Koning Geraint van Dumnonia, zwager van koning Arthur

Characters Mythology

Koning Geraint van Dumnonia was een belangrijke koning in de tijd van Arthur en bovendien een van zijn familieleden. In de Arthur-legenden verschijnt hij als een bondgenoot van Arthur, en hij komt ook voor in enkele niet-Arthuriaanse bronnen. Waar is Geraint het meest bekend om? En in welke bronnen komt hij voor? In dit artikel onderzoeken we de antwoorden op deze en andere vragen.

Gezicht op Gerrans Bay, Cornwall, waarschijnlijk vernoemd naar koning Geraint. Foto door Philip Halling, CC-BY 2.0

Wie was koning Geraint van Dumnonia?

Koning Geraint van Dumnonia was een machtige koning in de zesde eeuw. Hij komt voor in diverse verslagen, waaronder een vroeg Welsh gedicht waarin koning Arthur wordt genoemd. Zijn dynastie heerste over Dumnonia, wat in feite het huidige Devon en Cornwall is, hoewel waarschijnlijk ook een groot deel van Somerset ertoe behoorde.

Geraint lijkt ook een nauw familielid van koning Arthur te zijn geweest. Er zijn zelfs aanwijzingen dat hij de zwager van Arthur was. Dit is een conclusie die niet algemeen wordt erkend, maar het is wel wat het gewicht van het bewijsmateriaal suggereert.

Hoewel Geraint in verschillende bronnen voorkomt, is hij in de Arthur-legenden misschien wel het best bekend om zijn dood tijdens de Slag bij Llongborth. Het Welshe gedicht dat deze gebeurtenis beschrijft, is bijzonder opmerkelijk omdat het een van de vroegste bronnen is die Arthur vermeldt.

Naam

De naam van Geraint neemt in middeleeuwse verslagen nogal wat verschillende vormen aan. Zelfs in veel moderne bronnen wordt zijn naam soms weergegeven als ‘Gereint’, een vorm die in veel middeleeuwse bronnen voorkomt. ‘Geraint’ wordt over het algemeen beschouwd als de juiste moderne vorm.

Andere spellingen zijn onder meer:

Gerran
Gerennius
Gerendo
Gerent
Geronte
Gerentius

Het is ook mogelijk dat Geraint wordt vermeld in Geoffrey van Monmouths Historia Regum Britanniae als ‘Guerinus’, hoewel deze identificatie niet zeker is. In ieder geval zien we dat er in de middeleeuwse verslagen een grote verscheidenheid aan spellingen wordt gebruikt voor de naam van deze koning.

Familie

De dynastie van Geraint is goed gedocumenteerd in middeleeuwse Welshe teksten. We hebben verslagen van zijn voorouders en nakomelingen, evenals van zijn vrouw en zijn broers.

Afkomst

Laten we beginnen met het onderzoeken van de vader van Geraint. Vrijwel alle bronnen zijn het erover eens dat dit een figuur was genaamd Erbin. Eén verslag, het Leven van St. Cybi, maakt Erbin de zoon van Geraint en noemt Geraint de zoon van Lud. Wetenschappers zijn het er echter algemeen over eens dat dit een vergissing is.

In de genealogieën van het Jesus College MS 20 vinden we de standaardvolgorde van Geraint als zoon van Erbin, waarbij Lud nergens in deze dynastie voorkomt. Deze afstamming wordt ondersteund door vrijwel alle latere verslagen, inclusief de titel van het eerder genoemde vroege Welshe gedicht. De titel in kwestie is Gereint fil’ Erbin.

Over de moeder van Geraint lijkt niets bekend te zijn.

Voorouders

Erbin was, volgens het Jesus College MS 20 en andere documenten, een afstammeling van Cynan Meriadoc. Cynan was op zijn beurt de legendarische stichter van Bretagne in de tijd van Magnus Maximus.

Behalve als stichter van Bretagne werd Cynan ook geassocieerd met Dumnonia. De twee locaties liggen immers recht tegenover elkaar. Daarom is het logisch dat Geraint, een koning van Dumnonia, zou afstammen van Cynan Meriadoc.

Er zijn verschillende verwijzingen naar een Erbin die in de zesde eeuw heerste in Dyfed, het koninkrijk in het zuidwesten van Wales. Het lijkt waarschijnlijk (hoewel onzeker) dat dit dezelfde was als Erbin, de vader van Geraint. Als dat zo is, had hij klaarblijkelijk op enig moment tijdens zijn bewind controle over dat gebied.

Dit harmonieert met de sterke associatie die Geraint in verschillende middeleeuwse teksten had met Cardigan, aan de westkust van Wales.

Broers

Hoe zat het met de broers van Geraint? In de middeleeuwse Welshe documenten worden minstens twee broers vermeld. Een van hen was een figuur genaamd Dywel. Hij verschijnt onder meer in Culhwch en Olwen, een Welsh Arthur-verhaal uit ca. 1100.

Er bestaat enige controverse over de vraag of Dywal werkelijk een broer van Geraint was, of dat hij in plaats daarvan de zoon van een andere Erbin was. Dit is gebaseerd op het eerder genoemde feit dat er verwijzingen zijn naar een Erbin als koning van Dyfed, en Dywal wordt in de verslagen die hem vermelden specifiek geassocieerd met Dyfed.

Echter, als de Erbin geassocieerd met Dyfed inderdaad geïdentificeerd kan worden als Erbin, de vader van Geraint, dan zou Dywal natuurlijk de broer van Geraint zijn geweest. Het feit dat Geraint en Dywal in verband met elkaar worden genoemd in Culhwch en Olwen suggereert dat zij als broers werden beschouwd.

Een andere mogelijke broer van Geraint was Ermind. Hij verschijnt ook als een zoon van Erbin in Culhwch en Olwen, en hij wordt eveneens samen met Geraint en Dywal vermeld.

Controverse over Selyf

Een derde broer zou Selyf kunnen zijn geweest. Hij verschijnt in het Leven van St. Cybi als Salomon, de vader van Cybi. Dit Leven maakt Selyf de zoon van Erbin. Dit is echter het verslag dat Geraint de vader van Erbin maakt in plaats van andersom. Het is dus duidelijk dat deze stamboom enigszins verward is.

Een later verslag, Bonedd y Saint, wisselt de namen van Geraint en Erbin om en maakt Selyf de zoon van Geraint.

Om chronologische redenen hebben sommige onderzoekers betoogd dat Selyf waarschijnlijk de zoon van Erbin was. In dat geval zou hij een van de broers van Geraint zijn geweest.

In werkelijkheid pleit de chronologie het meest voor de conclusie dat Selyf echt de zoon van Geraint was. De reden is dat het Leven van St. Cybi specifiek vermeldt dat Cyngar, een zoon van Geraint, een oude man was toen Cybi naar het eiland Aran ging.

Aangezien Cybi zelf de zoon van Selyf was, en deze gebeurtenis niet aan het einde van zijn leven plaatsvond, kan Cybi nauwelijks de volle neef van Cyngar zijn geweest, wat hij wel zou zijn geweest als Selyf de broer in plaats van de zoon van Geraint was.

Als we echter concluderen dat Selyf echt de zoon van Geraint was, dan zou Cybi de neef (oomzegger) van Cyngar ap Geraint zijn geweest. Dit zou het gemakkelijk mogelijk maken dat Cyngar een oude man was toen Cybi naar het eiland Aran ging, zoals het Leven van St. Cybi stelt.

Kerk van St Levan, Cornwall, gewijd aan Geraints zoon Selyf, of Selfan. Foto door Jim Champion, CC-BY 2.0

Zonen

In de middeleeuwse verslagen staat vermeld dat Geraint verschillende zonen had. Sommigen van hen werden belangrijke religieuze figuren die als heiligen worden herinnerd. Zijn historisch belangrijkste zoon was echter zijn opvolger.

De opvolger van Geraint

Dat was Cado, ook wel vermeld als Cadwy, Catovius en Gadwr. Deze zoon moet zeker worden geïdentificeerd als Cador van Cornwall, een figuur die prominent aanwezig is als een van de bondgenoten van koning Arthur in Geoffrey van Monmouths Historia Regum Britanniae.

Veel wetenschappers, zowel middeleeuwse als moderne, gaan ervan uit dat Geoffrey’s Cador de zoon moet zijn van Gorlois, de vorige heerser van Cornwall die door Geoffrey wordt genoemd. Deze opvatting heeft echter niets dat haar aanbeveelt. Aangezien Cado ap Geraint een geattesteerde koning in het West Country was in diezelfde tijd, is hij duidelijk de oorsprong van Geoffrey’s Cador van Cornwall.

Alles wijst erop dat Cado een belangrijke bondgenoot van Arthur was. Hij verschijnt in het Leven van St. Carannog als een koning die samen met Arthur regeerde in het West Country.

Cado’s zoon, Constantijn, was naar verluidt degene die Arthur opvolgde als Hoge Koning van de Britten op enig moment na de Slag bij Camlann.

De religieuze zonen van Geraint

Hoe zat het met de andere zonen van Geraint? Zij verschijnen in een document dat bekend staat als Bonedd y Saint. Een van de zonen is Selfan. Hij wordt geassocieerd met Anglesey, in het noordwesten van Wales. Zijn naam zou heel goed een andere vorm van ‘Salomon’ kunnen zijn, net als ‘Selyf’.

Naar alle waarschijnlijkheid is deze ‘Selfan’ zeer waarschijnlijk dezelfde persoon als ‘Selyf’. Zoals we eerder zagen, was Selyf, de vader van Cybi, vrijwel zeker de zoon van Geraint in plaats van zijn broer, zoals sommige geleerden beweren. Hij staat ook bekend als Sint Selevan, de patroonheilige van de parochie Saint Levan in Cornwall.

Een andere zoon is Iestyn. Het is mogelijk dat hij de Iestyn is die verschijnt in het Leven van St. Efflam als een heerser in Bretagne. Men gelooft echter ook dat hij de stichter was van Llaniestyn op het schiereiland Llyn en Llaniestyn in Anglesey, beide in het noordwesten van Wales.

Nog een van de vermelde zonen van Geraint is Cyngar. Hij was naar verluidt een volgeling van de eerder genoemde Cybi ap Selyf. Het is mogelijk dat hij ook geïdentificeerd moet worden als Cungar, een religieuze figuur die geassocieerd wordt met talrijke plaatsen in Groot-Brittannië en Bretagne, maar wiens afstamming onbekend is.

Mogelijke dochter

Er is één verslag dat melding maakt van een dochter van Geraint. De authenticiteit van deze verwijzing is echter twijfelachtig. De dochter in kwestie heet Sylwein. Zij wordt genoemd in Achau’r Saint.

De reden dat haar bestaan twijfelachtig is, is dat sommige wetenschappers hebben betoogd dat zij in feite een abusievelijke kopie is van de Selfan die in Bonedd y Saint wordt genoemd.

Vrouw

Wat weten we over de vrouw van Geraint? Haar identiteit is erg belangrijk, omdat dit wel eens de sleutel zou kunnen zijn tot een controversieel mysterie in de Arthur-legenden. Wanneer Geoffrey van Monmouth het einde van de heerschappij van koning Arthur beschrijft, vermeldt hij dat Cadors zoon Constantijn hem opvolgde als Hoge Koning.

In die passage verwijst Geoffrey naar Constantijn als de bloedverwant van Arthur. Hij specificeert daar niet de exacte familiale relatie tussen hen beiden. Dit heeft geleid tot veel speculatie over hoe zij precies verwant waren, en we zien hierover ook diverse ideeën in middeleeuwse ridderromans.

Echter, in het Leven van Merlijn, geschreven door Geoffrey rond 1150, wordt Arthur specifiek de oom van moederszijde van Constantijn genoemd. Dit impliceert dat Constantijns moeder, de vrouw van Cador, een zus van koning Arthur was. Desalniettemin suggereren andere teksten dat de waarheid iets gecompliceerder ligt.

Gwyar dochter van Amlawdd Wledig

In Bonedd y Saint wordt gezegd dat de vrouw van Geraint een vrouw was genaamd Gwyar, de dochter van Amlawdd Wledig. Als we kijken naar de beschikbare informatie over Amlawdd en zijn schoonzonen, is het duidelijk dat hij rond het jaar 400 of zelfs eerder geboren moet zijn.

Dit is de enige manier om rekening te houden met het feit dat een van Amlawdds dochters vermeld staat als de vrouw van Teithfallt, geboren ca. 420, en de moeder van Tewdrig, geboren ca. 440.

Toch staan verschillende dochters van Amlawdd vermeld als de echtgenotes van mannen die aan het eind van de vijfde eeuw of het begin van de zesde eeuw geboren zijn. Dit kunnen onmogelijk directe dochters zijn. Het moeten latere nakomelingen zijn die voor het gemak als zijn ‘dochters’ worden vermeld.

Gezien de datering van Geraint (zoals we later zullen zien, moet hij rond 510 geboren zijn), moet dit ook gelden voor zijn vrouw Gwyar. Zij kan niet de directe dochter van Amlawdd zijn geweest, maar was in plaats daarvan een latere nakomeling.

De zus van Arthur

Met dit in gedachten is het opmerkelijk dat de Bonedd y Saint op een andere plaats Geraints zoon Cador beschrijft als de neef van koning Arthur aan moederszijde. Dit zou dus betekenen dat de vrouw van Geraint de zus van koning Arthur was.

Toevallig leggen andere Welshe verslagen (zoals Culhwch en Olwen) uit dat Arthur een zus had genaamd Gwyar. Klaarblijkelijk was dit de vrouw van Geraint. Geraint was dus de zwager van koning Arthur.

Dit zou de verwijzing naar Cador als Arthurs neef verklaren, en het zou ook Geoffrey’s beschrijving van Arthur als Constantijns oom aan moederszijde verklaren. In werkelijkheid was hij klaarblijkelijk zijn oudoom.

Gwyars huwelijk met Lot van Lothian

In de bovengenoemde Welshe verwijzingen naar een zus van Arthur genaamd Gwyar, wordt zij de vrouw gemaakt van Llew, of Lot van Lothian. In deze hoedanigheid was zij de moeder van Medrawd (Mordred) and Gwalchmai (Gawain).

Blijkbaar vond het ene huwelijk na het andere plaats. Gezien de chronologische informatie rond Lot, zoals het feit dat hij de broer was van Urien Rheged, een koning uit het midden tot het einde van de zesde eeuw, is het duidelijk dat het huwelijk met Lot later moet hebben plaatsgevonden.

Dit betekent dat Gwyar blijkbaar erg jong was toen ze met Geraint trouwde en hun kinderen kreeg. Ze was misschien pas vijftien jaar oud. Ze kan dan bijna dertig jaar oud zijn geweest toen ze met Lot trouwde en de moeder van Mordred werd.

Aangezien Geraint nog leefde tot lang na de geboorte van Mordred, is het duidelijk dat zijn huwelijk met Gwyar niet eindigde door de dood. Integendeel, ze zijn klaarblijkelijk gescheiden.

Geraint in de verslagen

Laten we nu de verschillende verslagen bekijken waarin Geraint wordt vermeld. Hij komt voor in Welshe poëzie, de Triaden, Latijnse hagiografieën en andere verslagen.

Geraints dood bij Llongborth in het gedicht Englynion Gereint fab Erbin, de versie van de Red Book of Hergest van Gereint fil’ Erbin, folio 259v

Gereint fil’ Erbin

Om te beginnen bekijken we de vroegst overgeleverde verwijzing naar Geraint. Deze is te vinden in een Welsh gedicht getiteld Gereint fil’ Erbin. Het dateert waarschijnlijk van ca. 900. Dit is een klaagzang, of elegie, geschreven ter ere van Geraint. Het beschrijft zijn dood tijdens de Slag bij Llongborth.

De details van deze slag zijn onduidelijk als we alleen naar het gedicht zelf kijken. Er is echter een verwijzing naar Arthur in dit gedicht. Hij wordt beschreven als ‘keizer’ en de ‘leider van de strijd’, wat suggereert dat hij de opperbevelhebber was tijdens de slag.

Dit komt overeen met de beschrijving in de Historia Brittonum van Arthur die de koningen van de Britten aanvoert in de strijd. Klaarblijkelijk was Geraint zelf een van deze koningen. Het concept dat hij een bondgenoot van Arthur was, is consistent met het bewijs dat zijn zoon Cado en kleinzoon Constantijn eveneens bondgenoten van Arthur waren.

Is Geraint werkelijk gesneuveld tijdens deze slag?

Sommige moderne wetenschappers hebben betoogd dat de tekst van het gedicht corrupt is en dat Geraint niet werkelijk tijdens deze slag is gestorven.

Het tekstuele bewijs is ingewikkeld, maar de twee documenten die een meer oorspronkelijke versie van het gedicht lijken te bewaren (uit het Witte Boek van Rhydderch en het Rode Boek van Hergest) spreken over de dood van Geraint.

Om deze en andere redenen lijkt het erop dat Geraint inderdaad is gesneuveld tijdens de Slag bij Llongborth.

Wat was de Slag bij Llongborth?

Het gedicht zelf onthult niet veel over de Slag bij Llongborth. We kunnen echter verschillende stukjes informatie uit uiteenlopende bronnen samenvoegen om tot een redelijke conclusie over deze slag te komen.

Het lijkt erop dat dit de opmaat was naar de Slag bij Camlann. Het tijdstip van Geraints dood, zoals aangegeven door het Leven van St. Teilo (dat we dadelijk zullen bekijken), geeft aan dat het rond dezelfde tijd plaatsvond als die slag.

Om deze en vele andere redenen lijkt het erop dat we deze slag kunnen identificeren als het conflict tussen Arthur en Mordred, toen Arthur probeerde terug te keren naar Groot-Brittannië nadat hij had gehoord van Mordreds usurpatie.

De meest waarschijnlijke locatie voor de Slag bij Llongborth is Llamborth bij Penbryn, aan de westkust van Wales. Dit ligt nabij de stad Cardigan.

Gaat dit gedicht werkelijk over Geraint ap Erbin?

Er is gesuggereerd dat dit gedicht in werkelijkheid over een latere Geraint gaat. Deze koning is beter bekend als Gerontius. Hij was de koning van Dumnonia in de achtste eeuw en er staat vermeld dat hij tegen de Saksen vocht.

Simpel gezegd is er geen feitelijke basis voor dit idee.

Y Gododdin

Een andere vroege bron, die in feite ouder is dan Gereint fil’ Erbin, is Y Gododdin. Dit Welshe gedicht dateert van ongeveer het jaar 600. Het beschrijft de Slag bij Catraeth, waarschijnlijk uitgevochten bij Catterick in Yorkshire.

Verschillende krijgers uit verschillende koninkrijken in Groot-Brittannië worden beschreven als aanwezig bij deze slag. Eén specifieke krijger wordt ‘Gereint van het zuiden’ genoemd. Sommige onderzoekers hebben gespeculeerd dat er een verband bestaat tussen deze figuur and Geraint ap Erbin.

Er zijn echter minstens twee voor de hand liggende problemen met deze identificatie. Enerzijds is de geografische afstand tussen Dumnonia en Catterick erg groot. Dit bezwaar is echter niet zo zwaarwegend, aangezien Geoffrey ‘Cador’ (klaarblijkelijk Geraint) presenteert als iemand die meevecht in een slag tegen de Angelsaksen bij York.

Andere verwijzingen in Welshe teksten getuigen er ook van dat figuren uit het zuiden actief waren in het noorden. Een groter bezwaar is echter de chronologie. Geraint stierf aan het einde van de Gele Pest, die rond het midden van de zesde eeuw plaatsvond.

Dit is enkele decennia vóór de Slag bij Catraeth, het onderwerp van Y Gododdin. Op basis hiervan kan de ‘Gereint van het zuiden’ die in dat gedicht wordt genoemd, niet Geraint ap Erbin zijn.

Misschien was de Geraint uit het gedicht een latere prins uit de dynastie van Dumnonia. Als alternatief zou het Geraint Saer kunnen zijn, een figuur die geassocieerd wordt met het noordoosten van Wales (verderop in meer detail besproken).

Culhwch en Olwen

Het lijkt erop dat de volgende vroegste bron waarin Geraint voorkomt, Culhwch en Olwen is. Dit Welshe prozaverhaal werd geschreven rond 1100. Het bevat talrijke bondgenoten van koning Arthur. Een van deze bondgenoten is Geraint ap Erbin.

Dit ondersteunt opnieuw de conclusie dat Geraint een bondgenoot was van koning Arthur, net zoals zijn zoon Cado and kleinzoon Constantijn dat waren.

Welshe Triaden

Een andere bron uit ongeveer hetzelfde tijdperk zijn de Welshe Triaden. Deze verzameling middeleeuwse Welshe tradities groepeert diverse zaken in sets van drie. Geraint verschijnt in een van deze triaden. De triade in kwestie is Triade 14, getiteld De Drie Vlootbezitters van het Eiland Groot-Brittannië. Geraint ap Erbin is de eerste figuur die wordt genoemd.

In haar analyse van deze triade benadrukte wetenschapper Rachel Bromwich de waarschijnlijke mogelijkheid dat de reputatie van Geraint als beroemde vlootbezitter verband houdt met de sterke banden tussen Dumnonia en Bretagne. Om dergelijke sterke banden te faciliteren, moet Geraint uiteraard toegang hebben gehad tot schepen.

Leven van St. Teilo

Een ander verslag waarin Geraint voorkomt, is het Leven van St. Teilo. Dit werd geschreven in het begin van de twaalfde eeuw. Deze hagiografie beschrijft de carrière van Teilo als een prominente religieuze figuur. Tijdens zijn leven trof de Gele Pest de zuidelijke Britten. Teilo en vele anderen uit dat gebied vluchtten naar Bretagne.

Op de route van het zuidoosten van Wales naar Bretagne trok Teilo door Cornwall. Terwijl hij daar was, werd hij ontvangen door koning Gerennius. Dit is Geraint ap Erbin. Gerennius verzocht Teilo om zijn biecht af te nemen, wat deze ook deed.

Jaren later, nadat de Gele Pest was geluwd en veel Britten terugkeerden naar Groot-Brittannië, ontving Teilo bericht dat Geraint was ‘getroffen door een ernstige kwaal’. Hij was in feite stervende. Daarom keerde Teilo snel terug naar Groot-Brittannië om Geraint te zien voordat hij stierf.

Teilo arriveerde in een haven genaamd Din Gerein. Daar ontmoette hij Geraint, waarna de koning stierf en werd begraven in een grote stenen kist die op wonderbaarlijke wijze uit Bretagne was overgebracht.

Sommige wetenschappers hebben gesuggereerd dat Din Gerein moet worden geïdentificeerd met Gerrans in Cornwall. Er is echter geen goede basis voor die identificatie. In werkelijkheid is bekend dat Din Gereint de middeleeuwse naam was van de plek waarop Cardigan Castle werd gebouwd.

Het is ongetwijfeld geen toeval dat dit vlak naast Llamborth ligt, de waarschijnlijke locatie voor de Llongborth die wordt genoemd in het gedicht over de dood van Geraint.

Penbryn Beach, de plek van het huidige Llamborth, waarschijnlijk het Llongborth waar Geraint dodelijk gewond raakte. Foto door Anthony Parkes, CC-BY 2.0, bijgesneden

Waar is Geraint begraven?

Zoals we kunnen zien, is het bewijs duidelijk dat Geraint ap Erbin in dit gebied is gestorven. Het Leven van St. Teilo impliceert dat hij op dezelfde algemene locatie werd begraven als waar hij stierf.

Zoals zojuist vermeld, plaatst het verslag de aankomst van Teilo in Din Gerein, wat de middeleeuwse naam was voor de locatie van Cardigan Castle. Daarom mogen we verwachten dat Geraint ergens in die nabijheid begraven ligt.

Slechts ongeveer acht mijl van Cardigan ligt een plaats genaamd Beddgeraint. Deze plaatsnaam betekent ‘Graf van Geraint’. Daarom is het waarschijnlijk dat Geraint ergens in deze omgeving begraven ligt.

Historia Regum Britanniae

Geoffrey van Monmouth schreef de Historia Regum Britanniae rond 1137, kort nadat het Leven van St. Teilo was geschreven. De kwestie rond Geraint in de Historia Regum Britanniae is niet eenduidig.

Er is gesuggereerd dat hij kan worden geïdentificeerd als een personage dat Geoffrey vermeldt als Guerinus van Chartres, of Carnotensis. In Welshe vertalingen van Geoffrey’s boek wordt dit geschreven als ‘Gereint Carnwys’ en soortgelijke variaties.

Geoffrey beschrijft hem als iemand die de speciale kroning van Arthur bijwoont na afloop van zijn Saksische oorlogen en twaalf edelen van Gallië met zich meebrengt. Later wordt hij genoemd als een van degenen die met Arthur meegingen op zijn oorlog tegen de Romeinen.

Guerinus wordt vervolgens vermeld als een van de aanvoerders van troepen in verschillende stadia van het verslag over de oorlog. Na de beschrijving van de laatste slag wordt hij niet meer genoemd.

Was Guerinus van Chartres dezelfde als Geraint ap Erbin?

Het is zeker mogelijk dat Guerinus van Chartres geïdentificeerd moet worden als Geraint ap Erbin. Het feit dat de naam door de Welshe vertalers werd vertaald als ‘Gereint’ ondersteunt deze conclusie. Er zou betoogd kunnen worden dat het epitheton ‘Carnwys’ een verbastering is van ‘Cerniw’, de Welshe naam voor Cornwall.

Chronologisch gezien is hij ook een match. Geraint ap Erbin was actief tot aan de Slag bij Llongborth, klaarblijkelijk nabij het einde van Arthurs bewind, en dit komt overeen met de beschrijving van Guerinus als bondgenoot van Arthur gedurende het laatste deel van zijn bewind.

Er zijn echter enkele problemen met deze identificatie. Ten eerste verschijnt Geraints zoon Cador veel prominenter in Geoffrey’s verslag van Arthurs bewind. Telkens wanneer hij verschijnt, wordt hij de hertog van Cornwall genoemd. De beschrijving van hem als ‘hertog’ is waarschijnlijk een verwijzing naar het feit dat zijn vader Geraint nog leefde.

Niettemin lijkt het erg ongebruikelijk dat Geoffrey Cador correct beschrijft als de heerser van Cornwall, maar Geraint vervolgens onjuist beschrijft als afkomstig uit ‘Carnotensis’. Behalve dat hij hun respectieve gebieden verschillend beschrijft, suggereert Geoffrey ook op geen enkele wijze een verband tussen hen in de lijst van Arthurs bondgenoten.

Hoewel dit geen onoverkomelijk bezwaar is, maakt dit de identificatie van Guerinus met Geraint ap Erbin problematisch. Nog problematischer is het feit dat het chronologische bewijs suggereert dat ‘Cador’ in veel delen van Geoffrey’s verslag in werkelijkheid een verwijzing is naar Geraint ap Erbin.

Dit geldt onder meer voor de beschrijving van Arthurs speciale kroning, waarbij Guerinus ook als een apart personage verschijnt. Daarom is het zeer onwaarschijnlijk dat Guerinus geïdentificeerd moet worden als Geraint ap Erbin.

De werkelijke identiteit van Guerinus

We kunnen de mogelijkheid niet volledig uitsluiten dat Geoffrey’s Guerinus geïdentificeerd moet worden als Geraint ap Erbin. Er lijkt echter een waarschijnlijkere kandidaat te zijn voor dit personage. Overweeg het feit dat Guerinus’ epitheton in de Brut Tysilio verschijnt als ‘Caerwys’.

Caerwys is een plaats in Flintshire, Wales. De naam van deze plaats (die in de Brut Tysilio ook voorkomt als ‘Carwys’) zou gemakkelijk verbasterd kunnen zijn tot ‘Carnwys’, zoals het in andere vertalingen van Geoffrey’s werk verschijnt.

Carnwys is een volkomen normale Welshe vertaling voor Carnotensis (de Latijnse naam voor Chartres). Dit komt doordat ‘ensis’ in het Welsh regelmatig ‘wys’ werd, terwijl een ‘t’ na een ‘n’ meestal werd weggelaten. Vandaar dat ‘Carnotensis’ voor de middeleeuwse Welshmen ‘Carnwys’ zou zijn geworden.

Vanwege de duidelijke gelijkenis tussen ‘Caerwys’ and ‘Carnwys’ is het gemakkelijk in te zien hoe de een verbasterd zou kunnen zijn tot de ander.

Toevallig vermeldt een versie van Bonedd y Saint het bestaan van een heilige die bekend staat als Saeran ap Geraint Saer. Hij was de heilige van Llanynys, een plaats op slechts zes mijl afstand van Caerwys. Gezien de geografie suggereert dit sterk dat ‘Gereint van Caerwys’ identiek was aan deze Geraint Saer.

Verdere ondersteuning hiervoor komt van het feit dat Bonedd y Saint Saeran of zijn vader Geraint specifiek associeert met Ierland, het land van de Gaels. Er zou plausibel verwarring kunnen zijn geweest tussen ‘Gaels’ en ‘Gauls’ (Galliërs), wat de verwarring tussen Caerwys and Carnwys (Chartres) zou hebben bevorderd en ook Geoffrey’s verwijzing naar Guerinus die vergezeld werd door twaalf edelen uit Gallië zou verklaren.

Het lijkt er dus op dat Geraint ap Erbin waarschijnlijk niet geïdentificeerd moet worden met Geoffrey’s Guerinus van Chartres. Dat betekent echter niet dat Geraint nergens te vinden is in Geoffrey’s Historia Regum Britanniae.

Culhwch en Olwen, folio 201v, waarop [G]adwy ap Gereint te zien is, de Cador uit het relaas van Geoffrey van Monmouth

Geraint als Cador van Cornwall

Zoals hierboven vermeld, maken chronologische overwegingen het zeer waarschijnlijk dat op diverse plaatsen waar Geoffrey Cador van Cornwall noemt, dit in werkelijkheid een vergissing is voor Geraint.

Zoals we eerder zagen, was Cador de neef van koning Arthur omdat hij de zoon was van Gwyar, de zus van Arthur. Aangezien de zus van Arthur later trouwde met Lot van Lothian en de moeder werd van Mordred en Gawain, beperkt dit het moment waarop Cador realistisch gezien geboren zou kunnen zijn.

Mordred was de neef van Urien Rheged, de beroemde koning uit het midden tot het einde van de zesde eeuw. Mordred werd waarschijnlijk geboren rond 545, ongeveer op hetzelfde moment als zijn volle neef Owain van Rheged. Om ervoor te zorgen dat Cador de halfbroer van Mordred via dezelfde moeder kon zijn, kan hij niet veel daarvóór geboren zijn.

Het is waarschijnlijk dat hij in het begin van de jaren 520 werd geboren. Daarom zou hij niet oud genoeg zijn geweest om deel te nemen aan de Slag bij Badon, laat staan aan de eerdere veldslagen in de carrière van Arthur, zoals Geoffrey hem wel presenteert.

Bij verschillende gelegenheden verwijst Geoffrey naar Cador simpelweg als de ‘hertog van Cornwall’. Misschien bevatte de oorspronkelijke tekst die Geoffrey vertaalde (hij vertaalde immers een Welsh document naar het Latijn) meer verwijzingen in die trant, waarna Geoffrey de vrijheid nam om de naam in te vullen wanneer die oorspronkelijk niet werd vermeld.

Wat de exacte oorzaak van deze fout ook is, de heerser van Cornwall in deze tijd zou Geraint zijn geweest, of mogelijk zelfs zijn eigen vader Erbin. Het lijkt er dus op dat Geraint in feite vertegenwoordigd wordt door de meerderheid van de verwijzingen naar Cador in het vroege deel van Geoffrey’s verslag van Arthurs carrière.

Geraint en Enid

Een andere opmerkelijke bron waarin Geraint wordt vermeld, is het Welshe verhaal dat bekend staat als Geraint en Enid. Dit is in feite een Welshe vertaling van het verhaal geschreven door Chretien de Troyes, Erec en Enide. Het is onduidelijk of het verhaal van Chretien voortkomt uit een traditie die werkelijk over Geraint ging, of dat de Welshe vertaler simpelweg de naam ‘Erec’ verving door die van Geraint ap Erbin.

In ieder geval kan dit verhaal waarschijnlijk authentieke tradities over Geraint onthullen in de delen waar het aanzienlijk afwijkt van de versie van Chretien. Bijvoorbeeld, zijn vader Erbin verzocht Geraint blijkbaar om het hof van Arthur te verlaten en de positie van koning van Dumnonia op zich te nemen, aangezien Erbin vanwege zijn hoge leeftijd moest aftreden.

Of de romance tussen Geraint en Enid werkelijk enige basis heeft in echte Welshe traditie, is veel minder duidelijk.

Wanneer leefde Geraint?

Tot slot: wanneer leefde Geraint? Er zijn twee belangrijke details die ons hierbij helpen.

Geraint volgt zijn vader op

Het eerste is het feit dat, zoals we zojuist hebben gezien, Geraint zijn vader opvolgde op de troon van Dumnonia nadat deze oud was geworden, en Geraint en Enid plaatst dit tijdens de heerschappij van Arthur.

Het lijkt gesitueerd te zijn in een vredige periode van Arthurs bewind, zonder aanwijzingen voor een lopende oorlog met de Saksen. Dit lijkt overeen te komen met de twaalf jaar vrede die Geoffrey van Monmouth noemt in de Historia Regum Britanniae, die kort volgden op de Slag bij Badon.

Het lijkt er dus op dat de vader van Geraint oud was geworden en moest aftreden op enig moment in die jaren na de Slag bij Badon. Misschien was hij ongeveer zeventig jaar oud. Geraint was waarschijnlijk zo’n tweeëntwintig jaar jonger dan zijn vader, of ongeveer achtenveertig jaar oud.

Geraints huwelijk met Gwyar

Het tweede detail is zijn huwelijk met Gwyar, die later trouwde met Lot en de moeder werd van Mordred and Gawain. Gezien hun respectieve banden met Urien Rheged and Owain, lijkt Mordred rond 545 geboren te zijn. Het is waarschijnlijk dat Gwyar pas vijftien was ten tijde van haar huwelijk met Geraint, zoals eerder vermeld.

Geraint werd dus waarschijnlijk rond 510 geboren, waarbij zijn huwelijk met Gwyar en de geboorte van Cador rond het jaar 532 plaatsvonden.

Deze data sluiten goed aan bij het eerste detail dat we hebben bekeken. Hoewel de traditionele datum voor de Slag bij Badon 516 is, spreekt dit de grote meerderheid van de informatie over Arthurs tijdgenoten tegen, evenals de informatie over de vijf koningen die Gildas noemt in De Excidio, waarin de Slag bij Badon wordt vermeld.

Het gewicht van het bewijs suggereert dat de datum in de Annales Cambriae voor de Slag bij Badon drieëndertig jaar is teruggedateerd, een fout die voortkomt uit het feit dat gebeurtenissen soms werden gedateerd vanaf de dood van Jezus in plaats van vanaf zijn geboorte. Dit zou de Slag bij Badon feitelijk in 549 plaatsen.

Als Geraint dus rond 510 werd geboren en hij ongeveer achtenveertig jaar oud was toen zijn vader aftrad, zou dat zijn troonsbestijging rond 558 plaatsen. Gebruikmakend van de herziene datum voor de Slag bij Badon valt dit perfect binnen de periode van twaalf jaar na Badon.

Geraints dood

Zoals eerder vermeld, was de Slag bij Llongborth vrijwel zeker onderdeel van het conflict tussen Arthur en Mordred. Aangezien de Slag bij Camlann volgens de Annales Cambriae in 537 plaatsvond, zouden de reeds genoemde chronologische overwegingen betekenen dat de werkelijke datum rond 570 zou moeten liggen.

Een datum van 570 voor de dood van Geraint harmonieert goed met het bewijsmateriaal betreffende Teilo. Zoals reeds vermeld, vond de dood van Geraint plaats op hetzelfde moment als de terugkeer van Teilo naar Groot-Brittannië nadat hij jaren weg was geweest vanwege de Gele Pest.

Het Leven van St. Oudoceus laat zien dat de terugkeer van Teilo naar Groot-Brittannië onmiddellijk werd gevolgd door de benoeming van Oudoceus als opvolger van Teilo als bisschop van Llandaff. Dit gebeurde waarschijnlijk niet voordat Oudoceus dertig jaar oud was. Hij kan ook niet veel ouder dan dit zijn geweest, want hij bleef bisschop gedurende meerdere generaties koningen.

Aangezien Oudoceus werd geboren uit Budic (wiens eigen geboorte rond 500 was) en zijn tweede vrouw na verscheidene andere zonen, lijkt een geboorte rond 540 redelijk voor Oudoceus. Dat zou dus betekenen dat zijn benoeming tot bisschop waarschijnlijk rond 570 plaatsvond.

Aangezien deze benoeming rond hetzelfde tijdstip plaatsvond als de dood van Geraint, ondersteunt het bewijs de conclusie dat Geraint rond 570 stierf, rond de tijd van de Slag bij Camlann.

Conclusie

Concluderend kunnen we stellen dat Geraint ap Erbin de koning van Dumnonia was en het grootste deel van de zesde eeuw heeft meegemaakt. Hij was een bondgenoot van koning Arthur. Hij trouwde met Arthurs zus, Gwyar, en zijn kleinzoon Constantijn volgde Arthur uiteindelijk op als Hoge Koning.

Geraint vocht zij aan zij met Arthur in de Slag bij Llongborth, wat de opmaat lijkt te zijn geweest naar de Slag bij Camlann, en het was daar dat Geraint stierf. Hij ligt waarschijnlijk ergens in het dorp Beddgeraint begraven.