Tiende Werk (Runderen van Geryon)

Voor het tiende werk moest Heracles de runderen van Geryon ophalen. Geryon (Γηρυονεύς) was de koning van Erytheia (Cádiz), in Spanje.

De runderen werden bewaakt door Geryons herder en de tweekoppige hond genaamd Orthus (Ὄρθρος).

De reis verliep zonder noemenswaardige voorvallen, totdat Heracles de Straat van Gibraltar bereikte. Heracles begon rotsen op te stapelen aan de Europese en Afrikaanse zijde van de zeestraat. De oprichting van deze rotsen werd bekend als de Zuilen van Hercules.

Het werk was lang en zwaar, waardoor Heracles oververhit raakte door de zon. Heracles richtte zijn pijl op de zon en dreigde de zon neer te schieten. Helius, de god van de zon, was allesbehalve beledigd door de overmoedige held. Integendeel, Helius bewonderde de stoutmoedigheid van de held zodanig dat de zonnegod Heracles een Zonnebeker van goud schonk. Deze gouden beker was groot genoeg voor Heracles om voorbij de Zuilen van Hercules en de Atlantische Oceaan op te zeilen.

(Volgens Diodorus Siculus vernietigde de held Heracles een ras van vrouwelijke krijgers genaamd de Gorgonen (vergelijkbaar met de Amazonen), in Libië volledig. Zijn betovergrootvader Perseus had de Gorgonen eerder verslagen en hun koningin, Medusa, gedood.)

Bij aankomst in Erytheia moest Heracles de herder Eurytion en de tweekoppige hond Orthus doden met zijn knots, vlak bij de top van de Berg Abas. Menoetes, de herder van Hades, had dit alles aanschouwd en ging naar Geryon met het nieuws dat Heracles zijn runderen roofde. Geryon, die drie hoofden had, werd eveneens gedood toen hij de held achtervolgde tot aan de Rivier Anthemus. Heracles probeerde vervolgens de terugreis aan te vangen.

Via Abderia, in het zuiden van Spanje, betrad Heracles het land van de Liguriërs. Bij Massalia (het huidige Marseille) werden Ialebion en Dercynus, zonen van Poseidon, die het vee wilden stelen, hem aanvallen. Heracles doodde hen, maar raakte gewond tijdens het gevecht tegen het Ligurische leger. Zeus zond een regen van stenen, die Heracles gebruikte om zijn vijanden te bekogelen.

De reus Cacus stal eveneens enkele runderen in Italië. Heracles moest de overige runderen achterlaten om de verdwenen runderen te zoeken en Cacus te doden.

Bij Rhegion liep een van zijn stieren weg van de andere runderen, sprong en zwom door de Straat van Messina. Heracles vroeg de plaatselijke bewoners of zij de verdwenen stier hadden gezien, en zij wezen hem de richting waarin het dier was verdwenen. De bewoners noemden de stier italus, waarna Heracles het gehele Italiaanse schiereiland Italië noemde. De verdwenen stier was het mooiste van de kudde, dus Heracles liet de overige runderen achter om het ene dier in Sicilië op te halen.

Toen hij de stier vond, trof hij deze aan tussen de kudde van een beruchte bokser genaamd Eryx (Ἔρυξ), in Eryx, Sicilië. Volgens Apollonius Rhodius was Eryx een zoon van de Argonaut Butes en Aphrodite, of volgens Apollodorus een zoon van Poseidon. Eryx had de gewoonte reizigers uit te dagen voor een bokswedstrijd waarbij hij zijn tegenstander doodde. Eryx wilde de stier slechts aan de held teruggeven als Heracles hem in een bokswedstrijd kon verslaan. Eryx was echter geen partij voor Heracles en werd gedood tijdens hun gevecht.

Heracles heroverde zijn stier en keerde terug naar de andere runderen. Bij aankomst in Griekenland deden zich nieuwe problemen voor. Hera zond horzelvliegen die de runderen staken en hen in alle richtingen uiteenjoegen, maar de meeste runderen vluchtten naar de Thracische bergen. Heracles werd gedwongen hen achterna te zitten en wist een deel van de runderen terug te vinden. De achtergebleven runderen verwilderden. Hij bracht de rest naar Eurystheus, die ze als offer aan Hera aanbod.

Er was nog een andere persoon die runderen van Heracles stal en verstopte. Volgens Parthenius, een Grieks dichter uit de eerste eeuw v.Chr., stamden de Kelten af van Heracles.

Toen Heracles met de runderen van Geryon terugreisde naar Griekenland, zag Celtine, de dochter van Bretannus, de held en werd op hem verliefd. Op een dag verstopte zij de runderen en weigerde hun verblijfplaats aan Heracles te verraden totdat hij de liefde met haar bedreef. Heracles sliep met haar, en Celtine werd de moeder van Celtus, de voorvader van de Kelten.

Diodorus Siculus verhaalde eveneens dezelfde mythe over de oorsprong van de Kelten, met het verschil dat Diodorus de naam van de maagd met wie Heracles sliep niet vermeldde. De enige beschrijving die werd gegeven was dat zij afkomstig was uit Alesia en dat haar zoon Galates of Gaul heette. Griekse en Romeinse auteurs gebruikten de benamingen Kelten, Galliërs en Galatae veelal door elkaar.