Teiresias

Teiresias (of Tiresias; Τειρεσίας) was de beroemde blinde ziener uit Thebe. Teiresias was de zoon van Everes en de nimf Chariclo. Van vaders zijde was Teiresias een afstammeling van Udaeus, een van de oorspronkelijke Sparti.

Er zijn een paar versies van hoe hij blind werd en hoe hij het tweede gezicht of de profetische gave verkreeg.

Volgens een versie werd Teiresias geboren met de gave van het voorspellen. De goden vreesden dat Teiresias te veel zou zien dat de goden verborgen wilden houden. Dus ontnamen de goden hem zijn gezichtsvermogen en beroofden de ziener van zijn fysieke zicht.

Volgens het gedicht Bad van Pallas door Callimachus zag de jonge Teiresias bij toeval Athena baden. Athena sloeg Teiresias onmiddellijk blind, zonder erbij na te denken. Dit verontrustte Chariclo, die toevallig Athena’s favoriete gezellin was. Om het verlies van Teiresias’ gezichtsvermogen te compenseren, gaf Athena hem verschillende gaven.

Athena gaf hem het tweede gezicht (de gave van profetie) en volgens Apollodorus het vermogen om de spraak van vogels te verstaan. Hij werd ook beloond met een onnatuurlijk lang leven, dat meer dan zeven generaties omspande (hij leefde in de tijd van Cadmus tot de tijd van de Epigonen). En na zijn dood zou hij nog steeds het vermogen behouden om zijn geheugen en zijn tweede gezicht te bewaren, wanneer hij in de Onderwereld zou verblijven.

Volgens de meer populaire versie van Hesiodus en Ovidius was de jonge Teiresias op het platteland aan de voet van de berg Cithaeron toen hij twee parende slangen tegenkwam. Met zijn staf doodde hij de vrouwelijke slang, waardoor hij veranderde in een jonge vrouw. Zeven jaar lang leefde hij zijn leven als vrouw. Toen kwam hij dezelfde slangen tegen en werd terug veranderd in een man.

Zeus en Hera hadden een discussie over wie het meeste genot beleeft bij geslachtsgemeenschap, een man of een vrouw. Zeus plaagde Hera door te zeggen dat de vrouw meer genot had dan een man. Hera had de tegenovergestelde mening.

Om hun gelijk te bewijzen gingen zij naar Teiresias, die seks had gehad als zowel man als vrouw. Teiresias vertelde hen dat een vrouw meer genot beleeft tijdens de geslachtsgemeenschap dan een man. Op een schaal van tien geniet de vrouw negen van de tien keer, vergeleken met een man met één op tien.

Toen zij het debat verloor, verloor zij ook haar geduld, en haar straf volgde snel. Hera sloeg Teiresias blind. Zeus, die medelijden had met de jonge blinde man, gaf Teiresias de gave van het tweede gezicht en verlengde zijn leven, langer dan de meeste stervelingen (zeven generaties van de tijd van Cadmus tot die van de Epigonen).

---

Tijdens de regering van Pentheus geloofden Cadmus en Teiresias dat Dionysus, Cadmus’ andere kleinzoon, een god was en deden zij mee aan de dionysische feesten. Teiresias waarschuwde Pentheus voor de gevolgen van het verzetten tegen de jonge god. Pentheus negeerde zijn grimmige waarschuwing, met als gevolg dat zijn moeder en tantes hem aan stukken scheurden. (Zie Pentheus, Kinderen van Cadmus en Dionysus)

Teiresias verhelderde de verwarring over hoe Alcmene haar maagdelijkheid verloor aan Zeus, die in de gedaante van haar echtgenoot (Amphitryon) was en zwanger werd van Heracles.

Het was tijdens de regering van Oedipus dat hij onthulde dat de koning zijn eigen vader had vermoord en incest had gepleegd door met zijn moeder te trouwen. Zie Oedipus.

In de oorlog tegen Argos vertelde Teiresias Eteocles en Creon dat Thebe de oorlog alleen kon winnen als zij Menoeceus offerden aan de oorlogsgod Ares. Menoeceus was de zoon van Creon. Creon weigerde, maar Menoeceus hoorde de profetie van de ziener en offerde zichzelf op het altaar van Ares, om Thebe te redden. Zie Zeven tegen Thebe.

In de tweede oorlog van Thebe tegen Argos, toen Thebe viel voor de zonen van de zeven Argische leiders, stierf Teiresias terwijl hij uit de stad vluchtte. Zie de Epigonen.

Volgens een andere bron vluchtte Teiresias naar Colophon, een stad in Klein-Azië, waar hij stierf. Volgens de Nostoi (de “Thuiskomsten”) uit de Epische Cyclus migreerden na de Trojaanse Oorlog twee Lapithische leiders, Polypoetes en Leonteus, samen met de ziener Calchas, naar Colophon en begroeven Teiresias’ lichaam.

Zelfs na zijn dood behield Teiresias zijn geheugen en zijn gave van profetie. In Homerus’ Odyssee moest Odysseus op advies van Circe de Onderwereld binnengaan en met de blinde ziener Teiresias spreken.

Teiresias vertelde Odysseus waarom Poseidon hem vervolgde, en vertelde hem hoe hij de zeegod kon verzoenen. Teiresias waarschuwde de held het Vee van de zonnegod Helius op het eiland Thrinacia niet te eten, als hij naar huis wilde terugkeren. Teiresias voorspelde ook de dood van Odysseus.

Zie de Odyssee.

Teiresias had een dochter genaamd Manto die ook een begaafd zieneres was. Bij de Argiver Alcmeon, zoon van de krijger-ziener Amphiaraus, baarde zij Amphilochus. Zij had nog een zoon genaamd Mopsus, wiens vader ofwel Rhacius ofwel de god Apollo was.