Dionysische Mysterieen
Dionysia of de Dionysische Mysterieen waren door de gehele Griekse wereld verbreid. Dionysus (Διόνυσος) was de Griekse god van de wijn, en tevens de god van vruchtbaarheid, zoals van gewassen en de vruchtbaarheid van de wijnstok.
In de verschillende bronnen over de mythen van Dionysus had de wijngod vele volgelingen, waaronder saters, nimfen en vrouwen uit de plaatselijke gemeenschappen.
De vrouwelijke volgelingen stonden bekend als de Maenaden of Μαινάδες “razende vrouwen” of Bacchanten (of Bacchae) “vrouwen van Bacchus”. Zij werden in de kunst afgebeeld gekleed in hertenhuiden en met kransen om hun hoofd. Zij droegen ook de thyrsi, een staf die aan het ene uiteinde klimopbladeren of dennenappels kon hebben en als wapen kon worden gebruikt.
De volgelingen waren doorgaans betrokken bij het drinken van wijn, zingen (of huilen als wilde dieren) en wild, extatisch dansen. Men gelooft algemeen dat een deel van de inwijding in de cultus seksuele activiteit omvatte.
De voornaamste rol van Dionysus was die van wijngod. Zoals wij allen weten, neemt buitensporig drinken remmingen weg en veroorzaakt het dronkenschap. Dronkenschap was een soort extatische waanzin.
Waanzin speelde een rol in Dionysus’ leven, of het nu hijzelf was die eronder leed door toedoen van zijn stiefmoeder Hera, of dat hij het oplegde aan iedereen die hem of zijn volgelingen vervolgde.
Vrouwen die weigerden deel te nemen aan de feesten werden gestraft, gewoonlijk getroffen door waanzin, zoals in het geval van Dionysus’ tantes of de dochters van Minyas.
De vaders en echtgenoten waren vaak verontrust door de deelname van de vrouwen aan de Bacchische riten, maar zij grepen niet in uit angst voor de god of het geweld dat de vrouwelijke volgelingen zouden plegen, zoals uit verschillende voorvallen in de mythen bleek.
Sommige mannen werden door de maenaden gedood, met name Pentheus en Orpheus; zij werden aan stukken gereten. Mannen werden ook met waanzin geslagen wanneer zij probeerden in te grijpen. Dionysus kon mannen straffen met impotentie, zoals in Athene gebeurde.
De angst om met waanzin gestraft te worden of door volgelingen aan stukken gereten te worden was nog aanwezig in historische tijden in het oude Griekenland en de Hellenistische koninkrijken.
(Het aan stukken rijten van de ledematen van hun slachtoffers had nog een bijzondere betekenis in de Orfische Mysterieen. Volgens de Orfische mythe werd Dionysus, of Zagreus zoals hij bij de Neoplatonisten bekend stond, aan stukken gereten en verslonden door de boosaardige Titanen. Maar Dionysus werd herboren als zoon van Semele. Meer details hierover zijn te vinden op de pagina’s Orfische Mysterieen en Orfische Schepping.)
Wat algemeen bekend is over de Dionysische Mysterieen zijn de beroemde festivals, zoals de Grote Dionysia, de Kleine of Landelijke Dionysia, de Oschophoria en de Anthesteria. Deze festivals omvatten gewoonlijk het drinken van wijn, seksuele orgieen en koorzang. Aanvankelijk waren deze festivals alleen toegankelijk voor ingewijden, maar later stonden zij open voor iedereen.
Zie Griekse Festivals, Thesmophoria voor een korte beschrijving van het festival.
De Romeinen noemden de Dionysische culten Bacchanalia, en de Romeinen noemden de wijngod Bacchus of Liber. De cultus werd vanuit de Griekse kolonien in Zuid-Italie naar Rome gebracht.
Toen deze culten openbaar werden, waren de Romeinen zo geschokt door de dronken feesten en de orgieen die bij de festivals werden gehouden dat de Romeinse Senaat probeerde ze te verbieden.
