Gaea en haar dochters

In de Griekse mythologie waren Gaea en haar dochters - Rhea, Themis en Dione - de vroegste aarde- en moedergodinnen. Deze godinnen speelden beslissende rollen in Hesiodus’ Theogonie, waar zij heersers aanstelden of afzetten.

Gaea

Gaea (Γαἳα) werd gezien als de aarde zelf; er was geen verschil tussen beide. Haar naam werd ook geschreven als Ge en Gaia, maar voor de Romeinen stond ze bekend als Tellus of Terra. Gaea was niet alleen de ultieme moedergodin; ze was een scheppingsgodin.

Gaea werd samen met Eros (Liefde) en Tartarus uit Chaos (oervloed) geboren. Zij waren de eerste fysieke materie die tot bestaan kwam.

Uit haar schoot ontsproten vele reusachtige en machtige kinderen. Hetzij zonder mannelijke partner, hetzij door Aether, werd Gaea de moeder van Uranus (Hemel), Pontus (Zee) en Ourea (Bergen).

Door het huwelijk van Uranus met zijn eigen moeder werd hij de opperheerser van het universum. Gaea en haar echtgenoot/zoon vertegenwoordigden de scheiding van hemel en aarde.

Gaea baarde de meeste kinderen aan Uranus. Er waren de Honderdhandigen (Hecatoncheires), de Cyclopen, de Titanen en de Giganten. Bij haar broer Tartarus baarde ze de machtigste van haar monsterlijke nakomelingen, de Typhon.

Uranus viel omdat hij zijn moeder vertoornd had door hun kinderen, de Honderdhandigen en de Cyclopen, op te sluiten en te verbergen in de diepte van de Aarde (Gaea). Dit veroorzaakte haar grote pijn. Gaea zocht hulp bij haar zoon Cronus, de jongste en dapperste van de Titanen. Zij was het die haar zoon de sikkel gaf om haar zoon/echtgenoot te ontmannen.

Cronus verkreeg de macht en heerschappij over het universum, maar hij maakte zijn moeder ook woedend toen hij weigerde zijn opgesloten broeders vrij te laten. Gaea bezat de gave van waarzeggerij en was naar verluidt de eerste die het orakel van Delphi in bezit had. Zo voorspelde ze haar zoon Cronus dat hij zou vallen door toedoen van zijn eigen zoon. Uit angst zijn macht aan zijn kinderen te verliezen, slokte Cronus elk kind op dat zijn vrouw/zus Rhea hem baarde. Gaea en Rhea hielpen de jongste zoon van Cronus, Zeus, om Cronus en de meeste andere Titanen omver te werpen.

Hoewel Zeus de Honderdhandigen en de Cyclopen bevrijdde, bleven de meeste mannelijke Titanen opgesloten in Tartarus. Dus keerde Gaea zich tegen haar kleinzoon en moedigde haar andere kinderen, de Giganten en de Typhon, aan om tegen de Olympiers te vechten. Toch was het Gaea die voorspelde hoe de Giganten verslagen konden worden met de hulp van de sterfelijke held Heracles.

Een van Gaea’s interessante rollen was haar waarzeggerij. Ze zou de eerste zijn geweest die het orakel van Delphi in bezit had. Ze droeg deze verantwoordelijkheid over aan een andere dochter van haar, Themis. Themis werd ook gezien als een aardgodin evenals de godin van orde en gerechtigheid.

Gaea was een oergodin van de aarde die haar macht kon ontketenen op iedereen die dwaas genoeg was haar te vertoornen. Ze had het vermogen een heerser te maken of te breken. Ze was deels verantwoordelijk voor het afzetten van haar twee zonen (Uranus en Cronus), en bijna geslaagd tegen haar kleinzoon (Zeus).

Gaea baarde ook kinderen bij haar andere zoon Pontus, de personificatie van de zee. Gaea was de moeder van Nereus, Phorcys, Eurybia, Thaumas en het zeemonster Ceto.

Ze baarde ook de reus Antaeus aan Poseidon. Antaeus daagde reizigers gewoonlijk uit, worstelde met hen en doodde hen. Het grootste deel van Antaeus’ kracht kwam voort uit zijn contact met de aarde. Antaeus was vrijwel onoverwinnelijk totdat Heracles hem doodde.

Bij Hephaestus was Gaea de moeder van Erichthonius, toen het zaad van de smeedgod op de grond viel.

Rhea

Rhea (Ῥέα) was een Titanide, dochter van Uranus en Gaea. De Romeinen identificeerden Rhea met hun godin Ops. Ze was een aarde- en moedergodin. Ze trouwde met haar broer Cronus (Κρόνος), die heerser van het universum was geworden nadat hij zijn vader Uranus had afgezet.

Cronus had van zijn moeder Gaea de profetie vernomen dat hij omvergeworpen zou worden door een van zijn eigen zonen. Zo slokte Cronus elk kind op dat Rhea hem baarde: Hestia, Demeter, Hera, Hades en Poseidon.

Toen Rhea haar zesde kind (Zeus) zou baren, zocht ze hulp bij haar moeder Gaea. Gaea verborg Rhea op Kreta, waar ze Zeus in het geheim baarde. In plaats van de baby gaf Rhea Cronus een in doeken gewikkelde steen om op te slikken.

Zeus groeide op in het geheim op Kreta, gevoed door de geit Amaltheia en bewaakt door de Koureten, die met hun wapens lawaai maakten om het huilen van de baby te overstemmen. Toen Zeus volwassen was, keerde hij terug en dwong Cronus alle opgeslokte kinderen uit te braken. Dit leidde tot de Titanenoorlog en de uiteindelijke overwinning van de Olympische goden.

Themis

Themis (Θέμις) was een Titanide, dochter van Uranus en Gaea. Ze was de godin van orde, gerechtigheid en goddelijk recht. Themis was een van de eerste godinnen die het orakel van Delphi beheerde, voordat ze het overdroeg aan de god Apollo.

Themis was de tweede gemalin van Zeus (na Metis). Ze baarde de Horae (Seizoenen) en de Moirai (Schikgodinnen) aan Zeus.

Na de grote vloed adviseerde Themis Deucalion en Pyrrha hoe zij de mensheid konden herscheppen door stenen over hun schouders te werpen. De stenen die Deucalion wierp werden mannen, en die van Pyrrha werden vrouwen.

Dione

Dione (Διώνη) was ofwel een Titanide, dochter van Uranus en Gaea, ofwel een Oceanide, dochter van Oceanus en Tethys. Ze was waarschijnlijk een vroege maan- of moedergodin.

Volgens Homerus was Dione de moeder van Aphrodite bij Zeus, in tegenstelling tot de meer populaire versie waarbij Aphrodite uit het zeeschuim werd geboren. In de Ilias troostte Dione haar dochter Aphrodite toen deze gewond raakte door Diomedes op het slagveld bij Troje.

Dione had een orakel in Dodona, een van de oudste orakelplaatsen in Griekenland, waar ze samen met Zeus werd vereerd.