Odysseus

Koning van Ithaca. De Romeinen identificeerden Odysseus als Ulysses. Odysseus (Ὀδυσσεύς) was de held van het epische gedicht genaamd De Odyssee.

Odysseus was de zoon van Laërtes (Laertes) en Anticleia, dochter van de dief Autolycus en Mestra. Andere schrijvers beweerden dat Sisyphus zijn vader was, die Anticleia had verkracht als wraak omdat Autolycus zijn vee had gestolen. Laërtes voedde Odysseus op alsof hij zijn eigen zoon was. Bij zijn geboorte was het Autolycus die de zuigeling Odysseus zijn naam gaf. Odysseus had een zus genaamd Ctimene, die later trouwde met Eurylochus, een van de krijgers die met de held naar Troje zeilde en werd gedood door Charybdis.

Hoewel hij geen vrijer van Helen was, adviseerde Odysseus Tyndareüs (Tyndareus), koning van Sparta, om de vrijers van Helen te laten zweren een eed af te leggen om hulp te bieden aan iedere echtgenoot die zij zou kiezen. Odysseus zelf was een vrijer van Penelope, dochter van Icarius en nicht van Helen. Hij won de hand van Penelope door een voetrace te winnen. Penelope baarde hem een zoon, Telemachus.

In de oorlog tegen Troje bracht Odysseus manschappen en voorzag hij twaalf schepen voor de oorlogsinspanning vanuit Ithaca en Cephallenia.

Odysseus was misschien wel de meest atypische en complexe held in de Griekse mythologie. Odysseus was een groot strijder en voortreffelijk atleet. Odysseus was ongetwijfeld dapper, maar Homerus benadrukte ook dat hij de slimste en meest voorzichtige van de leiders in Troje was. In de Odyssee werd hij afgebeeld als een uiterst vindingrijke held.

Hij was de meest welsprekende van de Griekse leiders. Toen zij in Troje aankwamen, werden Odysseus en Menelaüs (Menelaus) de stad ingestuurd om de terugkeer van Helen te eisen; Priamus bewonderde zijn vaardigheid in de welsprekendheid. Dagen na het conflict tussen Achilles en Agamemnon waren de meesten wanhopig over de terugtrekking van Achilles; het was de welsprekende toespraak van Odysseus die de Grieken inspireerde om te blijven en te vechten. Agamemnon stuurde Nestor, Ajax en Odysseus als ambassadeurs naar Achilles; Odysseus slaagde er niet in Achilles te overtuigen terug te keren naar de strijd. Voordat hij terugkeerde naar het gevecht, faalde Odysseus er ook in Achilles ervan te weerhouden te vasten voordat hij de Trojanen tegemoettrad. Zeus zelf geloofde ook in de woorden van Odysseus dat Achilles zou kunnen verliezen bij een confrontatie met een goed doorvoede Hector. Athena voedde Achilles in het geheim echter ambrozijn.

Hoewel hij bij enkele van zijn toespraken onsuccesvol was, was zijn falen niet het gevolg van slechte welsprekendheid. Het lag eerder daaraan dat wanneer andere leiders spraken, zij met emotie spraken, waarbij hun trots altijd hun oordeel vertroebelde. Wanneer Odysseus sprak, bleef hij objectief en vertrouwde hij op gezond verstand eerder dan op zijn ego of eer. Maar veel critici en schrijvers beschuldigden hem er ook van Machiavellistisch en manipulatief te zijn, met name in de toneelstukken Ajax en Philoctetes van Sophocles.

Odysseus werd door latere schrijvers en critici vaak in een minder gunstig daglicht gesteld. Zij beeldden Odysseus vaak af als hebzuchtig, met gulzig en laf gedrag.

Toen Agamemnon en Menelaus manschappen verzamelden, merkten zij op dat een van de profetieën voorspelde dat Troje niet kon worden ingenomen zonder de deelname van Odysseus. Odysseus kende de profetie ook, maar hij wist eveneens dat als hij naar Troje ging, hij niet voor minstens twintig jaar naar huis zou kunnen terugkeren, waarbij hij al zijn schepen en manschappen zou verliezen.

Hij probeerde waanzin te veinzen door het veld te ploegen met een os en een ezel, en zout te zaaien in plaats van zaden. Een van Agamemnons luitenants, Palamedes, zoon van Nauplius, die even listig was als Odysseus, wist dat Odysseus waanzin veinste. Palamedes griste de zuigeling Telemachus weg bij Penelope en legde het kind voor de ploeg. Om te voorkomen dat de paarden zijn zoon zouden vertrappen, was Odysseus gedwongen zijn paarden opzij te sturen, waarmee hij bewees dat hij helemaal niet krankzinnig was. Odysseus had weinig keus dan naar Troje te vertrekken, maar hij vergaf Palamedes nooit.

Toen de Grieken in Troje aankwamen, beschuldigde Odysseus Palamedes valselijk van verraad, door goud van de Trojanen te hebben aangenomen. Toen het goud begraven nabij de tent van Palamedes werd gevonden, geloofden de Griekse leiders de verhalen van Odysseus en werd Palamedes als verrader gestenigd. Of Homerus dit verhaal zelfs kende, blijft onzeker.

In de Ilias portretteerde Homerus Odysseus als een zeer listige strijder in de oorlog en een bekwaam diplomaat. Hij was een van de Griekse leiders die vrijwillig de uitdaging van Hector aannamen, maar hij werd geëlimineerd bij het trekken van loten. Samen met Diomedes slopen zij ‘s nachts uit hun kamp, en vingen en doodden zij een Trojaanse spion, Dolon. Zij drongen ook het Trojaanse kamp binnen en doodden Rhesus, de bondgenoot van Troje en koning van de Thraciërs, samen met twaalf mannen, en stalen de onsterfelijke paarden van de koning. ’s Ochtends, nadat Diomedes gewond was geraakt, confronteerde hij de Trojanen alleen. Odysseus doodde vele Trojanen totdat hijzelf genoodzaakt was zich terug te trekken toen hij in zijn zij werd gewond door een speer.

Toen Achilles werd gedood, hield Odysseus de Trojanen op afstand terwijl Ajax het lichaam van Achilles naar het Griekse kamp droeg. Tijdens de lijkspelen, na een wedstrijd om de wapenrusting van Achilles, werd deze toegekend aan Odysseus als de held die de grootste dienst had bewezen aan de Griekse zaak tijdens de oorlog. Dit zou leiden tot de dood van Ajax.

Met de dood van Achilles en Ajax speelde Odysseus nog actievere rollen in de val van Troje, culminerend in zijn stratagem van het Houten Paard. Hij was degene die Neoptolemus, de zoon van Achilles, naar Troje bracht, vanwege het orakel van de Griekse ziener Calchas. Odysseus was degene die de Trojaanse ziener Helenus, zoon van Priamus en Hecuba, gevangennam. Opnieuw op advies van Calchas brachten hij en Neoptolemus ook Philoctetes terug met de boog van Heracles. En hij en Diomedes boden zich vrijwillig aan om Troje binnen te sluipen en het houten beeld van Athena te stelen, bekend als het Palladion. Helenus had de Griekse leiders verteld dat Troje niet kon vallen zolang het Palladion binnen de stadsmuren bleef.

Hij doodde Deiphobus, de derde echtgenoot van Helen, of hij hielp Menelaus, afhankelijk van welke versie men leest. Hij was degene die de executie eiste van Astyanax, de enige zoon van Hector en Andromache, en in sommige versies voerde hij de executie zelf uit door de jongen van Trojes hoogste wal te werpen; echter, Pausanias stelt dat Neoptolemus verantwoordelijk was voor de dood van Astyanax, niet Odysseus. Toen Ajax de Mindere Cassandra verkrachtte voor het houten beeld van Athena, was Odysseus de enige die zijn executie eiste, om de godin te verzoenen. Bij de verdeling van de Trojaanse vrouwen onder de leiders ontving Odysseus Hecuba als zijn slavin. Volgens Euripides werd Hecuba in een hond veranderd toen zij wraak nam op Polymestor, koning van Thracië, voor de moord op haar zoon Polydorus.

Na de val van Troje had Odysseus nog tien jaar nodig om thuis te komen. Homerus’ Odyssee vertelt dit verhaal in volle lengte.

Tijdens zijn omzwervingen werd hij bemind door twee godinnen, bij wie hij verbleef. De ene was een tovenares genaamd Circe, dochter van de zonnegod Helios. De andere was een nimf genaamd Calypso, dochter van de Titaan Atlas. Hoewel Homerus nooit vermeldde dat Odysseus kinderen had bij een van beide vrouwen in de Odyssee, namen anderen — latere schrijvers — op dat hij kinderen had bij beide vrouwen. Volgens de Theogonie schreef Hesiodus dat Calypso hem Nausithous en Nausinous baarde, terwijl in de Telegonie zij ook de moeder was van Telegonus of Teledamus. Telegonus wordt echter meestal genoemd als de jongste zoon van Circe. Ik zal later meer vertellen over Circe en Telegonus.

Bij zijn terugkeer in Ithaca moesten Odysseus en Telemachus de vrijers van Penelope vernietigen die zijn paleis hadden overspoeld.

In Ithaca was zijn min Eurycleia. Degenen die loyaal bleven aan Odysseus en zijn familie tijdens zijn afwezigheid waren Eumaeus de varkenshoeder en Philoetius de koeienhoeder, die hem hielpen in de strijd tegen de vrijers van Penelope. Anderen die loyaal waren aan Odysseus en zijn familie waren Dolius en Mentor.

De boog die Odysseus gebruikte tegen de vrijers behoorde oorspronkelijk toe aan Eurytus, de koning van Oechalia. Iphitus gaf de boog van zijn vader aan Odysseus. (Volgens Homerus werd Eurytus gedood door Apollo in plaats van Heracles omdat hij de zonnegod uitdaagde tot een boogschietwedstrijd.) Zijn pijlen waren mogelijk met gif bestreken. Argus was de naam van zijn jachthond, en was een van twee die Odysseus herkende in zijn bedelaarsvermomming. Zie Heracles voor meer informatie over Eurytus.

Enkele jaren later, na zijn terugkeer naar Ithaca, moest Odysseus op een nieuwe reis vertrekken om Poseidon te verzoenen, zoals de dode Teiresias had voorspeld. Odysseus moest een land vinden waar de mensen nooit met zout aten, noch wisten waarvoor een riem diende (die zij aanzagen voor een wanmessen). Pas dan zou Poseidon vrede sluiten met de held.

Op zijn terugreis uit een vreemd land kwam Odysseus in het land Thesprotia, waar hij trouwde met Callidice, de koningin van Thesprotia. Odysseus leidde de Thesprotiërs in de oorlog tegen de Brygi, maar verloor de strijd omdat Ares aan de zijde van de Brygi stond. Athena ging Odysseus steunen door de oorlogsgod in een nieuwe confrontatie te engageren. Toen Callidice stierf, keerde Odysseus terug naar Ithaca, waarbij hij hun zoon Polypoetes achterliet om over Thesprotia te heersen.

Er is een ander verhaal, verteld door Parthenius, over hoe Odysseus Evippe verleidde, dochter van Tyrimmas, toen hij in Epirus was. Evippe baarde Euryalus, en zij stuurde haar zoon toen hij oud genoeg was naar Euryalus. Penelope was de eerste die een van de bezittingen van de jonge man herkende, die Odysseus aan de moeder van Euryalus had gegeven zodat hij zijn eigen zoon zou kunnen herkennen. Penelope bedroog Odysseus dus zodanig dat hij zijn eigen zoon doodde. Ik kon geen andere bronnen voor dit verhaal vinden, dus dit is hoogstwaarschijnlijk een verzinsel van Parthenius.

Odysseus en Penelope hadden nog een zoon genaamd Acusilaus, volgens het verhaal in de Telegonie (Epische Cyclus), maar volgens Apollodorus heette hun zoon Polipoortes. Penelope baarde Polipoortes tijdens de afwezigheid van Odysseus in Thesprotia.

Tijdens zijn verblijf bij zijn minnares Circe had Odysseus drie zonen — Agrius, Latinus en Telegonus. In één verbeeld ging Telegonus op een dag op zoek naar zijn vader, en landde in Ithaca. Odysseus dacht dat Telegonus een indringer was, en ging naar buiten om de jonge man van zijn eiland te verdrijven. Telegonus doodde onwetend zijn vader. Zoals Teiresias had voorspeld, kwam de dood van Odysseus uit de zee.

Penelope en Telemachus wisten dat Telegonus Odysseus niet zou hebben gedood als hij had geweten dat de held zijn vader was. Zij vergaven de jonge man en gingen met Telegonus naar het huis van Circe, waarbij zij het lichaam van Odysseus meenamen. Op het eiland van de tovenares trouwde Telegonus met Penelope, terwijl Circe met Telemachus trouwde. Circe maakte zowel Penelope als Telemachus onsterfelijk.

De mythograaf Apollodorus verhaalde ook dit einde van Odysseus, maar hij rapporteerde tevens andere versies die niet gerelateerd zijn aan Telegonus. Er werd gezegd dat Penelope helemaal niet trouw was geweest tijdens zijn lange afwezigheid, en dat haar vrijer Antinous haar had verleid. Uit woede verbande Odysseus Penelope, en zij keerde terug naar haar vader Icarius in Sparta. Tijdens haar ballingschap verkrachtte Hermes haar, en zij baarde Pan. In een andere versie doodde Odysseus Penelope vanwege haar betrokkenheid bij een andere vrijer, Amphinomus.

In weer een andere versie werd Odysseus berecht door de verwanten van de vrijers. Neoptolemus, de voormalige kameraad van Odysseus, trad op als rechter, en in plaats van Odysseus vrij te spreken verbande hij hem uit Ithaca, blijkbaar omdat Neoptolemus het eilandkoninkrijk van Odysseus begeerde. Een andere voormalige kameraad van Odysseus, Thoas, koning van Aetolië, bood hem zijn dochter aan ter huwelijks voordat Odysseus op hoge leeftijd stierf. Odysseus had nog een zoon genaamd Leontophonus.

De dood van Odysseus betekende het einde van de Heroïsche Tijdperk.