Sint-Samson van Dol, neef van koning Arthur

Samson van Dol, bekend als ‘Sint-Samson’, was een historische figuur uit de Arthuriaanse periode die om verschillende redenen belangrijk was. Hij was een zeer invloedrijke religieuze figuur en stichter van religieuze gemeenschappen. Hij was ook betrokken bij de omverwerping van een tiran in Brittannië. Daarbij komt dat hij eveneens optritt in de Arthuriaanse legenden. Sterker nog, het is mogelijk dat hij kan worden geïdentificeerd als de neef van koning Arthur zelf.

Wie was Sint-Samson?

Sint-Samson was een vooraanstaande religieuze figuur die actief was in de zesde eeuw. Hij werd onderwezen door Illtud, naar verluidt de neef van koning Arthur en volgens de overlevering een van de intelligentste en meest getalenteerde onderwijzers van Brittannië in die tijd.

Samson wordt het sterkst verbonden met Dol, een plaats in Bretagne. Hij zou naar men zegt de stichter en eerste bisschop van Dol zijn geweest. Daarnaast stichtte hij echter ook vele andere kloosters in de omliggende regio.

Een van de beroemdste gebeurtenissen uit het leven van Samson is de manier waarop hij bijdroeg aan de omverwerping van Conomor, een beroemde tiran van Bretagne die de eerdere koning, Ionas, had vermoord. Samson en verschillende anderen hielpen Iudual, de zoon van Ionas, om Conomor te verslaan en het grondgebied van zijn familie in Bretagne terug te winnen.

Samson speelt geen prominente rol in de Arthuriaanse legenden, maar hij maakt er enkele zeldzame verschijningen. Gezien zijn belang in de zesde eeuw is het logisch dat hij connecties had met verschillende Arthuriaanse figuren.

Toevallig is er een sterk argument aan te voeren dat Samson in werkelijkheid de neef van koning Arthur was.

Familie

Wat weten we over de familie van Samson van Dol? De belangrijkste bron van informatie hierover is een hagiografie die volledig over Samson gaat en die mogelijk al in de zevende eeuw werd geschreven. In deze bron vinden we enkele elementaire biografische gegevens over Samsons ouders. De verstrekte informatie over hen luidt als volgt:

“Sint-Samson was afkomstig uit de provincie Dyfed en wat wereldlijke rang betreft geboren uit vooraanstaande en edele ouders… Amon was de naam van de vader van Sint-Samson en zijn mensen waren afkomstig uit Dyfed. Zijn moeder heette Anna en haar mensen kwamen uit Gwent, een provincie grenzend aan Dyfed. In de voorzienigheid van de almachtige God werden zij in ere gehuwd door wederzijdse overeenstemming en met de gezamenlijke toestemming van hun vaders, die van dezelfde sociale status waren. Bovendien weten wij zeker dat de ouders van dit echtpaar hovelingen waren van de koningen van hun respectieve provincies.”

Op basis hiervan en andere relevante stukken informatie uit andere bronnen, willen we nagaan wat we werkelijk weten over Samsons ouders.

Vader

Samsons vader heette Amon. Zoals het bovenstaande citaat laat zien, kwam Amon uit Dyfed, de naam van het koninkrijk in het zuidwesten van Wales. Zijn vader had dezelfde sociale status als de vader van zijn echtgenote, die status luidde ‘hovelingen van de koningen van hun respectieve provincies’.

De Life of St Samson geeft geen verdere informatie over de identiteit van Amon dan dit. De Life of St Paul Aurelian bevat echter een zeer belangrijke bewering. Daarin staat dat Samson de neef was van Iudual.

Iudual was een prins en later koning van een koninkrijk in Bretagne. Als hij de volle neef van Samson was, zou dat betekenen dat Samsons vader of moeder de broer of zus moet zijn geweest van een van Iuduals ouders. Hoewel we zeer weinig weten over de familie van Iuduals vader, Ionas, weten we wel dat Iuduals moeder een dochter was van koning Budic II van Cornouaille.

De waarschijnlijke identiteit van Samsons vader Amon

Interessant is dat dezezelfde koning Budic in een Welshe bron, de Bonedd y Saint, wordt vermeld met een zoon genaamd Annun (Budic verschijnt daar onder de titel ‘Emyr Llydaw’, of ‘Keizer van Brittannië’). Welshe geleerden vanaf de achtste eeuw hebben de neiging gehad Annun te identificeren als Samsons vader Amon.

Gezien de bewering in de Life of St Paul Aurelian dat Samson en Iudual neven waren, lijkt deze identificatie zeer aannemelijk. Bovendien sluit deze perfect aan bij het feit dat de Life of St Oudoceus een deel van de dynastie van Cornouaille presenteert als enige tijd in ballingschap in Dyfed verblijvend.

Daarom lijkt het zeer aannemelijk dat wanneer de Life of St Samson over Amons vader spreekt als een hoveling van de koning van Dyfed, deze doelt op Budic II tijdens zijn ballingschap in Dyfed.

Moeder

De moeder van Samson heette Anna. Sommige moderne bronnen noemen haar ‘Anna van Gwent’, aangezien, zoals we hebben gezien, het verslag in de Life of St Samson zegt dat zij uit Gwent kwam. Anna’s vader wordt, net als Amons vader, beschreven als een hoveling van de koning van zijn provincie – in dit geval Gwent.

Let echter ook op de mededeling dat Amons vader en Anna’s vader van dezelfde sociale status waren. Zoals we hebben gezien, was Amons vader hoogstwaarschijnlijk koning Budic II van Brittannië. Hij was een machtige koning, zoals blijkt uit zijn titel ‘Emyr Llydaw’.

Als Amons vader diende aan het hof van de koning van Dyfed maar daarnaast uit eigen recht een machtig figuur was, dan zou het logisch zijn om aan te nemen dat Anna’s vader eveneens niet slechts een hoveling van de koning van Gwent was, maar ook een machtig figuur.

De identiteit van Samsons moeder Anna

Van ten minste de achttiende eeuw af vinden we de traditie dat Samsons moeder Anna de dochter was van Meurig. Hij was de koning van Zuidoost-Wales in de vroege middeleeuwen. Hoewel veel geleerden betogen dat hij leefde van het late zesde tot de zevende eeuw, betogen vele anderen dat hij een eeuw eerder leefde.

Met deze vroege chronologie zou Meurig perfect passen als de vader van Anna en schoonvader van Amon, oftewel Annun, zoon van koning Budic II. Ook zijn status zou passen, want hij was een machtige koning, net als koning Budic.

Maar wat met het detail dat Anna’s vader een hoveling van de koning van Gwent was? Net zoals Budic, een machtig figuur, in dienst stond van de koning van Dyfed tijdens zijn ballingschap, was iets soortgelijks klaarblijkelijk het geval bij Meurig.

In het Welshe verhaal Geraint and Enid vinden we de beschrijving van Amhar, een zoon van koning Arthur, als een van Arthurs kamerheren. Met andere woorden: Arthurs zoon diende als een van zijn hovelingen. Het is daarom goed voorstelbaar dat Meurig eveneens als hoveling diende zolang zijn vader nog leefde en als koning regeerde.

Toevallig laat het Book of Llandaff zien dat Tewdrig niet stierf voordat hij oud was. Het is dus zeer waarschijnlijk dat hij nog leefde toen Anna en Amon trouwden. Op dat moment was Meurig dus nog prins en hoveling, vergelijkbaar met de sociale status van Budic, de vader van Amon.

Samson als de neef van koning Arthur

Een reden waarom dit zo fascinerend is, is dat dit zou betekenen dat Samson wellicht de neef van koning Arthur was. De basis voor deze stelling is dat een van Meurigs zonen Athrwys heette. Er zijn vele goede redenen om te geloven dat Athrwys de historische figuur achter de legenden van Arthur was.

Het feit alleen al dat hij een zuster had die Anna heette, maakt deel uit van het bewijs, aangezien koning Arthur naar verluidt een zuster met die naam had. Het lijkt er ook op dat Athrwys een oom van moederszijde had genaamd Gwrfoddw, net als Arthur. Ook bisschop David van Menevia lijkt de oom van moederszijde van Athrwys te zijn geweest, net zoals hij naar men aannam de oom van moederszijde van koning Arthur was.

Wat dit betekent voor Samson van Dol

Samenvattend kunnen we concluderen dat Samson van Dol naar alle waarschijnlijkheid de kleinzoon was van koning Budic II van Brittannië en koning Meurig van Gwent, hoewel geen van beiden koning was op het moment dat het huwelijk van hun respectieve kinderen, Amon en Anna, plaatsvond.

Samson van Dol was dus een figuur van zeer hoge status. Hij stamde uit een van de voornaamste dynastieën van Brittannië én uit een van de voornaamste dynastieën van Bretagne. En zoals we hebben gezien, was hij wellicht de neef van koning Arthur.

Broers en zussen

De Life of St Samson onthult dat Samson ten minste vijf broers en één zuster had. De namen van deze broers en zussen worden niet vermeld. Aangezien Amon echter zeer waarschijnlijk kan worden geïdentificeerd als Annun, zoon van Budic II, kunnen we uit andere bronnen de identiteit van ten minste enkele van hen afleiden.

De eerder genoemde bron, de Bonedd y Saint, vertelt ons dat een van Annuns zonen Tydecho heette. Net als Samson werd hij als heilige herdacht. Dit zou logischerwijs een van Samsons vijf broers zijn die in de Life of St Samson worden genoemd als volgers van een religieus leven.

Van Tydecho’s zuster wordt vermeld dat zij een vrouw was genaamd Tegfedd. Zij zou logischerwijs de naamloze zuster van Samson zijn die in zijn hagiografie wordt genoemd.

Die bron zegt wel dat Samsons zuster geen religieus leven ging leiden toen Samson een beroep deed op zijn familie, wat lijkt te conflicteren met de informatie over Tegfedd. De Life of St Samson zegt echter expliciet dat dit kwam doordat zij op het moment van Samsons beroep nog een kind was. Er is dus geen probleem met de conclusie dat zij later in haar leven het christendom omarmde.

Tantes en ooms

Van vele tantes en ooms van Samson bestaan vermeldingen in de bronnen.

Wat de familie van Amon betreft, wordt hij vermeld met een broer genaamd Umbraphel en een zuster genaamd Derwela.

Wat de familie van Anna betreft, wordt zij in de Life of St Samson vermeld met een zuster genaamd Afrella. Dit is mogelijk een vorm van de Latijnse naam ‘Aurelia’. Als we Anna’s identiteit als dochter van Meurig accepteren, dan onthult het Book of Llandaff dat zij de zuster was van Athrwys, Idnerth en Frioc.

Andere bronnen ondersteunen eveneens de conclusie dat andere broers en zussen van Anna Madoc Morfryn en Atgan waren.

Het leven van Sint-Samson

Wat weten we over het leven van Sint-Samson van Dol? De belangrijkste bron voor zijn leven is de Life of St Samson. Dit is de vroegst bewaard gebleven hagiografie, wat haar beslist waardevoller maakt dan elke latere bron. Zoals eerder vermeld, dateert zij mogelijk al uit de zevende eeuw.

Niettemin verschijnt Samson ook in verschillende latere bronnen. Door deze verschillende bronnen te combineren, waarbij uiteraard voorrang wordt gegeven aan de Life of St Samson telkens er een conflict is, kunnen we een vrijwel volledig overzicht van zijn leven samenstellen.

Samsons geboorte en jeugd

Amon en Anna trouwden, maar enige tijd bleven zij kinderloos. Anna’s jongere zuster, Afrella, had al drie zonen tegen de tijd dat Samson werd geboren. Nadat hij vijf jaar oud was, werd hij naar het College van Sint-Illtud gestuurd.

Illtud was misschien wel de beroemdste leraar van heel Brittannië in de zesde eeuw. Zijn school stond op het huidige Llanilltud Fawr, waar nu de kerk staat.

Samsons vroege religieuze loopbaan

Nadat hij volwassen was geworden, werd Samson door bisschop Dubricius tot diaken gewijd van het klooster van Illtud. Later wijdde Dubricius Samson tot priester.

Samson vond dat de normen in Illtuds klooster niet streng genoeg waren, en daarom wilde hij zich terugtrekken en naar een eiland gaan dat bewoond werd door een oude priester genaamd Piro, of Pyr. Illtud, die wist wat hij dacht, moedigde hem aan te gaan.

Dit eiland wordt over het algemeen geïdentificeerd als Caldey Island, in het Welsh bekend als Ynys Byr.

De bekering van zijn familie

Kort nadat hij daar echter was aangekomen, moest Samson vertrekken om zijn zieke vader, Amon, te bezoeken. Tijdens dat bezoek deed Samson een beroep op zijn familie om Christus te volgen. Zijn vader, moeder en vijf broers aanvaardden dit allemaal. Van zijn zuster wordt opgemerkt dat zij niet werd meegerekend, omdat zij toen nog een kind was.

Op dezelfde dag overtuigde Samson ook andere familieleden een christelijk leven te gaan leiden. Dat waren zijn oom en tante, Umbraphel (Amons broer) en Afrella (Anna’s zuster), en hun drie zonen. Volgens een elfde-eeuwse glos was een van deze zonen de zogenaamde Sint-Maglorius.

Het eilandklooster

Daarna keerde Samson terug naar het eilandklooster. Bij hem waren zijn vader Amon en zijn oom Umbraphel. Bij aankomst trof Samson daar Dubricius aan, die was gekomen om de vastentijd door te brengen in het eilandklooster.

Dubricius benoemde Samson vervolgens tot keldermeester, de priester die verantwoordelijk was voor het verstrekken van eten en drinken aan de leden van het klooster.

Kort daarna viel de oude priester Piro in een put en stierf. Dubricius riep daarop een vergadering bijeen en er werd besloten dat Samson de nieuwe abt van het eilandklooster zou worden.

Het verband met Ierland

Kort nadat hij tot nieuwe abt was benoemd, besloot Samson naar Ierland te gaan. Hij deed dit met toestemming van Dubricius, wat strookt met latere bronnen die Dubricius herinneren als aartsbisschop van de Britten.

In Ierland kwam hij een bepaald klooster tegen waarvan de abt door waanzin was getroffen. Samson zou de abt hebben genezen. Daarna trad de abt af en gaf Samson zijn voormalige positie.

Samson zelf trok zich echter vervolgens terug uit dat klooster en reisde naar Bretagne. De voormalige abt die hij had vervangen ging met Samson mee. Zij kwamen aan op een plaats genaamd Penetal. Over deze plaats schreef de geleerde Peter Bartrum:

“Het klooster was Pental bij Pont-Audemer, waar de Risle uitmondt in het estuarium van de Seine. De plaats wordt tegenwoordig gevormd door Saint-Samson-sur-Risle, verenigd met Saint-Samson-de-la-Roque.”

Daarna keerde Samson terug naar zijn eilandklooster, vlak voor de kust van Brittannië, waarschijnlijk Caldey Island. Na zijn terugkeer stuurde hij zijn oom, Umbraphel, om de functie van abt van het klooster in Ierland over te nemen. Samson zelf weigerde ondertussen zijn eigen verantwoordelijkheid als abt van zijn eilandklooster te hervatten.

Samsons loopbaan blijft vorderen

Na zijn aftreden als abt van zijn eilandklooster trok Samson zich terug met zijn vader Amon en twee anderen.

Op dit punt vertelt het verslag ons dat Samson een grot voor zichzelf vond, wat suggereert dat hij van plan was als kluizenaar te leven. De locatie van deze grot blijft een mysterie, maar een populair voorstel is dat het een grot was bij Rock Point nabij Stackpole, in het zuidwesten van Wales. Verscheidene nabijgelegen plaatsnamen ondersteunen het idee dat Samson met deze plaats was verbonden.

Daarna wordt vermeld dat Dubricius een vergadering bijeenriep om een nieuwe abt te regelen voor Llanilltud Fawr, het klooster van Illtud.

Sommige geleerden hebben dit zo begrepen dat Illtud op dat moment dood was, maar het verslag zegt dit niet expliciet, en de Life of St Illtud beweert dat Illtud Samson overleefde. Andere geleerden suggereren dat dit plaatsvond tijdens een van Illtuds afwezigheden van het klooster.

In elk geval vertelt het verslag ons dat Samson tot nieuwe abt van Llanilltud Fawr werd benoemd. Kort daarna benoemt Dubricius hem tot bisschop.

De reis naar de Severn

Op dit punt vertelt de Life of St Samson ons dat een engel Samson opdroeg over zee te reizen. Daarom vertrok hij in de richting van de Severn.

Onderweg kwam hij enkele van zijn familieleden tegen. Hij zag zijn moeder, Anna, en zijn tante, Afrella. Zij hadden zich, nadat zij zich aan het christendom hadden gewijd, enige kerken in die regio gesticht. Samson wijdde die kerken.

Zijn zuster wordt echter beschreven als voortzettend in een ongoddelijke levensstijl. Om die reden sloot Samson haar uit van de kerk.

De ontmoeting met Sint-Petroc

De Severn-zee overstekend kwam Samson vervolgens aan in Cornwall. Op dit punt kunnen we de informatie in de Life of St Samson combineren met de informatie die we vinden in de Life of St Petroc. Deze laatste hagiografie is het verhaal van het leven van Petroc, een religieuze figuur uit Zuid-Wales die soms werd verward met Sint-Patrick van Ierland.

Petroc wordt in zijn eigen Life beschreven als reizend naar Cornwall en daar een persoon genaamd Samson ontmoetend. Zij ontmoeten elkaar in de omgeving van Padstow. Samson zou destijds in de ‘wildernis’ in dat gebied hebben gewoond. De twee mannen hebben slechts een korte interactie en zouden de ‘kus van vrede’ hebben gewisseld.

Dit deel van de Life of St Petroc lijkt zich af te spelen in de jaren 550, wat strookt met de periode waarin wij het overeenkomstige deel van de Life of St Samson zouden verwachten, om redenen die we later in detail zullen onderzoeken. De twee verslagen zijn dus bevredigend consistent.

Verblijf in Cornwall

De Life of St Samson, die niet specifiek vermeldt dat Samson enige tijd in een wildernis verbleef of Petroc ontmoette, zegt dat hij kwam naar het huidige St Kew, waar het middeleeuwse klooster van Docco, of Dochau, stond. Dit ligt niet ver van Padstow.

Daar ontmoette Samson een persoon genaamd Juniavus Lux. Hij wordt beschreven als de wijste van hen die in het klooster waren. Hij raadde Samson af op die plaats te blijven, vanwege het slechte gedrag van de broeders.

Samson reisde verder door het land en trof een heidense heerser genaamd Guedianus. Hij bekeerde deze heerser en al zijn onderdanen tot het christendom. Het is mogelijk, hoewel onzeker, dat deze heerser kan worden geïdentificeerd als Sint-Gwithian, aan wie vele plaatsen in Cornwall zijn gewijd.

In dit gebied stichtte Samson nog een klooster. Hij maakte Henoc, zijn neef, tot diaken van het klooster, terwijl hij zijn vader Amon tot abt benoemde. Samson zette vervolgens zijn reis naar het zuiden voort, in de richting van de zuidkust van Cornwall. Henoc en vele monniken zouden hem hebben vergezeld.

Aankomst in Bretagne

Zoals we eerder zagen, zou Samsons eerste reis naar Bretagne hebben plaatsgevonden nadat hij Ierland verliet. Het is echter duidelijk dat hij daar niet erg lang bleef. Deze keer was zijn reis naar Bretagne veel betekenisvoller.

Cornwall verlatend, kwamen Samson en zijn volgelingen aan in Bretagne en vestigden zich in de omgeving van Dol. Daar stichtte Samson nogmaals een klooster, een klooster dat vele jaren daarna als zijn uitvalsbasis zou dienen. Hij zou ook andere kloosters in heel Bretagne hebben gesticht.

Dat het klooster van Dol voor Samson bijzonder belangrijk was, blijkt uit het feit dat hij algemeen bekendstaat als ‘Samson van Dol’.

De tirannie van Conomor

Nadat hij het klooster in Dol had gesticht, kwam het ter ore van Samson dat een zekere tiran Ionas, de koning van Domnonée (een van de voornaamste koninkrijken van Bretagne), had omvergeworpen. De naam van deze tiran was Conomor (gespeld ‘Commorus’ in de Life of St Samson).

Conomor is bijzonder interessant omdat hij in verschillende hagiografieën verschijnt, evenals in een eigentijds, zesde-eeuws historisch verslag van de Frankische historicus Gregorius van Tours. Daarmee is hij een van de weinige mensen uit deze tijd wiens bestaan absoluut zeker is.

Naast het omverwerpen en doden van Ionas, zou Conomor Iudual, de zoon van Ionas, in ballingschap hebben gedreven. Samson neemt het op zich deze situatie te proberen te herstellen.

Zoals eerder vermeld, stelt de Life of St Paul Aurelian dat Samson en Iudual neven waren, en dit is wellicht te danken aan het feit dat Samsons vader, Amon, de broer was van Iuduals moeder, de echtgenote van Ionas. Dit gaf Samson een bijzondere betrokkenheid bij de situatie.

De omverwerping van Conomor

Samson ging naar het hof van Childebert I, de Frankische koning die regeerde van 511 tot 558. Daar verbleef Iudual. Samson moedigde Iudual aan zijn troon terug te eisen. Nadat hij uiteindelijk Childebert (die met Conomor was verbonden) had overtuigd, kreeg Samson toestemming om met Iudual naar Bretagne terug te keren en hem te helpen Conomor te confronteren.

Met Samsons hulp verzamelde Iudual voldoende steun om een leger tegen Conomor op de been te brengen. Volgens bewijs uit andere hagiografieën waren er in Bretagne verschillende heiligen in conflict met Conomor, zoals Armel, Tudual en Gildas.

Met steun van de koning van de Franken (die op dat moment Clothar I was, de opvolger van Childebert) nam Iudual de strijd aan tegen Conomor en versloeg en doodde hem met succes. Dit gebeurde aan het einde van het jaar 560, zoals bewezen door het eigentijdse verslag van Gregorius van Tours.

Samsons dood

Daarna zegt het verslag dat Samson op hoge leeftijd stierf. Hij werd vervolgens begraven in het klooster van Dol. In tegenstelling tot wat het verslag doet vermoeden, is er echter reden om te geloven dat zijn dood niet daadwerkelijk kort na de dood van Conomor plaatsvond. In werkelijkheid gebeurde dat vermoedelijk heel wat jaren later.

De reden voor deze stelling is dat Samson naar verluidt op hoge leeftijd stierf. Hoe oud was dat? Waarschijnlijk kunnen we zeggen dat hij in de zestig was. De reden is dat een hagiografisch verslag over Maglorius, een oudere neef van Samson, zegt dat hij werd benoemd als Samsons opvolger in Dol.

Het verslag vermeldt vervolgens dat Maglorius ongeveer zeventig jaar oud was, drie jaar nadat hij Samson was opgevolgd. Hij was dus ongeveer zevenenzestig jaar oud toen Samson stierf, en hij was enkele jaren ouder dan Samson. Op deze basis was Samson vermoedelijk begin zestig toen hij stierf.

Als hij kort na de dood van Conomor in 560 was gestorven, zou dat betekenen dat Samson geboren moet zijn rond 500. Dit is echter onmogelijk, zoals we zullen zien wanneer we de chronologie van Samsons leven vaststellen. In werkelijkheid moet Samson eind jaren 520 geboren zijn, wat betekent dat hij in de dertig was toen Conomor werd omvergeworpen.

Verklaring van dit schijnbare probleem

Waarom beschrijft de Life of St Samson geen gebeurtenissen in Samsons leven gedurende de dertig jaar tussen de omverwerping van Conomor en Samsons dood?

De reden ligt kennelijk in de herkomst van de informatie in de Life. De auteur van de Life zelf vertelt ons dat de informatie over Samson werd doorgegeven van Samsons moeder, Anna, aan zijn neef Henoc.

Henoc gaf de informatie vervolgens aan zijn neef, die die op zijn beurt doorgaf aan de auteur van de hagiografie toen deze tachtig jaar oud was.

Daarom is het duidelijk dat de Life alleen informatie over Samson bevat die zijn eigen moeder, Anna, aan Henoc had doorgegeven. Zij was tegen de tijd dat Conomor werd omvergeworpen vermoedelijk bijna zestig jaar oud. Dit lijkt een redelijke leeftijd voor haar om te hebben besloten biografische informatie over haar zoon aan Henoc te verstrekken, aangezien zij het einde van haar leven zou naderen.

In dat geval is het duidelijk dat de Life geen informatie over Samson na dit tijdstip bevat. De enige uitzondering is de korte vermelding van zijn dood en begrafenis in Dol, maar deze is gemakkelijk toe te schrijven aan een latere bron die wist waar Samson was begraven.

Wanneer leefde Samson van Dol werkelijk?

Laten we nu de vraag bekijken wanneer Samson werkelijk leefde. Zoals we zien, is de dood van Conomor in 560 een betrouwbaar ijkpunt, gebaseerd op de eigentijdse geschriften van Gregorius van Tours. Dit betekent dat we weten dat Samson zeker een figuur uit de zesde eeuw was. Maar kunnen we preciezer zijn dan dat?

De Life of St Samson vertelt ons dat Samson als kind naar het College van Illtud werd gestuurd om daar te studeren. Van Illtud zelf wordt in de Life gezegd dat hij werd onderwezen door Germanus. Hoewel doorgaans wordt aangenomen dat dit Germanus van Auxerre was, maakt de chronologie dit tot een duidelijke onmogelijkheid, aangezien deze in 448 stierf.

In werkelijkheid is de vroegste bron die daadwerkelijk specificeert welke Germanus dit was, de Life of St Brioc. Deze vrij vroege hagiografie vertelt ons dat Illtud (samen met Brioc en ‘Patrick’, bedoelend Petroc) naar Parijs werd gestuurd om daar door Germanus te worden onderwezen.

Historisch gezien moet dit de Germanus zijn die algemeen bekendstaat als Sint-Germain van Parijs. Hij werd in 555 bisschop van Parijs, maar werd al in 530 tot priester gewijd. Waarschijnlijk kort daarna werd Illtud naar hem toe gestuurd om onderwezen te worden.

Het College van Illtud werd daarom vermoedelijk in het begin van de jaren 530 opgericht. Aangezien Samson vijf jaar oud was toen hij daarheen werd gestuurd – of in elk geval toen hij de wens te kennen gaf naar school te gaan, waarbij hij kort daarna werd gestuurd – moet hij eind jaren 520 geboren zijn.

Realistisch gezien kan hij niet veel later geboren zijn, want hij was al bisschop voordat Conomor in 560 werd omvergeworpen.

Ander ondersteunend bewijs

Dat dit juist is, wordt ondersteund door de identificatie van Amon met Annun ap Emyr Llydaw, oftewel koning Budic II. Budic werd rond 480 geboren, dus zijn zoon Annun werd vermoedelijk begin jaren 500 geboren. Annuns zoon zou op zijn beurt logischerwijs in de jaren 520 geboren zijn.

De datering van Anna ondersteunt dit eveneens. Als zij een dochter van Meurig was, zoals de traditie beweert, dan zou zij begin jaren 500 geboren zijn. Dit is gebaseerd op het feit dat Meurig vermoedelijk rond het jaar 480 werd geboren.

Samsons leeftijd bij verschillende gebeurtenissen

Dat Samson nog vrij jong was toen de beschreven gebeurtenissen plaatsvonden, blijkt uit het feit dat zijn zuster wordt beschreven als een kind toen hij zijn beroep op zijn familie deed. Dit was nadat hij al priester was gewijd en naar het eilandklooster op Caldey Island was vertrokken.

Op dat moment was hij wellicht ongeveer twintig jaar oud. Hoewel dit jonger is dan de minimumleeftijd van vijfentwintig voor een priester in de katholieke traditie, is er geen reden om aan te nemen dat de vroege middeleeuwse Britten gebonden waren aan tradities die gedurende de middeleeuwen op het vasteland gangbaar waren.

Toen Samson door Dubricius tot bisschop werd gewijd, was hij misschien dertig jaar oud. Dit zou in de jaren 550 zijn geweest, wellicht rond 556 of 557.

Vervolgens reisde Samson door Cornwall en vestigde hij zich in Dol in Bretagne. Kort daarna, nadat hij van Conomors tirannie had vernomen, ging hij naar het hof van Childebert. Dit kan niet later zijn geweest dan 558, het jaar waarin Childebert stierf.

Daarna, zoals we hebben gezien, was Samson getuige van de omverwerping van Conomor eind 560. Op dat moment was Samson begin dertig.

Toen Samson de Concilie van Parijs bijwoonde, dat vermoedelijk in 561 plaatsvond, was hij ongeveer vijfendertig jaar oud.

Samson van Dol in de Arthuriaanse legenden

Hoe zit het met Samsons rol in de Arthuriaanse legenden? De belangrijkste Arthuriaanse bron waarin Samson verschijnt, is de Historia Regum Britanniae van Geoffrey van Monmouth, geschreven rond 1137. In dit verslag van Arthurs regeerperiode komen twee verwijzingen naar Samson voor. Of zij echter beide over Samson van Dol gaan, is de vraag.

Zeker Samson van Dol

De verwijzing die zeker over Samson van Dol gaat, verschijnt in het verslag dat zich afspeelt bij Arthurs bijzondere kroning. Geoffrey verwijst naar verschillende benoemingen van taken die bij deze gebeurtenis plaatsvonden. Een daarvan luidt als volgt:

“In plaats van Sint-Samson, aartsbisschop van Dole, werd, met instemming van Hoel, koning van de Armorische Britten, benoemd Chelianus, een priester van Llandaff, een persoon die zeer werd aanbevolen voor zijn goede leven en karakter.”

Het wordt algemeen erkend dat de ‘Chelianus’ die hier wordt genoemd een verbastering is van de naam ‘Teilo’. Met andere woorden: dit verslag beweert dat Teilo Samson opvolgde als aartsbisschop van Dol. Dit zou hebben plaatsgevonden met goedkeuring van Hoel, een koning van Bretagne.

Niet-Arthuriaanse bevestiging

In wezen wordt dezelfde gebeurtenis beschreven in de Life of St Teilo, hoewel deze daar niet wordt verbonden met Arthurs bijzondere kroning.

In dit verslag heeft Teilo meer dan zeven jaar in Bretagne doorgebracht om aan de gevolgen van een pestepidemie in Zuid-Brittannië te ontkomen. Aan het einde van die periode beginnen zijn landgenoten terug te keren naar Brittannië, en Teilo is van plan dat ook te doen. Koning Budic III van Bretagne (de vader van de door Geoffrey genoemde Hoel) wil hem echter niet laten gaan.

Daarom wordt er een overeenkomst gesloten waarbij Teilo Samson zal vervangen als aartsbisschop van Dol.

Het belangrijkste verschil tussen dit verslag en dat van Geoffrey van Monmouth is dat Geoffrey deze benoeming presenteert als plaatsvindend aan Arthurs hof in Zuidoost-Wales, in plaats van in Bretagne. Desondanks komt de chronologische plaatsing ongeveer overeen.

Dit vond vermoedelijk plaats na 560, toen Samson nog actief was in Bretagne ten tijde van de omverwerping van Conomor, maar niet later dan 570, het jaar waarin koning Budic III stierf.

Mogelijk Samson van Dol

Een mogelijke verwijzing naar Samson van Dol komt eerder in de Historia Regum Britanniae voor. Nadat hij de Angelsaksen, de Picten en de Schotten had verslagen, wordt Arthur gepresenteerd als naar York gaand om die stad te herstellen. Op dat punt vermeldt Geoffrey dat de aartsbisschop van York, een zekere Samson (in sommige vertalingen als ‘Sanxo’ weergegeven), eerder was verdreven tijdens de Angelsaksische aanvallen op die regio.

Hij was tot aartsbisschop benoemd tijdens de regering van Ambrosius, kort nadat de Reuzendans boven de graven van vele gesneuvelde Britse stamhoofden was opgericht. Deze laatste gebeurtenis moet rond 480 worden geplaatst.

Hoewel is gesuggereerd dat deze Samson Samson van Dol zou moeten voorstellen, sluit de chronologie dit uiteraard uit.

Samson in Culhwch and Olwen

Het Welshe verhaal Culhwch and Olwen werd rond 1100 geschreven. Het vertelt het verhaal van Arthur en zijn mannen die verschillende uiterst zware avonturen aangaan. Op een gegeven moment verwijst een van de personages naar Arthurs talrijke bondgenoten. Een van hen is een zekere ‘Samson Finsych’.

De bijnaam die dit personage is gegeven, betekent ‘monnik’. Het is mogelijk dat Samson de Monnik Samson van Dol was. Anderzijds kan hij een zoon zijn geweest van een noordelijke leider genaamd Caw.

De basis voor dit laatste voorstel is dat deze Samson onmiddellijk na enkele zonen van Caw wordt genoemd. In een later genealogisch verslag wordt aan Caw een zoon genaamd Samson toegeschreven, wat suggereert dat de Samson Finsych in Culhwch and Olwen bedoeld was als zijn zoon, maar dat de verwijzing naar zijn zoonschap van Caw per ongeluk werd weggelaten.

Natuurlijk is het mogelijk dat het omgekeerde het geval is, en dat de verwijzing naar Caw die een zoon genaamd Samson had, in werkelijkheid voortkomt uit een achteloze lezing van Culhwch and Olwen. In dat geval zou hij best Samson van Dol kunnen zijn.

Conclusie

Concluderend was Sint-Samson van Dol een belangrijke en vooraanstaande religieuze figuur in het zesde-eeuwse Brittannië en Bretagne. Hij was de zoon van Amon van Dyfed en Anna van Gwent. Zijn vader kan vermoedelijk worden geïdentificeerd als een zoon van koning Budic II van Brittannië, terwijl zijn moeder vermoedelijk kan worden geïdentificeerd als de dochter van koning Meurig van Gwent. Daarmee was Samson de neef van Athrwys, een waarschijnlijke kandidaat voor de historische koning Arthur.

Samson werd onderwezen door Illtud, vermoedelijk in het begin van de jaren 530, en eind jaren 550 was hij al bisschop. Hij speelde een doorslaggevende rol bij de omverwerping van Conomor en de benoeming van Iudual als koning van Domnonée, Bretagne, in 560.

Bronnen

Bartrum, Peter, A Welsh Classical Dictionary, 1993

Bromwich, Rachel, Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain, 2014

Morris, John, Arthurian Period Sources, Vol 3: Persons, 1995

Breverton, Terry, Wales: A Historical Companion, 2009

Howells, Caleb, King Arthur: The Man Who Conquered Europe, 2019

Olsen, Lynette, St Samson of Dol and the Earliest History of Brittany, Cornwall and Wales, 2017