Was Pedr van Dyfed de echte Uther Pendragon?

Een van de theorieën over de historische figuur achter de legenden van Uther Pendragon, de vader van koning Arthur, is dat hij geïdentificeerd kan worden met een obscuure figuur die bekendstaat als Pedr van Dyfed. Hij verschijnt in de koningslijsten van het koninkrijk Dyfed in de vroege middeleeuwen. Wat is de basis voor het idee dat hij de historische Uther Pendragon zou kunnen zijn geweest? Doorstaat het bewijs een kritische toetsing?

Wie was Pedr van Dyfed?

Pedr van Dyfed was naar alle waarschijnlijkheid een koning van Dyfed in de vroege middeleeuwen. Er is niets over hem bekend buiten zijn plaats in de middeleeuwse genealogische lijsten betreffende dat koninkrijk, maar men neemt aan dat hij koning was.

Dyfed was het koninkrijk van Zuid-Wales, ruwweg overeenkomend met het huidige Pembrokeshire en Carmarthenshire. Het werd geregeerd door de Ieren vanaf het einde van de vierde eeuw tot circa 500, toen de Ierse dynastie werd verdreven door een Romeins-Britse dynastie. Pedr verschijnt in de lijn van koningen van Dyfed enkele generaties na deze verdrijving van de Ieren.

Een van de redenen waarom Pedr zo interessant is, is dat hij een zoon had die Arthur heette. Dit is een van de weinig gedocumenteerde figuren met die naam uit de vroege middeleeuwen, wat heeft geleid tot de suggestie dat hij wellicht de echte koning Arthur uit de legende was.

Bewijs dat Pedr de echte Uther Pendragon was

In de legenden van koning Arthur wordt zijn vader Uther Pendragon genoemd. Hij is de Opperkoning van Brittannië vóór Arthur, en net als Arthur voerde hij krachtig strijd tegen de Saksen en andere vijanden van de Britten.

Aangezien de gedocumenteerde zoon van Pedr, Arthur, een van de weinige historische figuren is die in de algemene Arthuriaanse periode als ‘Arthur’ wordt vermeld, hebben sommige onderzoekers geprobeerd deze Arthur van Dyfed te identificeren als de koning Arthur uit de legende.

Op basis van dit argument zou Pedr logischerwijs de historische figuur zijn geweest achter de legenden van Uther Pendragon, Arthurs vader. Maar afgezien van het blote feit dat hij een zoon had die Arthur heette, welke andere redenen zijn er om te geloven dat Pedr de historische Uther Pendragon zou kunnen zijn geweest?

Locatie

Een reden waarom Pedr een aantrekkelijke kandidaat is, is het feit dat hij gevestigd was in Dyfed. Zoals eerder vermeld, was dit het koninkrijk van Zuid-Wales. Daarmee lag het dicht bij veel van de belangrijkste locaties waarmee koning Arthur wordt geassocieerd.

Zo vermelden de Welshe Triaden dat een van Arthurs drie belangrijkste hoven zich in Menevia in Dyfed bevond. Dit toont aan dat Arthur naar verluidt een sterke band had met dat gebied, wat zou passen bij een vader die koning van dat koninkrijk was.

Bovendien laat de Welshe vertelling Culhwch and Olwen zien dat Arthur actief was in gevechten in heel Zuid-Wales. In een deel van het verhaal achtervolgt hij een everzwijn, dat uit Ierland was gekomen, van het zuidwesten tot bijna geheel Zuid-Wales.

Diverse Latijnse teksten, zoals de Levens van de Heiligen, plaatsen Arthur eveneens in Zuid-Wales, of in het West Country. Geoffrey van Monmouth plaatste een van Arthurs belangrijkste hoven in Caerleon in Zuidoost-Wales, niet ver van Dyfed.

Bovendien komen veel van Arthurs bondgenoten uit datzelfde algemene gebied, Zuid-Wales en het West Country. Deze locaties waren gemakkelijk bereikbaar geweest voor een koning die in Zuid-Wales was gevestigd.

Gezien de sterke band die Arthur had met deze regio’s dicht bij Dyfed, is het aannemelijk te veronderstellen dat zijn vader eveneens in dat algemene gebied gevestigd was.

Wat Uther zelf betreft: het verslag van Geoffrey van Monmouth in de Historia Regum Britanniae toont Uther die op een bepaald moment in Dyfed strijd levert.

Naam

Een ander argument dat wordt aangevoerd door hen die geloven dat Pedr de historische Uther Pendragon was, is dat zijn naam, naar verluidt, gezien kan worden als een plausibele oorsprong van ‘Uther’.

Hoewel de twee namen op het eerste gezicht niet bijzonder op elkaar lijken, toont een diepere analyse dat ze meer op elkaar lijken dan ze in eerste instantie lijken.

Laten we de verschillende vormen bekijken die beide namen aannemen in de middeleeuwse bronnen.

Wat Pedr betreft verschijnt zijn naam afwisselend als ‘Petr’, ‘Peder’, ‘Petuir’ en zelfs ‘Retheoir’. Wat Uther betreft verschijnt zijn naam afwisselend als ‘Uthyr’, ‘Uthur’ en ‘Uthr’.

Afgezien van de aanwezigheid van de beginletter ‘P’ in de naam van deze koning van Dyfed, zijn deze twee namen vrij gelijkend. Als we de ‘P’ weglaten, houden we ‘Etr’, ‘Eder’, ‘Etuir’ en ‘Etheoir’ over. Deze vormen zijn niet identiek aan een van de geattesteerde vormen van de naam van koning Arthurs vader, maar ze staan er ook niet bijzonder ver van af.

Veelvoorkomende schrijffouten van kopiisten

Allereerst zij opgemerkt dat er vele voorbeelden zijn van beginmedeklinkers die verdwijnen in veel namen in de middeleeuwse Welshe handschriften.

Wat verandert er als een ‘d’ of ‘t’ in een ‘th’? Zoals we kunnen zien aan de varianten van ‘Pedr’ zelf, is dit een vorm van corruptie die soms inderdaad optrad. Daarom verschijnt Pedrs naam niet alleen als ‘Petuir’, maar ook als ‘Retheoir’.

Een ander opvallend voorbeeld is Eleuther, een figuur wiens naam ook is overgeleverd als ‘Elidir’.

Bovendien toont juist dit voorbeeld de instabiele aard van klinkers in de middeleeuwse handschriften. In het geval van ‘Eleuther’ en zijn variant ‘Elidir’ zijn de klinkers ‘eu’ ‘i’ geworden, terwijl de slotklank ‘er’ ‘ir’ is geworden.

Op vergelijkbare wijze kunnen we opnieuw het voorbeeld van Pedr zelf bekijken om een demonstratie te zien van dit type corruptie. In het Jesus College MS 20 wordt zijn naam geschreven als ‘Peder’. In de variant ‘Petuir’ is de slotklank ‘er’ ‘uir’ geworden.

Daarom ligt het idee dat Pedrs naam verbasterd werd tot ‘Uthyr’ binnen de mogelijkheden.

Chronologie

Een andere basis voor het idee dat Pedr van Dyfed wellicht de historische Uther was, is dat hij volgens een bepaald standpunt leefde ten tijde van de traditionele datum van Uther Pendragon.

Er is één fundamentele basis voor dit idee. Dat is een vermelding in het Book of Llandaff, een twaalfde-eeuws document dat talrijke schenkingen van land van koningen aan de kerk vastlegt. Een van de oorkonden is gesitueerd in Dyfed en beschrijft hoe bisschop Dubricius toezicht hield op een schenking van land van Nowy, zoon van Arthur, aan de kerk.

Nowy was de kleinzoon van Pedr van Dyfed, en hij verschijnt in de genealogieën van de koningen van dat koninkrijk. Dubricius is een goed gedocumenteerde bisschop wiens geboorte meestal rond 465 wordt geplaatst. Hij was actief gedurende een groot deel van de zesde eeuw.

Op basis van de vermelding dat Nowy land schonk aan de kerk ten tijde van Dubricius, moet zijn grootvader Pedr actief zijn geweest in de tweede helft van de vijfde eeuw.

De chronologie van Uther Pendragon

Hoe verhoudt dit zich tot de chronologie van Uther Pendragon? Het vroegste verslag van zijn loopbaan komt van Geoffrey van Monmouth, die schreef rond 1137. Volgens dit verslag volgde Uther Ambrosius op als koning.

Ambrosius, zoals aangegeven door Beda en de Historia Brittonum, werd waarschijnlijk rond 420 geboren en streed tegen de Saksen tijdens de regeerperiode van keizer Zeno, vermoedelijk in de jaren 470 en 480. Aangezien Uther hem opvolgde, zou dat zijn loopbaan in het laatste deel van de vijfde eeuw plaatsen.

Geoffrey van Monmouth beweert dat er een indrukwekkende komeet aan de hemel verscheen aan het einde van Ambrosius’ leven, toen Uther hem opvolgde. Dit lijkt overeen te komen met het feit dat ten minste twee middeleeuwse bronnen (waarvan één uit de zesde eeuw) de verschijning van een komeet vermelden vlak aan het einde van de vijfde eeuw.

Dit zou betekenen dat Uther Ambrosius opvolgde rond het jaar 500. Nu Nowy dus leefde vóór het einde van de loopbaan van Dubricius, zou de datering van zijn grootvader Pedr passen bij wat we zouden verwachten op grond van de datering van Uther volgens Geoffreys verslag.

Prominente dynastie

Een ander opmerkelijk argument dat gebruikt kan worden ter ondersteuning van de identificatie van Pedr als Uther Pendragon is het feit dat Pedrs dynastie een prominente was. Volgens de genealogieën in het Harleian MS 3859 was Pedr een afstammeling van Magnus Maximus, een keizer van het Westen die naar verluidt verschillende dynastieën stichtte.

Het idee dat Uther afstamde van een Romeinse keizer heeft enige waarde. Zijn zoon Arthur wordt in de legenden in de Welshe teksten een ‘amherawdyr’ genoemd. Dit woord komt van het Latijnse ‘imperator’, wat ‘keizer’ betekent.

Bovendien was Uther naar verluidt de broer van Ambrosius. Volgens Gildas ‘droegen de ouders’ van Ambrosius ‘het purper’. Dit betekent evident dat ze een hoge status hadden, mogelijk zelfs een verwijzing naar de keizerlijke kleuren. De Historia Brittonum beschrijft Ambrosius’ vader als een Romeinse consul.

Daarom is het feit dat Pedr een afstammeling was van Magnus Maximus consistent met de conclusie dat hij de historische figuur was achter de legenden van Uther Pendragon.

Bezwaren tegen deze theorie

Er zijn niet veel bezwaren tegen deze theorie, maar dat komt alleen doordat er zeer weinig over Pedr bekend is. Desondanks zijn de problemen die er wel bestaan significant en uiterst problematisch voor deze theorie.

Het geografische probleem

Eerder noemden we dat Pedrs koninkrijk goed overeenkomt met waar Arthur en Uther in de legenden worden geplaatst. Hoewel het waar is dat er een globale overeenkomst is, is deze niet bijzonder specifiek.

Hoewel de Welshe traditie Arthur (en dus Uther) wel degelijk in Zuid-Wales plaatst, plaatst zij hem vooral in het zuidoosten van het land, niet in het zuidwesten.

Bewijs uit de Welshe traditie

Beschouw bijvoorbeeld wat Culhwch and Olwen onthult.

Zoals eerder opgemerkt, beschrijft deze Welshe vertelling Arthur als deelnemend aan een everzwijnjacht van de ene kant van Zuid-Wales naar de andere. Komend uit Ierland is Dyfed het eerste deel van Wales dat door dit everzwijn wordt getroffen. Nadat het uiteindelijk boven Glamorgan uitkomt, verklaart Arthur dat hij het niet naar Cerniw zal laten gaan.

Arthur laat zijn mannen het everzwijn vervolgens tot stilstand brengen en het in de Severn drijven, waarbij hij het kennelijk recht naar het zuiden duwt.

Dit betekent dat Cerniw, de locatie die Arthur niet wilde laten bereiken, ergens oostelijker lag dan Glamorgan. Dit ondersteunt de conclusie dat het Cerniw in Zuidoost-Wales betrof, in (of synoniem met) de regio Gwent.

De Welshe traditie associeert Arthur sterk met het hof van Gelliwig in Cerniw. Dit suggereert sterk dat dit zijn belangrijkste hof was. Cerniw kan geen locatie in Dyfed zijn geweest, aangezien het everzwijn al door Dyfed was getrokken toen Arthur verklaarde dat hij het Cerniw niet zou laten binnendringen.

Bewijs uit Geoffrey van Monmouth

Ook werd erop gewezen dat Geoffrey Uther presenteert als vechtend in een veldslag in Dyfed. Het probleem daarmee is dat Geoffreys verslag expliciet de notie weerlegt dat Uther zelf in dat gebied was gevestigd. Wat hij schrijft, is dat de Ieren samen met de Saksen in Menevia waren aangekomen en begonnen dat territorium aan te vallen.

Geoffrey presenteert Uther vervolgens als vanuit de verte naar hen optrekkend, wat suggereert dat hij niet in Dyfed zelf was gevestigd, waarvan Menevia een van de voornaamste steden was.

In feite plaatst Geoffrey Uther in ‘Winchester’, wat waarschijnlijk een vergissing is voor Caerwent, aangezien hun namen in het Welsh vrijwel identiek zijn. Opvallend is dat dit consistent is met de locatie van Arthurs uitvalsbasis zoals aangegeven door Culhwch and Olwen.

Wat dit betekent voor Pedr

Het bewijs uit zowel de Welshe traditie als Geoffrey van Monmouth is niet consistent met de conclusie dat Pedr Uther Pendragon was. Zoals we hebben gezien uit de Welshe traditie, lijkt Arthur gevestigd te zijn geweest in Zuidoost-Wales, en het verhaal van Geoffrey van Monmouth is hiermee consistent.

Daarentegen was Pedr gevestigd in Dyfed, niet in Gwent of waar dan ook in Zuidoost-Wales.

Het chronologische probleem

Een nog significantere kwestie is het feit dat de chronologie de mogelijkheid dat Pedr de historische Uther Pendragon was volledig uitsluit. Volgens de middeleeuwse genealogieën was Pedr de kleinzoon van Vortipor. Vortipor op zijn beurt was een van de vijf koningen die door Gildas worden genoemd in zijn De Excidio.

In dat werk verwijst Gildas naar de Slag bij Badon als een gebeurtenis die drieënveertig jaar vóór zijn schrijven plaatsvond. De Historia Brittonum en latere bronnen schrijven de overwinning bij Badon toe aan koning Arthur. Arthur behaalde dus zijn grote overwinning bij Badon drieënveertig jaar voordat Gildas schreef, toen Vortipor nog leefde.

Aangezien Vortipor de grootvader van Pedr was, is het duidelijk dat Pedr niet eens geboren zou zijn ten tijde van de Slag bij Badon. Dit sluit op zichzelf en volledig de mogelijkheid uit dat Pedr de vader was van koning Arthur, de legendarische overwinnaar bij Badon.

Verklaring van het bewijs uit het Book of Llandaff

Hoe verhoudt dit zich echter tot het bovengenoemde bewijs uit het Book of Llandaff, inhoudende dat Nowy een tijdgenoot was van bisschop Dubricius?

De eenvoudige verklaring is dat de oorkonde die de zogenaamde schenking van land van Nowy, zoon van Arthur, aan Dubricius bevat, een vervalsing is. Dit is de conclusie van de meeste autoriteiten op dit gebied. Zo noemde de geleerde Peter Bartrum het een ‘voor de hand liggende vervalsing’.

De geleerde Patrick Sims-Williams behandelde de kwestie in recentere jaren en kwam tot dezelfde voor de hand liggende conclusie. In een poging de oorzaak van deze chronologische eigenaardigheid te verklaren, wees hij er echter op dat de Annales Cambriae het overlijden van Dubricius in 612 plaatst.

Deze datum wordt door de overgrote meerderheid van de geleerden als onhistorisch verworpen op grond van beter bewijs uit vele andere bronnen over Dubricius, zoals de oudere Life of St Samson. Niettemin is het aannemelijk dat een middeleeuwse kopiist misleid kon zijn door deze foutieve datum in de Annales Cambriae.

Het gebrek aan roem

Een ander probleem is het feit dat er geen enkel bewijs is dat Pedr een beroemde of significante figuur was. Afgezien van zijn verschijning in de koningslijsten van Dyfed, lijkt er nergens anders een definitieve verwijzing naar hem te zijn.

De enige mogelijke uitzondering is een vermelding in het Book of Llandaff. Een bepaalde oorkonde, gedateerd ten tijde van koning Morgan, noemt een getuige genaamd Petyr. Morgan leefde waarschijnlijk van ongeveer 570 tot misschien wel 665. De chronologie staat de conclusie dat Pedr de Petyr van deze vermelding was dus zeker toe.

Dit is echter slechts een mogelijkheid. Een andere mogelijkheid is dat Petyr geïdentificeerd moet worden met een Pedur die voorkomt in de genealogische overlevering van de dynastie van Dumnonia in het Jesus College MS 20.

In elk geval is de kern van de zaak duidelijk: Pedr komt in wezen niet voor in de bronnen buiten zijn plaats in deze koningslijsten, en er is niets wat erop wijst dat hij beroemd of bekend was.

Bewijs van John Leland

Een ander cruciaal probleem komt uit de geschriften van John Leland. Hij was een antiquair die in de zestiende eeuw leefde. Hij trok door Wales en bestudeerde de geschiedenis ervan. Hij bezocht St Davids in Dyfed en documenteerde het bestaan van een fascinerende vermelding uit de oorkonden van die plaats.

De vermelding in kwestie bevatte een getuigenlijst, waarvan een deel luidt:

“Arthur zoon van Pedr, maar recenter dan de oude Arthur.”

De getuigenlijst waaruit deze uitspraak was overgenomen, was oorspronkelijk evident een zevende-eeuwse oorkonde. Het document waarvan John Leland kopieerde, was echter eerder een negende-eeuwse kopie of herbevestiging van de oorspronkelijke schenking. Dit wordt gesuggereerd door bewijs van Lelands tijdgenoot William Salesbury.

In elk geval is het punt dat deze relatief vroege vermelding over Arthur zoon van Pedr hem uitdrukkelijk onderscheidt van ‘de oude Arthur’. Dit toont aan dat er een ‘oude Arthur’ was van vóór de tijd van Arthur zoon van Pedr die de moeite waard was om van de laatste te onderscheiden.

Het is duidelijk dat de ‘oude Arthur’ die hier wordt genoemd de koning Arthur uit de legende is. Zo zijnde, kan Arthur zoon van Pedr niet de historische koning Arthur zijn geweest, wat betekent dat Pedr niet de legendarische Uther Pendragon kan zijn geweest.

Conclusie

Samenvattend is het idee dat Pedr van Dyfed wellicht de historische figuur achter de legenden van Uther Pendragon was, fundamenteel gebaseerd op de suggestie dat zijn zoon, Arthur, de koning Arthur uit de legende was. Het wordt echter aangevuld door het feit dat Pedrs naam mogelijk verbasterd was tot ‘Uthyr’ of iets dergelijks. Bovendien was Pedr naar verluidt afkomstig van een Romeinse keizer, wat past bij de legendarische beschrijving van Uther. We hebben ook gezien dat hij naar men kan betogen op de juiste plaats en op het juiste tijdstip leefde om Uther te zijn.

In werkelijkheid doorstaan bijna geen van deze zogenaamde bewijsstukken een kritische toetsing. Pedrs koninkrijk, Dyfed, is niet waar de Arthuriaanse legenden koning Arthur het sterkst plaatsen. Bovendien toont het bewijs duidelijk aan dat hij generaties later leefde dan Uther Pendragon. En ongeacht het feit dat Pedr naar verluidt van keizerlijke afkomst was, is er niets wat erop wijst dat hij een belangrijke of machtige koning was.

Bronnen

Bartrum, Peter, A Welsh Classical Dictionary, 1993

Bromwich, Rachel, Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain, 2014

Morris, John, Arthurian Period Sources, Vol 3: Persons, 1995

Breverton, Terry, Wales: A Historical Companion, 2009

Sims-Williams, Patrick, The Book of Llandaf as a Historical Source, 2019

Bromwich, Rachel; Jarman, A O H; Roberts, Brynley F, The Arthur of the Welsh: The Arthurian Legend in Medieval Welesh Literature, 2013

Howells, Caleb, King Arthur: The Man Who Conquered Europe, 2019

https://mythbank.com/uther-pendragon/#the-story-of-uther-pendragon

https://mistshadows.blogspot.com/2018/11/i-have-once-and-for-all-solved-mystery.html