Waarom stopte Egypte met het bouwen van piramides: het oplossen van een oude raadsel

“Waarom stopte Egypte met het bouwen van piramides” is een van de grootste mysteries uit de oudheid. Gebouwd in een tijd waarin Egypte een van de machtigste landen ter wereld was, behoren de piramides — met name de drie Grote Piramides van Gizeh — tot de meest indrukwekkende door mensen gemaakte bouwwerken uit de geschiedenis. Deze structuren weten tot op de dag van vandaag ontzag in te boezemen door hun pure omvang, constructie en majesteitelijkheid, maar om de een of andere reden staakten de oude Egyptenaren na enkele eeuwen de heilige praktijk van de piramidebouw. Daarmee blijft de vraag die we aan het begin stelden onbeantwoord, en dat is precies wat we in dit artikel gaan onderzoeken.

Waarom bouwden de Egyptenaren piramides?

De oude Egyptenaren lieten piramides bouwen als graftombes voor hun farao’s, die zowel koning als religieuze leider van hun volk waren en het unieke vermogen bezaten om met de goden te communiceren.

De dood van de farao en de piramidebouw in het oude Egypte

De oude Egyptenaren geloofden dat wanneer een farao stierf, zijn geest in het hiernamaals in leven bleef. Een deel van die geest, de “ka”, had een aardse woning nodig, wat het vereiste om het lichaam van de farao in een piramide te bewaren. Dit zou het voortbestaan van de ka garanderen, wat de farao een gelukkig eeuwig leven na de dood zou schenken en het land Egypte bleef aanvullen en beschermen tegen rampen.

Naast de gemummificeerde overblijfselen van de farao boden de piramides ook onderdak aan het voedsel, het meubilair en andere voorwerpen die een farao in het hiernamaals nodig zou hebben.

Aangezien de farao geacht werd via zonnestralen de hemel te bereiken, werden de piramides voorzien van schachten die van de begrafeniskamers naar buiten liepen, om de geest van de koning te helpen zijn hemelse verblijf te bereiken. Veel experts menen dat de vorm van de piramides zelf ontworpen was om de zon op te roepen, stralend tussen aarde en hemel.

De piramides werden bovendien zo groot gebouwd dat ze zelfs vanuit de ruimte zichtbaar waren — wat nog een verbinding met de hemelen vormde.

Waarom stopten de Egyptenaren met het bouwen van piramides?

Het tijdperk van de piramidebouw in het oude Egypte begon aan het begin van het Oude Rijk (rond 2630 v.Chr.), toen de farao van de derde dynastie, koning Djoser, zijn priester Imhotep vroeg een graftombe voor hem te bouwen. Dit werd de trappiramide van Saqqara, en de hoogtijduren duurden tot de zesde dynastie, rond 2325 v.Chr.

Na die tijd bleven er piramides worden gebouwd, maar het werd duidelijk dat ze niet meer zo indrukwekkend waren als de piramides van de oude koningen. Na verloop van tijd nam deze oude praktijk af, tot zij helemaal werd stopgezet.

Hoewel er geen exacte bekende oorzaak is waarom de Egyptenaren stopten met het bouwen van piramides, hebben wetenschappers en historici vele theorieën. Laten we enkele van de meest prominente ervan bekijken:

Waarom stopte Egypte met het bouwen van piramides: de toorn van zon en zand

Peter James, een Welshe constructeur en managing director van het ingenieursbureau Cintec International, heeft een mogelijk antwoord op het mysterie gegeven. De ingenieur werd gevraagd de bekleding te inspecteren — de gladde buitenlaag van de piramides — om uit te zoeken waarom deze verkruimelde na millennia te hebben overleefd, terwijl de fundering nog steeds stabiel was.

Sommigen opperden de theorie dat de ontbrekende bekleding door opportunistische dieven was losgerukt en afgevoerd. De schade beperkte zich echter niet tot de lagere niveaus, maar trof ook de hogere delen van de piramide, die lang niet zo gemakkelijk toegankelijk zijn. Om de hogere niveaus te bereiken, zouden de dieven steigers moeten gebruiken en symmetrische blokken bekleding moeten lossnijden, zodat deze gemakkelijk konden worden verwijderd. De stukken leken echter willekeurig te zijn losgerukt en vertoonden geen sporen van deuken die door klimuitrusting zouden zijn achtergelaten.

Het destructie leek in feite door een bovennatuurlijke kracht te zijn veroorzaakt, alsof het “door een reus was gedaan wiens hand over het oppervlak van de piramide had geveegd met enorme energie, de beplating opzuigend en de ruige, lege holten achterlatend,” aldus James.

Waarom stopte Egypte met het bouwen van piramides: de werkelijke oorzaak van de ‘toorn’

Het fenomeen heeft in werkelijkheid een natuurlijke oorzaak, bekend als thermische beweging. Thermische beweging zorgt voor uitzetting en krimping van het kalksteen bij temperatuurwisselingen.

Aangezien Egypte grotendeels woestijn is, kunnen de temperaturen tussen dag en nacht drastisch wisselen. Overdag kan de temperatuur oplopen tot 104 °F (40 °C), waardoor het kalksteen uitzet, en ‘s nachts kan de temperatuur dalen tot 37 °F (3 °C) en het steen doen krimpen. Deze temperatuurschommelingen kunnen ertoe leiden dat steenblokken naar de rand verschuiven of op de grond verkruimelen.

Wanneer de stenen uit hun oorspronkelijke positie bewegen, vullen stof en zand de ruimte ertussen. ’s Nachts, wanneer ze krimpen, hebben ze vervolgens minder ruimte om naar hun oorspronkelijke positie terug te keren, waardoor ze in de loop van de tijd permanent uit hun plaats worden gedrukt.

Als je deze eindeloze beweging vermenigvuldigt met eeuwen, kun je begrijpen waarom de bekleding op plaatsen is gestroopt en waarom het steen is verbogen of uit willekeurige plekken is verdwenen. Veel van deze stenen zijn waarschijnlijk op de grond gevallen en daarna door lokale opportunisten gestolen.

James opperde de theorie dat het juist door dit fenomeen was dat de bouwen van piramides in Egypte werd stopgezet.

Waarom stopte Egypte met het bouwen van piramides: de hoge kosten van het Huis der Eeuwigheid

Na hun hoogtepunt in de vierde dynastie namen de piramides in kwaliteit en omvang af tijdens de vijfde en zesde dynastie (2450 v.Chr. tot 2175 v.Chr.) van het Oude Rijk. In tijden van economische crisis, oorlogen en decentralisatie van de macht nam de politieke macht van de farao’s af, en daarmee ook hun vermogen om extravagante bouwwerken als laatste rustplaats op te trekken. Vóór het einde van het Oude Rijk werden de piramides steeds kleiner vanwege de economische kosten van zo’n grootschalig project en de verwatering van het centrale gezag.

Het bouwen van een piramide vergde meer dan 100.000 man en ongeveer 20 jaar — en in sommige gevallen zelfs nog langer. Zoals je je kunt voorstellen was de aanslag op de middelen aanzienlijk. Deze monumentale structuren moesten namelijk niet alleen worden gebouwd, maar ook in eeuwigheid worden voorzien van voedsel en andere offers. Bovendien strekte de vrijgevigheid van de farao’s zich uit tot hun geliefde onderdanen, die tombes kregen en een eeuwige voorziening van voedsel in hun bijbehorende kapel, zodat hun zielen in tevredenheid konden leven. Onvermijdelijk leidde dit tot het uitputten van de koninklijke schatkist.

Wat verminderde het belang van piramides in Egypte

Een ander aspect dat het belang van piramides in Egypte deed afnemen, was de toenemende betekenis van de zonnegod Ra, aan wie de verarmde farao’s steeds onderdaniger werden. Als gevolg daarvan daalde de kwaliteit van de piramides in de vijfde en zesde dynastie en werden ze gebouwd met materiaal van inferieure kwaliteit, met baksteen of puin in plaats van steen. De koninklijke middelen werden daarentegen nu omgeleid naar de zonnetempels van de vijfde dynastie.

De piramides van de vierde dynastie van Choefoe en Chafra zijn monolieten vergeleken met de piramides die er na hen kwamen. De derde piramide, die van Mykerinos, is minder dan half zo groot als deze twee piramides, maar de kwaliteit ervan gelijk aan die van de grotere.

Een aantal farao’s van het Middenrijk bouwde weliswaar door met piramides, maar deze waren nauwelijks van dezelfde schaal als die uit de vierde dynastie. Rond 1700 v.Chr., aan het begin van het Nieuwe Rijk, raakten de piramides volledig uit de gratie, omdat farao’s er de voorkeur aan gaven tombes in rotswanden te laten uitbouwen.

Waarom stopte Egypte met het bouwen van piramides: de volharding van graftombenrovers

Historici hebben betoogd dat het opgeven van de piramidebouw voortkwam uit de noodzaak de tombes van de farao’s beter te verbergen voor grafrovers. Een van de doeleinden van de piramides was het eeuwig beveiligen van de lichamen en schatten van de overledenen, en hoewel na duizenden jaren vele mummies in piramides zijn gevonden, leken hun bezittingen op mysterieuze wijze te zijn verdwenen.

Grafroof werd in Egypte in feite al zo vroeg als de Vroegdynastieke Periode (3150 v.Chr. tot 2613 v.Chr.) als ernstig probleem erkend. Hoewel de begrafeniskamers diep in het hart van de piramide lagen en de gangen en kamers met puin waren gevuld om dieven af te schrikken, verdwenen de lichamen en bezittingen van Djoser, Choefoe, Chafre en Mykerinos allemaal.

Dit ondanks de vervloekingsteksten of vloeken die op de deuren en lateien van de tombe werden aangebracht, evenals het geloof dat de doden met de levenden konden interageren — wat meer angst en ontzag in de harten van avontuurlijke dieven had moeten aanwakkeren, maar blijkbaar geen sterk genoeg argument was om rijke schatten te laten liggen.

Het probleem werd zo ernstig dat Amenhotep (1541 v.Chr. tot 1529 v.Chr.) opdracht gaf tot de aanleg van een nieuwe koninklijke necropolis nabij Thebe, met tombes nabij de rotswanden die meer veiligheid boden. Deze plaats staat tegenwoordig bekend als de Vallei der Koningen en bevindt zich bij het dorp Deir el-Medina, dat van de beschaving was afgezonderd. Maar ook dat was niet genoeg om de tombes te beschermen.

Samenvatting

Zoals we in dit artikel hebben gezien, hebben historici uiteenlopende theorieën over waarom Egypte stopte met het bouwen van piramides. Hier zijn enkele van de redenen achter die vraag die we in ons artikel hebben behandeld:

• Hoewel imposant en majesteitelijk, waren de piramides van Egypte duurzaam niet houdbaar en konden zij de voortdurende schommelingen van extreme temperaturen, die tot hun verkruimeling leidden, niet weerstaan.
• De verwatering van de macht van de farao’s van de latere dynastieën van het Oude Rijk, evenals drie generaties aan investeringen in mankracht, materiaal en bestuur, bleken te veel voor de koninklijke schatkist.
• Ten slotte, toen duidelijk werd dat de piramides een magneet voor avontuurlijke dieven waren, werden latere farao’s onder de grond begraven in tombes die in rotswanden waren uitgehakt.

Hoewel vele van deze magnifieke piramides bijna onherkenbaar zijn beschadigd, blijven de piramides die de tand des tijds hebben doorstaan jaarlijks miljoenen bezoekers met ontzag vervullen en houden zij de verhalen van de koningen die hen lieten bouwen tot op de dag van vandaag in leven.

We hopen dat dit artikel je goed inzicht heeft gegeven in de verloren praktijk van de piramidebouw. Als je meer wilt weten over de Egyptische of wereldgeschiedenis, verken dan meer van onze artikelen.