Mauron, graaf van Worcester

Mauron van Worcester is een klein maar intrigerend personage in de Arthursage. Hij wordt beschreven als de graaf van Worcester en zou een van de verwanten van koning Arthur zijn geweest. Hij speelt bovendien een belangrijke rol in één specifiek conflict met de Saksen, waarin hij Arthur redde van een aanval die fataal had kunnen aflopen. In dit artikel bekijken we dit personage van nabij en onderzoeken we bewijs dat hij mogelijk een historische figuur is geweest.

Wie was Mauron, graaf van Worcester?

Mauron, graaf van Worcester, is een figuur wiens belangrijkste bijdrage aan de Arthursage er eenvoudigweg in bestaat dat hij wordt genoemd als een van de bondgenoten van koning Arthur. In sommige bronnen krijgt hij echter een actievere rol. Daar wordt hij voorgesteld als iemand die bij de Saksen diende als spion voor Arthur.

Deze rol als spion stelde hem in staat om van een geplande aanval op Arthur door Baldulph, een Saksische aanvoerder, te weten te komen tijdens Arthurs beleg van York. Mauron kon de koning van deze voorgenomen aanval op de hoogte stellen, waardoor Arthur de kans kreeg om Cador van Cornwall eropuit te sturen om Baldulph te onderscheppen en te verslaan.

Pas na deze gebeurtenis treedt Mauron op als graaf van Worcester. Aangezien hij duidelijk niet graaf van een Brits territorium kan zijn geweest tijdens zijn dienst als spion in de Saksische gelederen, betekent dit kennelijk dat Arthur hem na de nederlaag van Baldulph tot die functie benoemde.

De bronnen die Mauron een uitgebreidere rol geven, presenteren hem bovendien als Arthurs verwant. Hoewel de Arthurverhalen ons dus zeer weinig over hem vertellen, vertellen ze ons genoeg om te kunnen onderzoeken met wie – zo iemand al – hij uit de Welshe traditie en andere bronnen kan worden geïdentificeerd.

Mauron in de Arthursage

Laten we nu Maurons verschijningen in de Arthursage analyseren, te beginnen bij zijn eerste ondubbelzinnige optreden. Dat vinden we in de Historia Regum Britanniae van Geoffrey van Monmouth, geschreven rond 1137.

Geoffrey van Monmouths Historia Regum Britanniae

In dit verslag, de eerste gedetailleerde narratieve weergave van koning Arthurs carrière, is er een passage waarin Arthur een feest houdt in Caerleon, in het zuidoosten van Wales. Talloze bondgenoten uit heel Brittannië wonen dit feest bij. Sommigen zijn grote koningen van belangrijke koninkrijken, anderen zijn relatief onbelangrijke hertogen en consuls.

In de lijst van consuls die het feest bijwonen, noemt Geoffrey:

“Mauron, van Worcester.”

Hij staat tweede in de lijst, vlak na Morvid van Gloucester en vóór Anaraut van Salisbury, met daarna nog vele anderen. Uit deze volgorde zou kunnen worden afgeleid dat Mauron een van de voornaamste was onder Arthurs mindere bondgenoten.

Dit is alles wat Geoffrey expliciet over Mauron zegt.

Maurons onuitgesproken rol

Echter, eerder in zijn verslag verwijst hij naar iets wat latere verslagen aan deze heerser van Worcester toeschreven.

Vroeg in Arthurs carrière als oorlogsleider tegen de Angel-Saksen, wordt hij door Geoffrey beschreven als belegeraar van de stad York, een belangrijke Angel-Saksische vesting. Tijdens het beleg echter beraamde de broer van de belegerde Saksische koning een plan. Zijn naam was Baldulph, en hij verbleef in dezelfde algemene regio van het land, maar wachtte op versterkingen voordat hij zou aanvallen.

Geoffrey legt uit dat Baldulph van plan was Arthur ‘s nachts aan te vallen, wanneer hij dit het minst verwachtte. Vervolgens zegt Geoffrey het volgende:

“Maar Arthur, die van zijn voornemen op de hoogte was, stuurde diezelfde nacht een detachement van zeshonderd ruiters en drieduizend voetsoldaten onder bevel van Cador, hertog van Cornwall, om hem tegemoet te treden.”

In dit verslag is er geen verklaring voor hoe Arthur ‘van zijn voornemen op de hoogte’ was gekomen. Latere verslagen stellen dat Arthur een spion in Baldulphs leger had, en nog later vinden we de bewering dat dit Mauron was.

Hoewel Geoffrey Mauron hier dus niet expliciet noemt, suggereert hij wel het bestaan van de rol die hem later werd toegeschreven.

Waces Roman de Brut

Rond 1155 schreef een auteur genaamd Wace een poëtische versie van Geoffreys verslag, getiteld Roman de Brut. Het volgt Geoffreys verhaal nauwgezet, zij het enigszins uitgebreid (Wace geeft bijvoorbeeld de eerste vermelding van de Ronde Tafel, in het verhaal van het feest in Caerleon).

Interessant is dat in Waces versie van Arthurs hoflijst Wace óf een alternatieve naam voor Mauron heeft gebruikt, óf de naam sterk heeft verminkt. Wace schreef:

“Morud, Earl of Gloucester; and Guerdon, Earl of Winchester. Anavalt came from Salisbury.”

De eerste en de derde genoemde graven komen overeen met de eerste en derde consuls die Geoffrey noemt. De middelste, Guerdon, moet overeenkomen met Mauron. Er is niemand anders in Geoffreys hoflijst op wie dit zou kunnen slaan, wat uitsluit dat Wace simpelweg de volgorde van de bondgenoten heeft gewijzigd.

Bovendien kan het feit dat hij Earl of Winchester wordt genoemd worden opgevat als een match met Maurons positie als consul van Worcester, aangezien ‘Winchester’ en ‘Worcester’ genoeg op elkaar lijken om het ene in het andere te laten vervormen. Inderdaad maakt Layamons iets latere Brut Mauron expliciet tot graaf van Winchester.

Het lijkt er dus op dat ‘Guerdon’ simpelweg Waces naam voor Mauron is. In plaats van een alternatieve naam voor dezelfde figuur, is het waarschijnlijk slechts een bijzonder ernstige vervalsing van ‘Mauron’.

Maurons onuitgesproken rol

Eerder in het verslag, in het verhaal over het beleg van York, schreef Wace:

“He trusted to fall upon Arthur by night, when he was unready, and force him to give over the siege. But certain of the country who had spied Baldulph spread this snare, ran to the king, and showed him of the matter.”

Volgens dit verslag werd ‘iemand uit het land’ – dat wil zeggen een Brit – die Baldulph bespioneerde, zich bewust van diens plan om Arthur ‘s nachts aan te vallen. Deze spion ging vervolgens naar Arthur om hem te waarschuwen. Dit komt sterk overeen met Geoffreys verhaal, maar het is explicieter over de persoon die dit plan ontdekte en het Arthur vertelde. Geoffrey stelde daarentegen slechts dat Arthur ‘op de hoogte’ was van het plan.

Layamons Brut

Omstreeks het jaar 1200 schreef een auteur die bekendstaat als Layamon (soms ‘Lawman’) zijn eigen Brut, die zwaar leunt op Waces versie. Het is in dit verslag dat we Mauron eindelijk met een iets vollere rol in de sage zien.

In zijn verslag van Arthurs beleg van York beschrijft Layamon dezelfde basale gebeurtenis die Geoffrey en Wace noemen. Hij voegt echter meer informatie toe. Hij schrijft:

“Baldolf had in his host a British knight; he was Arthur’s relative, named Maurin. Maurin went aside to the wood, through woods and through fields, until he came to Arthur’s tents; and thus said soon to Arthur the king: ‘Hail be thou, Arthur, noblest of kings! I am hither come; I am of thy kindred.’”

Maurin legde vervolgens Baldolfs plan uit en drong er bij Arthur op aan Cador tegen hem uit te sturen. Het resultaat is dus hetzelfde als bij Geoffrey en Wace, maar Layamon geeft meer informatie over hoe deze informatie Arthurs oren bereikte. Dit lijkt de eerste bron te zijn die Maurin, of Mauron, expliciet als een verwant van Arthur aanduidt.

Layamons tweede en laatste vermelding van Mauron staat in Arthurs hoflijst bij het feest van Caerleon. Net als bij Geoffrey staat hij daar tweede in de lijst van secundaire bondgenoten, na ‘Morvith’ (Geoffreys Morvid). Layamon noemt hem:

“Maurm of Winchester.”

De spelling ‘Maurm’ is vermoedelijk een vergissing voor ‘Maurin’, de spelling die Layamon eerder gebruikte. Verder valt op dat zijn territorium Winchester wordt genoemd, zoals bij Wace, en niet Worcester, zoals bij Geoffrey. Hoewel het verleidelijk is om te concluderen dat Layamon dit rechtstreeks van Wace had, verklaart dat niet waarom hij voor de naam van deze figuur Geoffreys spelling volgde in plaats van die van Wace.

Brut Tysilio

Eén Welshe bron die deze figuur zeker noemt, is de Brut Tysilio. Dit is een Welshe versie van Geoffrey van Monmouths Historia Regum Britanniae. Veel namen in de tekst zijn aangepast om Welshe lezers vertrouwder in de oren te klinken. In sommige gevallen zijn de namen volledig gewijzigd, kennelijk om het verhaal in overeenstemming te brengen met de Welshe traditie die Geoffrey mogelijk verkeerd had weergegeven.

In het geval van Mauron luidt de tekst van de Brut Tysilio:

“And thither also came Morydd, Earl of Kaerloyw; and Mor, Earl of Kaer-rangon and Anarawd, Lord of Amwythic.”

Zoals we hier zien, wordt dezelfde volgorde gebruikt die ook Geoffrey van Monmouth hanteerde. Op de posities een en drie vinden we respectievelijk Morydd en Anarawd, overeenkomend met de figuren die Geoffrey noemt. Daarom bestaat er geen twijfel dat de figuur tussen hen Geoffreys Mauron moet voorstellen.

In deze tekst wordt zijn naam simpelweg gespeld als ‘Mor’. Het kan zijn dat Geoffrey deze naam voor zijn Latijnse tekst heeft uitgebreid. Een voorbeeld daarvan is het geval van Aldroenus, wiens naam in Welshe teksten als ‘Aldwr’ verschijnt.

Anderzijds kunnen de Welshe kopiisten zijn naam hebben verkort. Een voorbeeld daarvan is het geval van Llew ap Cynfarch, van wie uit andere bronnen bekend is dat hij Lleuddun heette.

In deze korte vermelding noemt de Brut Tysilio Mor de graaf van Kaer-rangon. Dat is Caerwrangon, de Welshe naam voor Worcester. De Welshe traditie bevestigt deze locatie voor Mor, of Mauron, dus kennelijk.

Kan Mauron in de Welshe traditie worden geïdentificeerd?

De Arthursage is uiteindelijk gebaseerd op de geschiedenis van de Welshers. Ze is afkomstig uit Welshe verhalen en bronnen. Personages uit de Arthursage die als historische figuren kunnen worden geïdentificeerd, zijn vrijwel zonder uitzondering terug te vinden in Welshe bronnen. Dit in aanmerking genomen: kunnen we Mauron, graaf van Worcester, identificeren in de Welshe traditie?

Er lijkt slechts één Welshe overlevering te bestaan die verwijst naar een figuur met de exacte naam ‘Mauron’ of ‘Mawron’. Deze is te vinden in het Latijnse document dat de Historia Brittonum heet, geschreven rond 830. Dit document noemt een stamvader genaamd Gloyw die naar verluidt Gloucester stichtte. Een van zijn kinderen heette Mauron.

Het is echter onmogelijk om de Mauron uit deze bron te identificeren met Geoffreys Mauron. De reden is dat Geoffreys verslag zich afspeelt in de zesde eeuw, terwijl Mauron, de zoon van Gloyw, in de derde en vroege vierde eeuw moet hebben geleefd.

In werkelijkheid lijkt het waarschijnlijk dat Mauron de graaf van Worcester kan worden geïdentificeerd als óf een van de figuren die in Welshe bronnen de naam ‘Mor’ dragen, óf een van hen die met de naam ‘Morien’ zijn opgetekend.

De twee Moren uit de Welshe traditie

Volgens Peter Bartrums A Welsh Classical Dictionary lijken er in de Welshe bronnen slechts twee figuren bekend te zijn als Mor. Laten we hen om beurten bekijken.

Mar ap Ceneu

De eerste is de figuur die doorgaans wordt opgetekend als Mar ap Ceneu. Hij is vooral bekend als de vermoedelijke vader van Arthwys, een van de kandidaten voor de echte koning Arthur. Veel bronnen beweren dat hij ook bekendstond als Maeswig.

In werkelijkheid was Maeswig echter een andere figuur dan Mar. Zij lijken vader en zoon te zijn geweest.

Het idee dat deze Mar de Mauron uit Geoffreys verslag was, is onhoudbaar, aangezien Mar ap Ceneu omstreeks 425 geboren moet zijn. Hij was tegen de tijd dat koning Arthur werd geboren vermoedelijk al overleden.

Mar ap Glywys

De enige andere relevante Mor die de Welshe traditie kent, is Mar ap Glywys. Aangezien Glywys een belangrijke subkoning van zuidoost-Wales was, die over geheel Glywysing heerste (het huidige Glamorgan), waren zijn zonen relatief belangrijke figuren. Over Mar is echter vrijwel niets bekend.

Niettemin is hij, chronologisch gezien, een aanvaardbare kandidaat voor Arthurs bondgenoot Mauron. Bovendien ligt het, als prins van Glamorgan, mogelijk binnen de rede om Worcester dichtbij genoeg te achten om hem tot heerser ervan te benoemen. Toegegeven, het ligt nog steeds vrij ver van wat men zou verwachten.

Bovendien is er sterk bewijs dat Glywys de historische figuur was achter het Arthurpersonage Gorlois, de eerste echtgenoot van Arthurs moeder, Igerna. Dit in aanmerking genomen zou Mor de halfbroer van Arthur zijn geweest. Dat zou de verwijzing naar Mauron als Arthurs verwant verklaren.

Problemen met deze identificatie

Er zijn echter een paar bezwaren tegen deze identificatie. Het eerste is dat Worcester werkelijk vrij ver van Glamorgan ligt om het territorium van een prins uit dat laatste te zijn geweest, ook al is het niet onmogelijk.

Ten tweede is er reden om te geloven dat Mar, of Mur, ap Glywys eigenlijk geïdentificeerd moet worden als Morfryn. De reden is dat een onderzoek van het bewijsmateriaal over Morfryn aangeeft dat hij in feite de halfbroer van Arthur was, wat erop wijst dat hij de zoon van Glywys was (als we Glywys aanvaarden als de historische Gorlois). Morfryn verschijnt echter elders in Geoffreys hoflijst (zie het artikel The Mystery of Madoc and Artegall, Brothers of King Arthur) en moet dus niet met Geoffreys Mauron worden geïdentificeerd.

Ten derde lijkt het onwaarschijnlijk dat Mauron slechts zou zijn omschreven als ‘stamverwant’ en ‘verwant’ van Arthur als hij in werkelijkheid diens halfbroer was.

Hoewel het dus een mogelijke identificatie is, laten we kijken of er een identificatie is die meer zin geeft.

De Moriens uit de Welshe traditie

Laten we nu de Moriens uit de Welshe traditie onderzoeken. Er zijn drie belangrijke kandidaten voor Mauron van Worcester.

Morien van Glastonbury

Eén Morien verschijnt in de lijn van koningen die over de streek Glastonbury heersten. Hij was volgens het Harleian MS 3859 de zoon van Morfael ap Glast. Peter Bartrum schat zijn geboortedatum op ongeveer 530. Meer is er over hem niet bekend.

Problemen met deze identificatie

Hoewel dit een interessante mogelijkheid is, ondersteunt het beschikbare bewijs haar niet echt. Om te beginnen verschijnt zijn naam in de Harleiaanse genealogieën als ‘Morgen’. Het is zeer onwaarschijnlijk dat dit bij Geoffrey ‘Mauron’ zou zijn geworden. In zijn geval is het moderne Welshe ‘Morien’ vrijwel zeker de juiste weergave.

Ten tweede is Bartrums geschatte geboortedatum vrijwel zeker decennia te vroeg. Er is niets bekend over deze dynastie, wat betekent dat de data van elke figuur slechts geschat kunnen worden door terug te rekenen vanaf de vermoedelijke datum van de laatste figuur, rond de datum van samenstelling van de genealogieën.

Bartrum lijkt de onwaarschijnlijk lange gemiddelde generatielengte van drieëndertig jaar te hebben gebruikt. Als we dit terugbrengen naar een realistischer vijfentwintig jaar (en sommige geslachtslijnen uit deze periode lijken gemiddelden van nog geen twintig jaar te vertonen), komen we uit op een datum vlak bij het einde van de zesde eeuw voor de geboorte van deze Morien.

Tot slot ligt Glastonbury nog verder van Worcester dan Glamorgan.

Morien Mynog

Een veel plausibelder kandidaat is Morien Mynog. Hij verschijnt in de enorme hoflijst van Culhwch and Olwen, een Wels prozaverhaal over Arthur. Hij verschijnt ook als een van Arthurs raadslieden in een later Wels prozaverhaal, The Dream of Rhonabwy.

Morien Mynog is dus stevig verankerd als bondgenoot van Arthur in de Welshe traditie. Dat maakt hem tot een goede kandidaat voor de Mauron uit Geoffreys verslag.

Bewijs uit Welshe teksten wijst uit dat hij de zoon was van March ap Meirchion. Dit was de beroemde koning Mark van Cornwall, vooral bekend uit de legende van Tristan.

Aangezien Marchs vader, Meirchion, heel goed geïdentificeerd kan worden als de zoon van Glywys (de historische Gorlois) met die naam, zou dat Morien een achterneef maken van koning Arthur, via diens halfbroer. Hij zou dus een verwant van koning Arthur zijn geweest, zoals Mauron naar verluidt was.

Wat zijn naam betreft: de vroegste verschijning ervan is in Culhwch and Olwen. Daar staat hij als ‘Moren’, zonder duidelijk bewijs dat het oorspronkelijk ‘Morgen’ was. De weergave ‘Morien’ in moderne teksten kan dus best een foutieve veronderstelling zijn. Deze naam kan daarentegen afkomstig zijn van een vorm die dichter bij Geoffreys ‘Mauron’ staat.

Problemen met deze identificatie

Hoewel dit aanvankelijk veelbelovend lijkt, kent deze theorie enkele belangrijke problemen. Het eerste heeft te maken met zijn geografie.

Morien Mynogs vader, March, werd vooral in verband gebracht met Cornwall en Bretagne, hoewel Morien zelf (waarover rechtstreeks weinig bekend is) naar verluidt de voorvader was van een stam in de noordpunt van Anglesey, in noordwest-Wales.

Op basis van deze informatie pleit de geografie niet voor de identificatie van Morien Mynog als de Mauron uit Geoffreys verslag. Cornwall ligt ver van Worcester, en Bretagne nog verder. Ook Anglesey is een onwaarschijnlijke woonplaats voor de graaf van Worcester.

Morien ap Iaen

Alles overwogen is de meest waarschijnlijke identificatie van Geoffreys Mauron van Worcester dat hij geïdentificeerd kan worden als Morien ap Iaen. Net als de vorige Morien verschijnt hij als een van koning Arthurs bondgenoten in het verhaal Culhwch and Olwen.

Net als bij Morien Mynog hebben we dus rechtstreeks bewijs uit de Welshe traditie dat deze Morien ap Iaen werd herinnerd als bondgenoot van Arthur, wat past bij Mauron.

Wat zijn naam betreft: in de tekst staat ‘Moren’, niet ‘Morien’ of ‘Morgen’. Dit kan dus zeker een vorm van ‘Mauron’ zijn.

Bovendien is er het cruciale feit dat de tekst van Culhwch and Olwen met betrekking tot Morien en zijn broers expliciet het volgende stelt:

“They were men of Caer Dathal, of Arthur’s kindred on his [of ‘hun’] father’s side.”

Morien wordt expliciet beschreven als een van Arthurs verwanten. Van alle Moriens die in dit onderzoek zijn behandeld, lijkt Morien ap Iaen de enige te zijn van wie bekend is dat hij op deze manier werd beschreven.

Problemen met deze identificatie

Het enige mogelijke bezwaar tegen deze identificatie is het feit dat Morien en zijn broers worden beschreven als mannen van Caer Dathal. Deze plaatsnaam lijkt overeen te komen met Caer Tathyl, een locatie die in de Mabinogi wordt genoemd en die in Arfon in noordwest-Wales wordt geplaatst.

Hoewel dat niet zo ver noordwestelijk ligt als Anglesey, ligt het nog steeds ongeloofwaardig ver van Worcester. Dit is echter niet zonder mogelijke verklaring.

Het is waar dat de Welshe tekst van de Brut Tysilio het ermee eens is Geoffrey door Mor, of Mauron, in Caerwrangon, oftewel Worcester, te plaatsen. Toch bestaat altijd de mogelijkheid dat dit een vergissing is.

Een plaats met een vergelijkbare naam is Wrexham. In de dertiende eeuw wordt dit opgetekend als ‘Wyrcessham’. Dat lijkt niet al te veel op ‘Wireceastre’, de naam van Worcester zoals die in de elfde eeuw werd opgetekend. In feite is het enige grote verschil tussen de twee de uitgang ‘ham’ in plaats van ‘tre’. Verder zien de twee woorden eruit als twee verschillende spellingen van dezelfde plaatsnaam.

De mogelijkheid dat vergelijkbare plaatsnamen door elkaar worden gehaald, zien we bij Anaraut, de figuur die in Geoffreys verslag na Mauron komt. Terwijl Geoffrey hem de consul van Salisbury maakt, verbinden andere versies hem met Shrewsbury.

Wrexham ligt niet ver van Arfon, op slechts twee dagen loopafstand. Het ligt daarom binnen de rede dat Morien ap Iaen heerser van dat territorium kan zijn geweest.

Was Mauron, graaf van Worcester, een echt persoon?

Is er bewijs dat Mauron van Worcester (of, wat waarschijnlijker lijkt, Wrexham) een historische figuur was?

De eerste waarneming is dat als de identificatie van Geoffreys Mauron met de Morien ap Iaen uit Culhwch and Olwen als geldig kan worden aanvaard, dit de waarschijnlijkheid dat hij historisch was aanzienlijk vergroot in vergelijking met het geval waarin hij voor het eerst in Geoffreys werk zou verschenen.

Culhwch and Olwen is vermoedelijk rond 1100 ontstaan, wat vóór Geoffreys Historia Regum Britanniae plaatst. Bovendien is er het belangrijke feit dat geen van beide bronnen invloed van de andere vertoont. Dat beide naar dezelfde persoon lijken te verwijzen, levert dus sterk bewijs dat de overlevering over dit personage aanzienlijk ouder is dan 1100.

Maar kunnen we hem daadwerkelijk in een historisch document terugvinden? Hoewel het bewijs niet definitief is, lijkt dat inderdaad het geval te zijn.

Mawron, bisschop van Glastonbury

In Peter Bartrums A Welsh Classical Dictionary staat een lemma voor een figuur die door Bartrum ‘Mawron’ wordt genoemd. Hij was aan het begin van de zevende eeuw bisschop van Glastonbury.

De bron die hem noemt is in werkelijkheid de De Antiquitate Glastoniensis Ecclesiae, geschreven door Willem van Malmesbury in de twaalfde eeuw. In deze bron citeert Willem een oorkonde van de kerk van Glastonbury die dateert uit 601.

Natuurlijk zouden er gemakkelijk beschuldigingen geuit kunnen worden tegen de authenticiteit van deze oorkonde, aangezien die bewaard is gebleven in een document uit een periode die zo lang na de vermeende ontstaanstijd ligt. Toch is er reden om haar als legitiet te aanvaarden. De hoofdreden is dat Willem de naam van de koning van Dumnonia niet kon geven, omdat die onleesbaar was.

Dit suggereert sterk dat de oorkonde echt bestond en dat hij oud was. Zelfs als het document dat Willem citeerde feitelijk niet terugging tot de zevende eeuw, was het duidelijk afkomstig uit eeuwen vóór zijn eigen tijd.

Er is dus goede reden om Mawron van Glastonbury als historische figuur te aanvaarden. Het belang hiervan is dat hij naar alle maatstaven de juiste naam lijkt te hebben gedragen en op het juiste moment te hebben geleefd om de historische figuur achter het personage Mauron van Worcester te zijn.

Hoe Mawron van Glastonbury overeenkomt met Mauron van Worcester

Beschouwen we allereerst de naam. Hoewel Peter Bartrum zijn naam ‘Mawron’ spelt, spelt de oorkonde die Willem van Malmesbury citeert hem in werkelijkheid ‘Mauuron’. Het is duidelijk dat dit dezelfde naam is als Geoffreys Mauron.

Hoewel sommigen op taalkundige gronden bezwaar zouden kunnen maken tegen de identificatie van deze historische Mawron met Morien ap Iaen, dragen die taalkundige bezwaren niet veel gewicht.

We hebben al gezien dat de Brut Tysilio Geoffreys ‘Mauron’ vervangt door ‘Mor’. Bovendien staat, zoals eerder opgemerkt, in de tekst van Culhwch and Olwen de naam van Morien ap Iaen feitelijk als ‘Moren’, zonder ‘i’ voor de ‘e’.

Er is geen reden waarom de naam van deze figuur in de bewaard gebleven Welshe traditie niet simpelweg een zeer lichte vervorming zou kunnen zijn. De Welshers schreven immers regelmatig de naam van de beroemde Magnus Maximus foutief als ‘Maxen’ in plaats van ‘Maxim’. Als zij dat konden doen met zo’n vooraanstaande figuur als de Romeinse keizer, konden zij dat zeker ook met een onbelangrijke heerser.

Het is ook opvallend dat Layamon, zoals eerder vermeld, de naam van dit personage ‘Maurin’ spelt, met een ‘i’ in plaats van een ‘o’. Met deze feiten in gedachten is er geen reden waarom Mawron van Glastonbury niet de historische figuur achter Moren ap Iaen en Geoffreys Mauron van Worcester kan zijn geweest.

Chronologische overwegingen

Laten we nu de chronologie onderzoeken om te zien hoe dit zou werken. Mauron van Worcester wordt gepresenteerd als bondgenoot van Arthur die bij diens bijzondere kroning aanwezig was. Geoffrey van Monmouth plaatst deze gelijktijdig met Davids opvolging van Dubricius als voornaamste bisschop van zuid-Wales.

Deze gebeurtenis vond plaats op de Synode van Brefi, die volgens andere bronnen rond 560 plaatsvond. Zie het artikel Bishop David, Uncle of King Arthur voor het bewijs voor deze datering. Hoewel dit onmogelijk laat lijkt, gelet op de traditionele datum van 537 voor koning Arthurs slag bij Camlann, is er bewijs dat deze traditionele datum in werkelijkheid met ongeveer drieëndertig jaar is terug gedateerd.

De Historia Brittonum geeft bijvoorbeeld aan dat de slag bij Badon (die volgens de Annales Cambriae eenentwintig jaar vóór Camlann plaatsvond) viel tijdens de regering van Ida van Bernicia, wiens regering in 547 begon. Zie het artikel When Did King Arthur Really Live? voor meer details over dit en ander bewijs.

Dit zou betekenen dat Mauron rond 560, toen Arthurs bijzondere kroning plaatsvond, al volwassen was. Bovendien, als de overlevering dat hij de spion was die Arthur van Baldulphs voorgenomen aanval op de hoogte stelde, juist is, moet hij toen al volwassen zijn geweest rond 540 of zo, toen die gebeurtenis vermoedelijk plaatsvond.

Zijn geboorte zou dan vermoedelijk rond 520 zijn geweest, zo niet eerder. Uiteraard, als we het verband tussen Mauron en Baldulph verwerpen als onhistorisch en alleen zijn aanwezigheid bij Arthurs kroning als referentiepunt gebruiken, kan hij nog tot ongeveer 540 geboren zijn.

In beide gevallen kan hij plausibel Mawron van Glastonbury zijn geweest. De oorkonde waarin hij verschijnt is gedateerd op 601. Zelfs als we de vroegste geschatte geboortedatum voor Mauron van Worcester hanteren, zou hij ten tijde van de oorkonde dus nog slechts ongeveer tachtig jaar oud zijn geweest, wat plausibel is.

Geografische kwesties

Het enige noemenswaardige bezwaar tegen het idee dat Mawron van Glastonbury Mauron van Worcester kan zijn geweest, is de geografie van de kwestie. Hoewel Worcester en Glastonbury beslist niet onmogelijk ver van elkaar liggen, wordt de afstand veel groter wanneer we de waarschijnlijke identificatie van Geoffreys Mauron met de Moren ap Iaen uit Culhwch and Olwen in acht nemen.

Zoals we eerder zagen, wijst de identificatie van Mauron met Moren ap Iaen erop dat Geoffreys ‘Worcester’ in werkelijkheid een vergissing is voor Wrexham, in middeleeuwse tijden ‘Wyrcessham’ genoemd. Dit ligt nabij noordoost-Wales. Het ligt dus aanzienlijk ver van Glastonbury, dat in Somerset ligt, ten zuiden van zuidoost-Wales.

Dit is echter geen onoverkomelijk bezwaar. Het is belangrijk om te erkennen dat Mawron van Glastonbury geen koning of heerser van dat territorium was. Hij was veeleer bisschop. Dat laat ruimte voor het idee dat hij ver van zijn thuisgebied kan zijn gereisd om daar dienst te doen.

Er bestaan talrijke heiligenlevens over religieuze figuren uit de Arthurperiode, en deze portretteren de betrokken personen regelmatig als grote afstanden afleggend. Dit is zelfs te zien in de vroegste en historisch meest betrouwbare heiligenlevens.

Eén voorbeeld is het Life of St Samson, dat mogelijk al uit de zevende eeuw dateert. Dit presenteert Samson als helemaal vanuit zuidoost-Wales naar Bretagne reizend, over het Kanaal. De historiciteit hiervan staat niet ter discussie, en toch is dit een veel grotere verhuizing dan die van een religieus figuur die van Wrexham naar Glastonbury verhuist.

Als we dus aanvaarden dat Mauron een religieus figuur werd, is er geen enkel bezwaar tegen dat hij vanuit Wrexham helemaal naar het zuiden, naar Glastonbury, verhuisde.

Van wereldlijke heerser naar religieus leider

Wat het concept van een wereldlijke heerser die religieus figuur wordt betreft, is ook dat niet ongebruikelijk. Er zijn vele voorbeelden van. Eén voorbeeld is Maelgwn Gwynedd, die op een gegeven moment afstand deed van de troon om als monnik te leven.

Een ander voorbeeld is Tewdrig van Gwent, die de troon opgaf om als religieuze kluizenaar te leven. Ook het leven van Illtud is relevant. Hoewel hij geen heerser was in eigenlijke zin, was hij een militair ambtenaar met een vooraanstaande rol binnen het koninkrijk van Poulentus van Glamorgan. Rond 530 trok hij zich vervolgens uit dat leven terug en werd een van de belangrijkste religieuze figuren van het zesde-eeuwse Brittannië.

Het concept van Mauron als prins die over Wrexham heerste en als oud man bisschop werd, is dus geenszins ongeloofwaardig.

Conclusie

Samenvattend is Mauron, graaf van Worcester, een klein figuur uit de Arthursage die voor het eerst expliciet verschijnt in Geoffrey van Monmouths Historia Regum Britanniae. Hij is een van koning Arthurs bondgenoten. Latere versies van de Arthursage portretteren Mauron als de spion die Arthur hielp Baldulph, een Saksische aanvoerder, te verslaan. Layamon vertelt ons dat hij in werkelijkheid Arthurs verwant was.

Hoewel we dit niet definitief kunnen vaststellen, ondersteunt het bewijs de conclusie dat Mauron geïdentificeerd kan worden als een figuur die bekendstaat als Morien, of Moren, ap Iaen. Net als Mauron stond hij in de Arthurtraditie specifiek bekend als een van Arthurs verwanten en bondgenoten. Hij lijkt een prins uit noordwest-Wales te zijn geweest. Dat maakt het waarschijnlijk dat zijn territorium in werkelijkheid Wrexham was in plaats van Worcester, gezien de overeenkomsten in de middeleeuwse spellingen van die plaatsen.

Tot slot hebben we gezien dat hij waarschijnlijk geïdentificeerd kan worden als Mawron, een bisschop van Glastonbury die in 601 een oorkonde getuigde. Zo ja, dan betekent dit vrijwel zeker dat hij een historische figuur was.

Bronnen

Bartrum, Peter, A Welsh Classical Dictionary, 1993

Bromwich, Rachel, Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain, 2014

Howells, Caleb, King Arthur: The Man Who Conquered Europe, 2019

Wilhelm, James J & Lacy, Norris, The Romance of Arthur: An Anthology of Medieval Texts in Translation, 2015

Bromwich, Rachel & Simon Evans, D, Culhwch ac Olwen, 2012

Parker, Will, Culhwch and Olwen Translation (footnote 117), 2016

Mason, Eugene, Wace: The “Arthurian” Portion of the Roman de Brut, 1999

Bruce, Christopher W, The Arthurian Name Dictionary, 1999

Palmer, R Barton & Kibler, William, Medieval Arthurian Epic and Romance: Eight New Translations, 2014

https://nightbringer.se/the-legend-of-king-arthur/arthurian-characters/i-arthurian-characters/iaen/

https://nightbringer.se/the-legend-of-king-arthur/arthurian-characters/i-arthurian-characters/iaen/

https://www.etymonline.com/word/Worcester

https://www.gutenberg.org/cache/epub/14305/pg14305-images.html

https://metseditions.org/read/Q0KDmd6WslY8f7QwSaL3DHzrZR8ldwZ