigste voor het vaststellen van zijn afkomst is de Jesus College MS 20. Dit document bevat een omvangrijke lijst van genealogieën van de verschillende koninkrijken van Brittannië.
In dit document wordt Cado vermeld als de zoon van Geraint ap Erbin. Geraint zelf treedt op als bondgenoot van Arthur in een vroeg Welshe gedicht, waarschijnlijk daterend uit ca. 900, bekend als Gereint son of Erbin. Dit strookt met het feit dat Cador geregeld wordt afgeschilderd als een vaste bondgenoot van Arthur.
Dit gedicht meldt dat Geraint stierf in de slag bij Llongborth. Op basis van vergelijking met diverse bronnen kan deze slag vermoedelijk worden geïdentificeerd als de aanloop naar de slag bij Camlann.
Geraint komt ook voor in het Leven van de heilige Teilo, waarin zijn dood eveneens wordt beschreven. Daar wordt die geplaatst tegen het einde van de gele pest, in de tijd waarin de mensen naar Brittannië terugkeerden nadat ze meer dan zeven jaar voor die ziekte op de vlucht waren geweest.
Moeder
Wat weten we over de moeder van Cador? Voor deze kwestie doen we er goed aan te bedenken dat Cador vermoedelijk een nauwe verwant van Arthur was. Met dit in gedachten is het opvallend dat een genealogisch geschrift genaamd Bonedd y Saint het huwelijk vermeldt van Geraint met een vrouw die Gwyar genoemd wordt, dochter van Amlawdd Wledig.
De informatie over Amlawdd Wledig toont aan dat hij in de late vierde eeuw geboren moet zijn. Hij kan daarom onmogelijk een dochter hebben gehad die met Geraint trouwde, een man die in de vroege zesde eeuw werd geboren.
Er zijn aanwijzingen dat veel van de ‘dochters’ van Amlawdd (de Welshe teksten noemen er immers velen) in werkelijkheid latere afstammelingen van hem waren, waarbij Amlawdd dienst deed als een handzame voorouderfiguur.
Met dit feit in gedachten, besouw het gegeven dat er een Welshe genealogische bron bestaat waarin staat dat Cador een neef van Arthur was van moederskant. Dit zou betekenen dat Cadors moeder Arthurs zuster was.
Toevallig bevestigen verschillende Welshe teksten (zoals Culhwch and Olwen, een prozaverhaal uit ca. 1100) dat Arthur een zuster had met de naam Gwyar.
Daarom lijkt het erop dat Geraints echtgenote Gwyar, de afstammelinge van Amlawdd, in werkelijkheid dezelfde was als Gwyar, de zuster van Arthur, eveneens een afstammelinge van Amlawdd. Dit sluit volmaakt aan bij de mededeling dat Cador een neef van Arthur was van moederskant.
Aangezien de Welshe traditie ook stellig is over Gwyars huwelijk met Lot van Lothian en over haar moederschap van Gwalchmai (Walewein), zou dit betekenen dat ze twee keer trouwde. Om chronologische redenen moet haar huwelijk met Geraint eerst hebben plaatsgevonden, gevolgd door haar huwelijk met Lot veel later, maar terwijl ze nog in de vruchtbare leeftijd verkeerde.
Koning Arthur als zijn verwant
Hoe verhoudt deze identificatie van Cadors moeder zich tot andere uitspraken over Cadors band met koning Arthur? De vroegste expliciete verwijzing naar het feit dat Cador en Arthur verwanten waren, komt uit de Historia Regum Britanniae van Geoffrey van Monmouth. In deze tekst noemt hij Constantine slechts Arthurs familielid, zijn bloedverwant.
Veel bronnen beweren dat Geoffrey de verwantschap tussen de twee mannen niet nauwkeuriger definieerde dan dat. Dit is echter niet waar. In de Vita Merlini (het Leven van Merlijn), die Geoffrey ca. 1150 schreef, noemt Geoffrey Arthur uitdrukkelijk Constantijns ‘avunculus’. Dat is het Latijnse woord voor een oom van moederszijde.
Als Cador, op basis van een vergelijking van de Welshe bronnen, in werkelijkheid de neef van Arthur was via Arthurs zuster, dan zou dat betekenen dat Cadors zoon Constantine een achterneef van Arthur zou zijn geweest.
Dit sluit goed aan bij Geoffreys beschrijving van Arthur als Constantijns oom. Het vroegste bewijs ondersteunt daarom de conclusie dat Geraint daadwerkelijk met Arthurs zuster Gwyar trouwde en dat Cador daarmee de neef van Arthur was.
Steun uit het Leven van de heilige Winwaloe
Er is aanvullend bewijs voor het idee dat Cador een nauwe verwant van Arthur was, afkomstig uit een niet-Arthuriaanse tekst. Dit is het Leven van de heilige Winwaloe. In deze Latijnse tekst wordt Winwaloe beschreven als de zoon van Fracan, een illustere man.
Naast deze illustere status wordt Fracan beschreven als een neef van Catovius, koning van Dumnonia. Dat is Cadwy, oftewel Cador. Fracan was dus een neef van de legendarische koning Cador van Cornwall.
Maar wie was Fracan? Merk op dat hij een illustere man wordt genoemd. Bovendien suggereert zijn verbintenis met Cador dat hij in brede zin uit het zuidwesten van Brittannië afkomstig was. Daarenboven plaatst dit verhaal hem in de zesde eeuw.
Met deze feiten in gedachten kan Fracan niemand anders zijn dan Brychan, koning van Brycheiniog. Hij is de enige uit bronnen bekende figuur uit deze periode met deze naam. Zijn grondgebied in Brycheiniog lag bovendien niet ver van Dumnonia. In de genealogieën van de Jesus College MS 20 begint zijn naam geregeld met een ‘V’, gelijkwaardig aan de ‘F’ in de naam ‘Fracan’ (de letters ‘b’ en ‘f’ werden in middeleeuwse Welshe teksten immers vaak verwisseld).
Hoe ondersteunt dit echter de conclusie dat Cador werkelijk een nauwe verwant van koning Arthur was? De reden is dat er sterk bewijs bestaat dat de historische Arthur geïdentificeerd kan worden met een neef van Brychan, bekend als Athrwys ap Meurig.
Bewijs voor het verband tussen Athrwys en Arthur
De belangrijkste redenering achter de theorie dat Arthur in werkelijkheid Athrwys ap Meurig was, is het feit dat zij op dezelfde plaats en in dezelfde tijd leefden. In de Welshe traditie en in Latijnse teksten wordt Arthur het sterkst in verband gebracht met zuidoost-Wales, en daar was de dynastie van Athrwys gevestigd.
Hoewel veel geleerden Athrwys in de zevende eeuw plaatsen, zijn er ook veel die hem in de zesde eeuw plaatsen, zoals David Farmer, Brian Davies, Michelle Ziegler, Chris Barber en anderen. Dit zou betekenen dat Athrwys’ familie niet alleen heerste over hetzelfde gebied als Arthurs belangrijkste actieterrein, maar dat Athrwys bovendien gelijktijdig met Arthur leefde.
Gezien de gelijkenis tussen hun namen (en aangezien ‘Athrwys’ een alternatieve vorm lijkt te zijn van ‘Arthwys’ en zelfs ‘Arthrwys’) is het aannemelijk te veronderstellen dat dit in feite een verbastering is van ‘Arthur’, wellicht via de vorm ‘Arturus’ of ‘Artus’.
Bovendien kunnen veel familieleden van Athrwys in verband worden gebracht met familieleden van koning Arthur. Zo wordt van zowel Arthur als Athrwys vermeld dat zij een zuster hadden genaamd Anna, en er is ook bewijs dat Athrwys een oom had genaamd Gwrfoddw en een oom genaamd David, net zoals Arthur naar verluidt had.
Familieband met Brychan
Met deze aannemelijke identificatie in gedachten: hoe verhoudt dit zich tot Cadors vermeende band met Arthur? Zoals we zagen, wordt Cador in het Leven van de heilige Winwaloe beschreven als een neef van Fracan – dat wil zeggen van Brychan.
Brychan was de zoon van Marchell, de zuster van Meurig. Athrwys ap Meurig was dus een volle neef van Brychan. Als we aannemen dat de identificatie van Athrwys met koning Arthur juist is, en dat Cador werkelijk de zoon van Arthurs zuster was, dan zou dit betekenen dat Brychan en Cador neven in de tweede graad waren.
Hoewel dit geen eenvoudig geval van volle neven betreft, is dit zeker een verwantschap die op vereenvoudigde wijze als ‘neven’ omschreven kan worden, zoals het Leven van de heilige Winwaloe stelt. De uitspraak in het Leven van de heilige Winwaloe dat Cador en Brychan neven waren, ondersteunt daarom, in combinatie met de identificatie van koning Arthur als Athrwys ap Meurig, de conclusie dat Cador werkelijk de neef van Arthur was.
Zeker is dat, ook al is deze exacte verwantschap niet juist, er dan toch iets dergelijks moet hebben bestaan. Aangezien Brychans vader een Ierse koning was, was hij vrijwel zeker een ‘neef’ van Cador via zijn Brythonische moeder Marchell, de tante van Athrwys.
Dit bevestigt in essentie dat er een nauwe familieband bestond tussen Cador en Athrwys, ongeacht of de Welshe traditie, waarin hij een neef van Arthur is, precies juist is. Niettemin lijkt die traditie inderdaad te kloppen.
Broers en zussen
In de middeleeuwse bronnen krijgt Cador verschillende broers en zussen toegeschreven, hoewel die doorgaans niet in de Arthuriaanse legenden opduiken. Eén bron geeft Cador een broer genaamd Selyf, hoewel sommige geleerden op chronologische gronden hebben betoogd dat hij in feite een oom was, een zoon van Erbin.
Er zijn echter ook bronnen die melden dat Cadors vader Geraint een zoon had genaamd Selfyn. Dit kan gemakkelijk worden opgevat als een andere vorm van ‘Selyf’ (temeer omdat ‘Selyf’ een verkorting is van ‘Salomon’).
Een andere zoon van Geraint was Iestyn. Hij was mogelijk de Iestyn die voorkomt in het Leven van de heilige Efflam. Van Geraint wordt bovendien vermeld dat hij de vader was van Cyngar, een kerkelijke figuur.
Zonen
Cadors zoon was, zoals bekend, koning Constantine van Cornwall. Hij volgde Arthur enige tijd na de slag bij Camlann op als opperkoning. Hij is de Constantine die Gildas noemt in het zesde-eeuwse De Excidio.
De Jesus College MS 20 vermeldt bovendien dat Cador een zoon had genaamd Pedur. Hij werd vermoedelijk na zijn broer Constantine koning van Dumnonia en is de ‘Bledericus’ uit Geoffreys Historia Regum Britanniae.
Wanneer leefde Cador?
Uit de reeds behandelde informatie is duidelijk dat Cador een figuur uit de zesde eeuw was. We kunnen zijn plaats in de tijd echter veel vaster vaststellen dan alleen dat. Omdat er veel over zijn familie bekend is, kunnen we met enige zekerheid vaststellen wanneer hij werd geboren.
Vooruit tellen vanaf Cynan Meriadoc
Gemakshalve verstrekken de middeleeuwse genealogische bronnen ons Cadors afstamming, terugvoerend tot een figuur genaamd Cynan Meriadoc. Hij was de legendarische stichter van Bretagne en werd bovendien nauw met Cornwall in verband gebracht.
De genealogie van Cador luidt als volgt:
Cador ap Geraint ap Erbin ap Constantine ap Cynfawr ap Tudwal ap Gwrfawr ap Gadeon ap Cynan Meriadoc.
Aangezien Cynan in 383 actief was in de strijd, toen Magnus Maximus Gallië binnenviel en Cynan toestond zich in Armorica te vestigen en Bretagne te stichten, kan hij in 383 niet erg oud zijn geweest. Anderzijds kan hij ook niet erg jong zijn geweest, want hij was de neef van Eudaf Hen, een koning die begin vierde eeuw actief was in de strijd.
Eudaf moet uiterlijk rond 290 geboren zijn, aangezien hij in 312 tegen de Romeinen streed. Hoewel dit hem bij de usurpatie van Maximus zeer oud zou maken, strookt dit met zijn epitheton ‘Hen’ (dat ‘de Oude’ betekent).
Gezien deze informatie werd Cynan vermoedelijk rond 335 geboren, als zoon van een jongere broer van Eudaf.
Als we vanaf dit beginpunt acht generaties vooruit tellen, komen we uit bij ongeveer 511-535 voor de geboorte van Cador, uitgaande van een gemiddelde van tweeëntwintig tot vijfentwintig jaar per generatie.
Bewijs van zijn vaders kant
Informatie over Cadors vader Geraint werpt enig licht op deze kwestie. Hij zou zijn gesneuveld in de slag bij Llongborth, waarin hij Arthurs bondgenoot was.
Op basis van de beschikbare informatie over de slag bij Llongborth, evenals een vergelijking tussen die gebeurtenis en de gebeurtenissen die in de Historia Regum Britanniae en het Leven van de heilige Teilo worden beschreven, lijkt het erop dat dit de aanloop naar de slag bij Camlann was.
De slag bij Camlann wordt in de Annales Cambriae gedateerd op 537, maar al het andere dat over de slag bekend is, wijst erop dat zij in de tweede helft van de zesde eeuw werd uitgevochten. Dit strookt met het feit dat een van de strijdende partijen Mordred was, een neef van Urien Rheged, een koning uit het midden of de tweede helft van de zesde eeuw.
De eenvoudigste manier om dit met de datum in de Annales Cambriae in overeenstemming te brengen, is de conclusie dat dit document de slag door een vergissing drieëndertig jaar heeft teruggedateerd wegens verwarring tussen de geboorte en de dood van Jezus (van dit soort fouten zijn voorbeelden bekend).
De slag bij Camlann, en daarmee de slag bij Llongborth, moet daarom worden gedateerd ca. 570. Als Geraint in dat jaar in de strijd omkwam, is het onwaarschijnlijk dat hij buitengewoon oud was. Een geboortejaar van rond 510 voor Geraint zou met dit bewijs stroken.
Dit wijst op een geboorte van Cador rond 532. Dit valt binnen het hierboven overwogen bereik, gebaseerd op het vooruit tellen vanaf Cynan Meriadoc.
Bewijs van zijn moeders kant
Het bewijs van Cadors moeder ondersteunt sterk de conclusie dat hij niet veel eerder dan dit geboren kan zijn. Zoals we eerder zagen, was Cadors moeder naar verluidt Gwyar, de zuster van koning Arthur.
Ook van Gwyar wordt in de Welshe traditie zeer stellig vermeld dat zij de echtgenote van Lot en de moeder van Gwalchmai was. Lot (ook opgetekend als ‘Lleuddun’ en ‘Llew’) was de broer van Urien Rheged, de zojuist genoemde koning uit het midden of de tweede helft van de zesde eeuw.
Op basis van de informatie over Urien en zijn activiteiten in de strijd naast zijn volwassen zoon Owain, evenals zijn dood ca. 593, is het waarschijnlijk dat Urien ca. 523 werd geboren. Lot zou tegelijk met Urien geboren zijn (zij waren twee van een drieling, samen met hun broer Arawn).
Lot kreeg dus vermoedelijk vanaf de jaren 540 kinderen. Dit strookt met het feit dat Geoffrey de geboorte van Walgan (Gwalchmai) plaatst rond de tijd van de slag bij Badon. Als rekening wordt gehouden met de fout van drieëndertig jaar in het geval van die slag, dient de datum in de Annales Cambriae te worden gecorrigeerd naar 549.
Als Gwyar eerst met Geraint was getrouwd en Cador kreeg, maar later met Lot trouwde en Gwalchmai kreeg (evenals Lots andere kinderen), dan kunnen de twee huwelijken niet veel uit elkaar hebben gelegen.
Hoewel het aannemelijk is dat Lot met een oudere vrouw trouwde als daar enig politiek voordeel te behalen viel, moet zij nog in de vruchtbare leeftijd zijn geweest. Het lijkt zeer onwaarschijnlijk dat hij met een vrouw boven de dertig zou zijn getrouwd.
Als Gwyar in 545 dertig jaar oud was, toen Lots oudste zoon Mordred vermoedelijk werd geboren, dan zou zij ca. 515 geboren zijn. In dat geval zou de vroegst realistische grens voor Cadors geboorte ca. 530 liggen, toen Gwyar vijftien jaar oud was.
Gezien deze informatie over Gwyar, in aanvulling op de bovengenoemde informatie over Geraint, is de meest waarschijnlijke conclusie dat Cador rond 532 werd geboren.
De loopbaan van koning Cador
Nu we Cadors levensdata hebben vastgesteld, wat kunnen we zeggen over zijn loopbaan als koning? De meest uitgebreide informatie over Cadors loopbaan komt uit de Historia Regum Britanniae van Geoffrey van Monmouth. Laten we bezien wat deze bron over hem beweert.
Cador in de Historia Regum Britanniae
Gedurende Arthurs hele loopbaan treedt Cador in de Historia Regum Britanniae op als koning, of hertog, van Cornwall.
Tijdens Arthurs Saksische veldtocht
In Geoffreys verhaal verschijnt Cador voor het eerst in een vroeg stadium van koning Arthurs veldtocht tegen de Saksen. Hij wordt voor het eerst genoemd als aanvoerder van een troepenmacht tegen de Saksen, in de context van het beleg van York, dat plaatsvond na ten minste één van de slagen aan de Dubglas.
Dit is wellicht dezelfde slag als die bij de Stad van het Legioen in de Historia Brittonum. Volgens Geoffrey was Cador in deze slag succesvol en joeg hij de Saksen op de vlucht.
Cador wordt pas weer genoemd bij de beschrijving van de nasleep van de slag bij Badon. Na de nederlaag van de Saksen in die slag vlucht een restant van de vijand naar het oosten van het land. Arthur stuurt Cador erachteraan.
Van de Saksen wordt gezegd dat zij naar het eiland Thanet vluchten. Cador haalt hen in en doodt hun aanvoerder Cheldric (vermoedelijk de historische Cerdic van Wessex).
Het historische probleem met dit verslag
In werkelijkheid, ondanks wat Geoffrey van Monmouth beweert, zou het vrijwel onmogelijk zijn geweest dat Cador betrokken was bij Arthurs vroege veldslagen tegen de Saksen. Zijn geboorte, zo zagen we, moet ca. 532 hebben plaatsgevonden. Veel eerder kan die niet zijn geweest, gezien het bewijs van zijn moeder.
De slag bij Badon moet echter rond 549 hebben plaatsgevonden. Dit volgt uit de aanname dat de datum in de Annales Cambriae drieëndertig jaar is teruggedateerd. Bewijs dat de slag later plaatsvond is er zeker niet.
Cador zou ten tijde van de slag bij Badon dus vermoedelijk ongeveer zeventien jaar oud zijn geweest. Hoewel het net mogelijk is dat hij soldaat was of op andere wijze bij de slag betrokken was (misschien als dienaar van de soldaten), lijkt ook dat onwaarschijnlijk.
Hoe dan ook kan Cador tijdens die gebeurtenis geen troepenmacht hebben aangevoerd. Bij de eerdere veldslagen kan hij al evenmin betrokken zijn geweest, aangezien Arthurs veldtocht tegen de Saksen vermoedelijk vele jaren duurde.
Een redelijke verklaring is dat de naam Cador eigenlijk vervangen zou moeten worden door de naam van zijn vader, Geraint. Op verschillende plaatsen heeft Geoffrey het enkel over ‘de hertog van Cornwall’, zonder diens naam daadwerkelijk te noemen.
Misschien bevatte het oorspronkelijke verhaal veel meer van dergelijke gevallen, waarbij de naam Cador alleen in latere passages opduikt. Zo nam Geoffrey aan dat Cador in elke vermelding uit Arthurs regeerperiode de hertog van Cornwall was, terwijl het bij de eerdere verwijzingen in werkelijkheid om zijn vader Geraint ging.
De opvoeder van Guinevere
Cador wordt vervolgens genoemd in de context van Arthurs huwelijk met Guinevere. Geoffrey van Monmouth noemt haar ‘Guanhumara’. Dit vindt plaats kort na de slag bij Badon.
Van Guinevere wordt gezegd dat zij afstamde van een edele Romeinse familie en dat zij werd opgevoed ‘onder hertog Cador’, wat blijkbaar betekent: binnen diens koninklijke hofhouding, en niet door Cador zelf. In werkelijkheid waren zij ongeveer even oud.
Bij Arthurs bijzondere kroning
Vervolgens duikt Cador op in de context van Arthurs bijzondere kroning. Dit is een gebeurtenis die ruim twaalf jaar na de slag bij Badon plaatsvindt. In Caerleon in zuidoost-Wales wonen tal van koningen en edellieden uit heel Brittannië een feestmaal bij waar Arthur een bijzondere kroning ontvangt.
Cador is een van de koningen die volgens de tekst bij de gebeurtenis aanwezig waren. Hij wordt genoemd samen met Augusel en Urien van Schotland, Cadwallon van Noord-Wales en ‘Stater’ van Zuid-Wales (Meurig genoemd in de Brut Tysilio, een Welshe vertaling van Geoffreys boek, vermoedelijk Meurig ap Tewdrig).
Cador en deze andere koningen, met uitzondering van Urien, nemen rechtstreeks deel aan de kroningsplechtigheid. Cador werd dus beschouwd als een van de meest vooraanstaande en belangrijke koningen van Brittannië van dat moment.
Nadat Arthur van de Romeinen een brief ontvangt waarin geëist wordt dat hij hun schatting betaalt voor zijn verovering van Gallië, is Cador de eerste die Arthur aanspoort ten oorlog te trekken tegen de Romeinen.
De oorlog tegen de Romeinen
Cador is een van de voormannen in de oorlog tegen de Romeinen. Hij krijgt de leiding over het vervoer van Romeinse gevangenen, samen met Bedivere en twee consuls, Borellus en Richerius.
Later voert hij een van de troepenmachten aan waarin Arthur zijn mannen indeelt. Dit toont opnieuw het belang van Cador. Dit conflict was de slag bij Siesia, de slotveldslag tussen Arthur en de Romeinen, die een grote coalitie van niet-Romeinse volkeren aan hun zijde hadden.
Cador krijgt in deze veldslag niet veel aandacht. Na de aanvankelijke beschrijving van hem als aanvoerder van een van de hoofdtroepenmachten, meldt het verslag later dat de Romeinen probeerden in die troepenmacht een bres te slaan, maar daar niet in slaagden. Cador wordt in dit deel van de Historia Regum Britanniae niet meer genoemd.
De dood bij Camlann
De laatste keer dat Cador opduikt, is in de beschrijving van de nasleep van de slag bij Camlann. Bij het opsommen van de gevallenen noemt Geoffrey ook ‘Cador Limenic’.
Er is gesuggereerd dat ‘Limenic’ terecht als een epitheton van Cador moet worden gezien. Waarschijnlijker is echter dat de tekst per abuis de namen van twee verschillende personen heeft samengevoegd. Dit strookt met het feit dat de Welshe traditie Arthur een bondgenoot genaamd Llemenig toekent.
Hoe dan ook staat vast dat Cador in de slag bij Camlann stierf, althans volgens het verslag van Geoffrey van Monmouth.
Cador in de heiligenlevens
Laten we nu Cadors verschijning in het Leven van de heilige Winwaloe nader bekijken. In dit geschrift treedt Cador op als Catovius en wordt hij ‘een man die in de ogen van de wereld zeer beroemd is’ genoemd. Dit geschrift verschaft geen verdere informatie over hem, behalve het gegeven dat hij een neef was van Fracan (Brychan), de vader van de titelgevende religieuze figuur.
Een prominentere rol heeft hij in het Leven van de heilige Carannog. Daar wordt Cador beschreven als heerser over Dumnonia samen met koning Arthur, specifiek op een plaats genaamd Dindraithou. Over de werkelijke ligging van dit hof bestaat veel speculatie, maar een vaak geopperde suggestie is Dunster in Somerset. Sommige geleerden geven echter de voorkeur aan een plaats in Devon.
De draak
In dit verhaal wordt beschreven dat Arthur ‘rondzwerft’ om een vreselijke slang te vinden die het land terroriseert. Dit is blijkbaar een verwijzing naar een draak, hetgeen wordt bevestigd doordat het verhaal het dier later beschrijft als voorzien van vleugels en klauwen. Ook verschillende andere verhalen die in Arthurs tijd spelen, verwijzen naar een draak die Zuid-Brittannië dan wel Bretagne teisterde.
Vervolgens wordt beschreven dat Carannog in die regio aankomt en Arthur ontmoet, die hij vervolgens zegende. Hij vroeg Arthur naar een altaar dat hij eerder in zee had geworpen, maar Arthur verzocht Carannog eerst om de slang bij hem te brengen.
Met goddelijke hulp, zo verklaart het verhaal, riep Carannog de draak met succes tot zich, en het dier bleef volgzaam zolang het bij hem was.
Samen met Arthur leidde Carannog de draag de koninklijke hofhouding van Dindraithou binnen en presenteerde het dier aan Cador. Daarna liet Carannog de draak vrij en gebood hij het dier niet terug te keren en niemand enig kwaad te doen.
Hierna gaf Cador Carannog het land van Carrum, waar Carannog vervolgens een kerk bouwde. Tegenwoordig denkt men dat dit Carhampton in Somerset is.
Verklaring van dit verslag
Zoals al opgemerkt zijn er andere verhalen die zich tijdens Arthurs regering afspelen en die een draak beschrijven die Zuid-Brittannië of Bretagne teisterde. Dit houdt vermoedelijk verband met een passage in Geoffreys Historia Regum Britanniae waarin Arthur, op weg naar Bretagne, droomt van een draak die de aarde verlicht met een flits uit zijn ogen. Dit gebeurt tegen het einde van zijn regering.
Chronologisch gezien is het zinnig deze gebeurtenis in het Leven van de heilige Carannog tegen het einde van Arthurs regering te plaatsen. Aangezien Cador rond 532 werd geboren, zou deze plaatsing van het verhaal nabij het einde van Arthurs regering betekenen dat Cador toen ongeveer dertig jaar oud was.
Ook een datum van ongeveer 562 sluit aan bij het feit dat Gregorius van Tours, een Frankische historicus uit de zesde eeuw, melding maakte van een komeet die in 563 op dramatische wijze de hemel verlichtte. Deze zou naar verluidt een heel jaar zichtbaar zijn geweest, en Gregorius bracht haar in verband met een verwoestende pest in Gallië.
Vermoedelijk ligt deze komeet, of een andere uit die algemene periode, ten grondslag aan dit verhaal van een draak tijdens Cadors regering.
Opvolging
Volgens het verslag van Geoffrey van Monmouth was Constantine, de zoon van Cador, de opvolger van koning Arthur als opperkoning. Het feit dat Geoffrey Cador zelf niet als Arthurs opvolger afbeeldt, strookt met wat Geoffrey meldt over Cadors dood in de slag bij Camlann.
De Schotse traditie levert enige steun voor dit verhaal. Volgens documenten over Clan Campbell was hun voorvader Smerbe, de zoon van Arthur. In de vroegste bronnen verschijnt de naam Smerbe zonder de beginletter ‘S’. Een vroege spelling is ‘Mervin’.
Met dit in gedachten is het waarschijnlijk dat ‘Smerbe’ in werkelijkheid gelijkgesteld kan worden met Morgan. Hij verschijnt in Le Petit Bruit als een zoon van Arthur, en hij wordt zodanig beschreven dat duidelijk is dat hij een legendarische versie is van de historische Morgan ap Athrwys.
De beschrijving van Smerbe in deze Schotse traditie komt daarnaast ook zelfstandig op vele punten overeen met Morgan ap Athrwys.
De informatie in deze Schotse documenten lijkt dus relatief betrouwbare informatie over de vroege middeleeuwen te bewaren. Dit gegeven in aanmerking nemend, is het opvallend dat deze traditie ook het detail bevat dat Arthur door Constantine werd opgevolgd.
Hoewel we dit niet definitief kunnen vaststellen, ondersteunt het bewijs het sterkst de opvatting dat Constantine inderdaad de rechtstreekse opvolger van Arthur als opperkoning was, hetgeen aangeeft dat Cador toen reeds was gestorven.
Conclusie
Samenvattend was koning Cador een belangrijke figuur in het zesde-eeuwse Brittannië en in de Arthuriaanse legenden. Hij was Cadwy, de historische zoon van Geraint zoon van Erbin. Hij was koning van Dumnonia en een nauwe bondgenoot van koning Arthur. Het lijkt erop dat hij Arthurs neef was, waarbij zijn moeder Gwyar dezelfde was als Arthurs gelijknamige zuster.
Een analyse van de bronnen geeft aan dat Cador vermoedelijk ca. 532 werd geboren en dat hij ca. 570 lijkt te zijn gestorven in de slag bij Camlann. Zijn zoon Constantine zou naar verluidt de opvolger van Arthur als opperkoning zijn geweest.
Bronnen
Bartrum, Peter, A Welsh Classical Dictionary, 1993
Bromwich, Rachel, Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain, 2014
Morris, John, Arthurian Period Sources, Vol 3: Persons, 1995
Howells, Caleb, King Arthur: The Man Who Conquered Europe, 2019
Breeze, Andrew, King Arthur’s Din Draithou and Trevelgue, a Cornish Cliff-Fort, 2020
