Zeus (Jupiter)

Opperste heerser der goden en heer van de hemel. De zoon van de titanen Cronus en Rhea, bij de Romeinen bekend als Jupiter of Jove.

Zeus was de broer van Hestia, Poseidon, Hades, Demeter en Hera. Zeus was de jongste onder zijn broers en zusters.

De broers en zusters van Zeus werden door hun vader verslonden vanwege de profetie dat Cronus zijn macht zou verliezen door toedoen van een van zijn zonen. Zeus werd geboren in Arcadië of op Kreta. Hij ontsnapte aan de verslinding door zijn vader omdat zijn moeder Rhea Cronus een in doeken gewikkeld stenen gaf om te verslinden in plaats van hem. De jonge Zeus werd verborgen in een grot op de berg Dicte of de berg Ida op Kreta, waar hij werd grootgebracht door de bergnimfen en gevoed door een geit genaamd Amalthea. Om het huilen van de zuigeling te overstemmen, dansten de Cureten rond en sloegen luidruchtig met hun speren op hun schilden. Toen hij de volwassenheid bereikte, bevrijdde Zeus zijn broers en zussen door Cronus te dwingen zijn kinderen uit te braken nadat deze een braakmiddel had gedronken.

Met hulp van zijn broers Poseidon en Hades zette hij zijn vader Cronus af als koning der goden en sloot hem en de andere mannelijke titanen die zich tegen hem hadden verzet op in de Tartarus. Toen zij besloten de wereld onder elkaar te verdelen, kreeg Zeus de hemel, met controle over de wolken, regen en stormen. De drie heersten samen over de aarde en de Olympus, maar Zeus werd spoedig erkend als de opperste heer van goden en mensen. Hij was ook de machtigste der goden omdat hij de donderbliksem hanteerde, die de Cyclopen voor hem hadden vervaardigd in de oorlog tegen de titanen. (Zie Schepping.)

Zeus had drie echtgenotes. Na de waarschuwing van Gaea dat hij een zoon zou krijgen die hem op een dag zou onttroenen, slikte Zeus zijn eerste echtgenote Metis door om deze profetie te verijdelen. Metis was op dat moment reeds zwanger, en toen het tijdstip van de bevalling was aangebroken, sprong Athena volledig gewapend tevoorschijn uit de doorgespleten schedel van Zeus.

Zijn tweede echtgenote was de titanide Themis, die de moeder was van de Seizoenen en mogelijk de Schikgodinnen (Moirae).

Bij zijn zuster en gemalin Hera was hij de vader van Ares, Hebe en Eileithyia. Sommigen zeggen dat hij de vader was van Hephaestus, hoewel de meesten het verhaal aanvaarden dat Hera Hephaestus zonder vader baarde. Zijn andere mogelijke kinderen waren Eris, de godin van onenigheid en twist, en Enyo, de godin van oorlog; voornamelijk omdat beide godinnen vaak de zusters van Ares werden genoemd.

Hij had talrijke affaires met godinnen, nimfen en stervelijke vrouwen. Bij de titanide Leto werd hij de vader van Apollo en Artemis. De Pleiade genaamd Maia baarde hem een zoon genaamd Hermes. Volgens sommige schrijvers was hij de vader van Aphrodite bij Dione, die mogelijk de dochter was van Oceanus en Tethys. Hij was daarmee mogelijk de vader van alle jongere Olympische goden.

Bij zijn andere zuster Demeter was hij de vader van Persephone. Een andere belangrijke god was Dionysus of Bacchus, verwekt toen hij de Thebaanse prinses genaamd Semele verleidde, de dochter van Cadmus en Harmonia.

Volgens de Orfische mythe veranderde Rhea na zijn geboorte haar naam in Demeter. Zeus verkrachtte zijn moeder (Rhea/Demeter), en zij baarde Persephone. Later zou Zeus zijn eigen dochter verkrachten, zodat Persephone de oudere Dionysus baarde, ook wel bekend als Zagreus, maar de Titanen doodden het kind (Dionysus). Zeus verleidde Semele en werd vader van een tweede Dionysus (Bacchus). Zie Orfische Schepping.

Zeus had vele affaires met stervelijke vrouwen en was de vader van vele kinderen. Sommigen van deze kinderen werden heersers van machtige koninkrijken, anderen werden grote helden. Er zijn er te veel om hier allemaal op te noemen, maar hier volgen enkele beroemde namen.

Zeus had een affaire met Io, de dochter van de riviergod Inachus. In de gedaante van een stier voerde hij Europa weg naar het eiland Kreta, waar hij vader werd van Minos, Rhadamanthys (Rhadamanthus) en Sarpedon. Zeus veranderde zich in een gouden regen om Danaë (Danae) te verleiden terwijl haar vader haar in een toren gevangen hield. Danaë baarde hem de held Perseus. Zeus verleidde ook Alcmene in de gedaante van haar echtgenoot en werd de vader van Heracles.

In Sparta verkrachtte hij Leda in de gedaante van een zwaan en werd vader van Polydeuces en Helen. (Een andere versie vertelt dat het Nemesis was die de moeder van Helen was. Zeus verkrachtte de godin Nemesis in de gedaante van een zwaan. Nemesis legde een ei dat Leda vond, en Leda voedde Helen op alsof zij haar eigen dochter was.)

Hij had vele bijnamen: Basileus (koning), Mechaneus (bestuurder en bedenker), Moiragete (leider van de Moirae), Meilichios, Panhellenius, Soter (redder) en Terminalis (beschermer van grenzen). Plaatsen van verering waren Arcadië, Kreta, Dodona en Rhodos. Zijn lievelingsdier was de arend, symbool van koninklijke macht; zijn lievelingsboom was de eik, symbool van kracht. Olijfbomen waren eveneens aan hem gewijd. Hij had een strijdwagen die door gevleugelde paarden werd getrokken en die hij gebruikte om het monsterlijke nageslacht van Gaea, Typhon, te achtervolgen.

In Athene was de Diasia een feest gewijd aan Zeus, dat in de tweede helft van februari of het begin van maart werd gevierd. De Olympische Spelen werden om de vier jaar in Olympia, in Elis, ter ere van hem gehouden. De eerste Olympiade wordt traditioneel gedateerd op 776 v.Chr. De spelen omvatten atletiekwedstrijden en wagenrennen.