Latere Leven

Bevrijding uit Dienstbaarheid

• Dood van Iphitus
• Troje
• Oorlog van de Reuzen
• Oorlogen in de Peloponnesos
• Deïaneira
• Wonen in Trachis
• Dood van Heracles
• Onder de Goden

Dood van Iphitus

Na het voltooien van alle twaalf werken was Heracles nu vrij van verdere verplichtingen aan Eurystheus. Hij was op zichzelf aangewezen. Eurytus (Εὐρυτίων), koning van Oechalia, bood de hand van zijn dochter (Iole, Ἰόλη) aan in het huwelijk als een van de vrijers hem of zijn zonen kon verslaan in een boogschietwedstrijd. Tijdens zijn opvoeding had Eurytus de jonge Heracles leren boogschieten, iets waar de koning al snel spijt van zou krijgen.

Heracles won de wedstrijd, maar Eurytus weigerde zijn dochter weg te geven. Eurytus was bang dat Heracles zijn dochter zou doden, zoals de held zijn zonen in een vlaag van waanzin had gedood. Om de zaken nog erger te maken, werd een deel van zijn vee gestolen door Autolycus, de meesterdief, maar Eurytus beschuldigde Heracles van de diefstal.

Heracles verliet Oechalia in woede, terwijl Eurytus’ zoon Iphitus (Ἰφιτος) probeerde zijn vader ervan te overtuigen dat de held Iole’s hand eerlijk had gewonnen. Eurytus verbande zijn eigen zoon uit zijn koninkrijk. Iphitus ging met Heracles praten om hem ervan te weerhouden een oorlog tegen zijn vader te voeren, maar Heracles, opnieuw mogelijk getroffen door waanzin veroorzaakt door Hera, vermoordde Iphitus in Tiryns.

(Volgens Homeros stierf Eurytus jong, toen hij Apollo uitdaagde voor een boogschietwedstrijd. Eurytus verloor van Apollo en de god doodde hem omdat hij hem had uitgedaagd. Ook was Iphitus nog in leven en gaf hij de boog van zijn vader aan de held Odysseus. Later werd Iphitus gedood door Heracles, die Iphitus’ paarden meenam.)

Hij probeerde Neleus, koning van Pylus, en later Hippocoön (Hippocoon), koning van Sparta, hem te laten zuiveren voor de moord op Iphitus, maar beide koningen weigerden. Deze twee koningen werden zijn aartsvijanden.

Heracles werd vervolgens getroffen door een verschrikkelijke ziekte. Hij zocht advies bij Xenocleia, de toenmalige Pythia van Delphi, om zijn ziekte te helpen genezen, maar zij weigerde advies te geven.

Heracles nam woedend de driepoot mee en vertelde haar dat hij zijn eigen orakel zou oprichten. Apollo schoot zijn priesteres te hulp en zou met Heracles hebben gevochten als Zeus de twee niet met een bliksemschicht had gescheiden.

Heracles wilde alleen maar advies van het orakel, geen gevecht met Apollo. Apollo voelde bewondering voor de vrijpostigheid van Heracles, en de god beval zijn priesteres om op het verzoek van de held in te gaan. Het orakel vertelde Heracles dat hij zichzelf als slaaf moest verkopen als straf voor de moord en als genezing voor zijn ziekte.

Slaaf van Omphale

Hermes trof de regelingen om Heracles te verkopen. Heracles werd verkocht aan Omphale (Ὀμφάλη), dochter van Iardanes en koningin van Lydië. Omphale was koningin geworden na de dood van haar man, Tmolus. Al het goud van de transactie werd aan Eurytus gegeven als compensatie voor de moord op de zoon van de koning, hoewel Eurytus weigerde het te accepteren.

Zij liet hem vrouwenkleren dragen en handwerken met de andere dames. Apollodorus schreef echter niets over het feit dat de held vrouwenkleren moest dragen; dit was alleen te vinden in Romeinse bronnen zoals Statius’ Achilleis en Ovidius’ Heroides en Fasti.

Volgens Fasti probeerde Faunus, een bosgod en volgeling van Pan en Dionysus, Omphale te verkrachten. Hij ging ‘s nachts de kamer binnen en voelde een zijden vrouwengewaad. Faunus was verbaasd harige billen te voelen toen hij optilde wat hij dacht dat het gewaad van de koningin was. Voordat hij de vermeende koningin kon binnendringen, werd Heracles onmiddellijk wakker en duwde Faunus zo hard dat de god niet meer overeind kon komen. Toen Heracles en Omphale de indringer eindelijk in het licht konden zien, lachten ze om de beschaamde god. Het was om deze reden dat hij wilde dat al zijn volgelingen naakt naar zijn riten kwamen.

Zij liet de held vrij na drie jaar slavernij, na een aantal diensten.

Heracles nam de Cercopen gevangen en doodde hen in Efeze. Van de Cercopen werd gezegd dat het dwergachtige aapachtige mannen waren. Ze stonden bekend om hun schurkachtigheid, volgens een kort gefragmenteerd gedicht naar hen vernoemd, De Cercopen. Hun namen waren Passalus en Acmon, en ze waren de zonen van Oceanus en Theia. Theia was een dochter van Memnon, een onbekend personage. Theia waarschuwde haar lastige zonen om “Zwartbil” te vermijden. Ze werden door Heracles in Thessalië gevangengenomen. Hij liet hen vastbinden en ondersteboven aan een paal hangen, die Heracles over zijn schouder droeg. Vanuit deze hoek konden ze zien dat deze persoon degene was voor wie hun moeder hen had gewaarschuwd - Zwartbil. Ze lachten en maakten grapjes over de harige billen van Heracles. Verre van beledigd te zijn, liet Heracles hen vrij. Zeus zou hen later in steen veranderen omdat ze de god probeerden te misleiden.

In Aulis dwongen Syleus en zijn dochter Xenodice reizigers om de wijngaard van Syleus te schoffelen; de held doodde zowel vader als dochter. Hij nam ook de stad Itoni in en verwoestte die. En ten slotte, volgens Hyginus in Poetica Astronomica, doodde Heracles een gigantische slang voor Omphale die in de rivier de Sagaris woonde en Lydiërs bij het water doodde.

Van Heracles werd gezegd dat hij het eiland Doliche hernoemde naar Icaria na het vinden van het lichaam van Icarus, een zoon van Daedalus. Daedalus was een Atheense uitvinder, voorheen in dienst van Minos, de koning van Kreta.

Koningin Omphale trouwde met Heracles en kreeg een zoon genaamd Lamus. Heracles verliet Lydië kort daarna om zijn avonturen voort te zetten.

Troje

Eenmaal bevrijd uit de slavernij van Omphale verzamelde Heracles een leger om Troje in te nemen en kreeg hij gezelschap van de held Telamon, zoon van Aeacus. Op dat moment verwachtte Telamon een baby van zijn vrouw, Eeriboea. Heracles bad tot zijn vader dat Telamons zoon dapper zou zijn. Zeus stuurde een adelaar als teken dat hij zijn gebed verhoorde. Telamon noemde zijn zoon Aias (Ajax) naar de adelaar (aietos). Aias werd een van de belangrijkste strijders die vochten in de Trojaanse Oorlog.

Laomedon weigerde hem te betalen toen Heracles Hesione redde van het zeemonster. Heracles zwoer wraak. Poseidon en Apollo hadden de muur om een groot deel van Troje moeten bouwen, waardoor het vrijwel onneembaar was. De enige zwakke plekken in de muur waren secties gebouwd door Aeacus, de vader van Telamon. Het was zeer waarschijnlijk dat Telamon wist waar de zwakke plekken waren.

Landend in Troje met achttien schepen, zetten ze aan tot de aanval op Troje. Het was Telamon die door de muur brak (het deel gebouwd door zijn vader), en de aanval tegen de Trojanen leidde. Heracles voelde zich beledigd en jaloers dat Telamon de muur vóór hem zou doorbreken.

De held zou zijn luitenant hebben gedood als Telamon niet de vooruitziende blik had gehad om te stoppen met vechten en stenen te gaan opstapelen. Toen de held vroeg wat Telamon aan het doen was, antwoordde Telamon dat hij een altaar voor Heracles aan het bouwen was. Heracles vergat zijn woede omdat Telamon zijn ijdelheid had gestreeld.

Laomedon en al zijn zonen op de jongste na, Podarces (Priamus), werden gedood in de strijd. Heracles stond Hesione toe om slechts één van de gevangenen vrij te kopen. Hesione kocht Podarces vrij door een van haar sluiers op te geven. Hesione werd als bijzit aan Telamon gegeven, terwijl Podarces achterbleef in Troje, zijn vader opvolgde en zijn naam veranderde in Priamus.

(Volgens Diodorus Siculus vond de oorlog van Heracles bij Troje plaats op zijn terugreis uit Colchis, tijdens Jasons zoektocht naar het Gulden Vlies. Zie Argonauten, Diodorus’ Versie.)

Terwijl Heracles met zijn schepen terugzeilde naar huis, stuurde Hera een hevige storm die Heracles deed stranden op Cos. Deze actie maakte haar echtgenoot zo boos dat Zeus Hera bij haar polsen vastbond, hangend aan de hoogten van Olympus.

De Coërs dachten dat de Grieken piraten waren en vielen hen aan. De Grieken namen de stad in. Heracles doodde hun koning, Eurypylus, maar de Coïsche kampioen, Chalcodon, verwondde de held. Zeus redde zijn zoon en smokkelde hem veilig weg, waar Heracles van zijn wonden werd genezen.

Oorlog van de Reuzen

Terwijl de god hem genas, werd hij naar Phlegra in Thracië gebracht (sommigen zeggen op Sicilië), waar de goden oorlog voerden tegen de Reuzen (Gigantes), die waren voortgekomen uit het bloed van de gecastreerde Uranus dat op de aarde (Gaea) was gevallen. Om de Reuzen te verslaan, hadden de goden volgens het orakel de hulp van een sterfelijke held nodig.

Heracles doodde Alcyoneus door de reus met zijn dodelijke pijl neer te schieten voordat hij zijn lichaam buiten Pallene sleepte, waar de reus sterfelijk was. Apollo en Heracles schoten elk in één oog van Ephialtes met hun pijlen.

Athena doodde Pallas en vilde de reus, waarbij ze zijn huid gebruikte voor haar schild. Athena doodde ook Enceladus, die naar het westen was gevlucht. Ze verpletterde Enceladus door het eiland Sicilië bovenop hem te gooien. Poseidon deed hetzelfde met Polybotes, waarbij hij de reus verpletterde met het eiland Nisyros.

Met de hulp van Zeus doodde Heracles zelfs Porphyrion, die had geprobeerd Hera te verkrachten; dezelfde godin die Heracles zelfs vóór zijn geboorte onophoudelijk had vervolgd.

Op grond van de twaalf werken die Heracles had verricht en door de goden bij te staan in deze oorlog, had Heracles zijn plaats tussen de goden op Olympus verdiend.

Oorlogen in de Peloponnesos

Oorlog in Elis

Terugkerend naar Griekenland viel Heracles Augeias (Αὐγείας), de koning van Elis, aan met zijn leger uit Tiryns. Eerder had Augeias geweigerd zijn overeenkomst na te komen en de beloofde vergoeding aan de held te betalen tijdens Heracles’ vijfde werk, dus de held had gezworen Elis in te nemen. Zie het Vijfde Werk van Heracles.

Maar het leger van Heracles leed een nederlaag door toedoen van de bondgenoten van Augeias, Amarynceus en de Molionen (Μολιοίδαι), de (Siamese) tweelingzonen van Actor. Heracles zou de slag hebben kunnen verliezen omdat hij op dat moment ziek was. Heracles’ halfbroer Iphicles zou in deze oorlog zijn gestorven of anders werd Iphicles gedood in de oorlog tegen Sparta.

Heracles keerde terug naar Tiryns om een nieuw leger op de been te brengen, om vervolgens verbannen te worden door zijn zwakke neef Eurystheus, omdat de koning dacht en vreesde dat Heracles een leger tegen hem aan het opbouwen was. Heracles vestigde zich in Pheneüs (Pheneus), Arcadië.

Later, tijdens de Isthmische spelen, viel Heracles de Molionen in een hinderlaag aan en doodde hen. Augeias kon zijn koninkrijk niet verdedigen bij de tweede invasie toen Heracles een nieuw leger op de been bracht in Arcadië, waarbij de koning mogelijk werd gedood.

Heracles zette vervolgens de verbannen zoon van Augeias, genaamd Phyleus, op de troon van Elis. Volgens Apollodorus zou Heracles ook de Olympische Spelen hebben gesticht, hoewel de stichter meestal werd gezegd Heracles de Dactyl van de berg Ida op Kreta te zijn. Heracles richtte een heiligdom op voor de Olympische goden, evenals een kleiner heiligdom voor Pelops, die zijn overgrootvader was.

---

Oorlog in Pylos

Heracles viel vervolgens Pylos (Πύλας) aan. Hier koos Hera de kant van Neleus en werd zij door Heracles verwond. Hades en Ares hielpen Pylos ook; Heracles verwondde beide goden tijdens het gevecht.

Heracles doodde elf van de twaalf zonen van Neleus, evenals de koning zelf. Heracles ontmoette Periclymenus (Περικλύμενος), de oudste zoon van Neleus (Νηλεύς). Periclymenus had van zijn grootvader (Poseidon) het vermogen gekregen om van vorm te veranderen. Periclymenus viel Heracles aan als leeuw, slang en bij. Toen Periclymenus zichzelf veranderde in de vorm van een adelaar, schoot Heracles hem uiteindelijk neer met zijn pijl.

De jongste en enige overlevende zoon van Neleus, Nestor, overleefde omdat hij tijdens de oorlog in Gerenia verbleef; Nestor werd de nieuwe koning van Pylos.

---

Oorlog in Sparta

Heracles richtte vervolgens zijn aandacht op Hippocoön (Hippocoon, Ἱπποκόων). Hippocoön had ook geweigerd hem te zuiveren voor de moord op Iphitus. Hippocoön doodde ook Oeonus, een neef van Heracles, die per ongeluk tegen de hond van de koning schopte. Hippocoön had de troon toegeëigend van zijn broer, Tyndareüs (Tyndareus), die nu in Calydon woonde. (Zie de stamboom van het Huis van Sparta)

Heracles riep de hulp in van Cepheus (Κηφεύς), de koning van Tegea, en beloofde hem bescherming in geval van een aanval. Tijdens zijn verblijf in Tegea verkrachtte hij Cepheus’ zus Auge (Αὔγη), die de held een zoon schonk, Telephus (Τήλεφος). (Zie de stamboom van het Huis van Arcadië)

In de strijd die volgde, werden Cepheus en zijn zonen gedood, evenals de halfbroer van Heracles, Iphicles. Heracles zelf raakte gewond, maar hij doodde Hippocoön en al zijn zonen en herstelde Tyndareüs op de troon van Sparta.

Heracles liet het lichaam van zijn broer naar de stad Pheneus brengen, waar Iphicles als een held werd vereerd.

Deïaneira

Heracles verbleef vervolgens aan het hof van koning Oeneus in Calydon; hij werd verliefd op Deïaneira (Deianeira of Δηιάνειρα), de dochter van de koning.

Deïaneira was de zus van de held Meleager. Toen Heracles naar de Onderwereld ging om Cerberus te halen (12e werk), ontmoette hij de schim van Meleager, een van de twee geesten die niet bang waren voor de aanwezigheid van Heracles. Heracles en Meleager waren voormalige metgezellen die met Jason hadden gevaren. Heracles beloofde de schim Meleager dat hij met Deïaneira zou trouwen.

Deïaneira had veel aanbidders, maar geen van hen wilde het opnemen tegen de held, behalve de riviergod Acheloüs (Achelous). Heracles moest vechten tegen een van zijn rivalen, de riviergod Acheloüs (Achelous), die ook een aanbidder van Deïaneira was. Noch god noch held wilde toegeven wat betreft de wens om met de Calydonische prinses te trouwen. Acheloüs wilde niet wijken voor een sterfelijke rivaal; anders zou hij als een lafaard te schande worden gemaakt. Dus bevochten ze elkaar in een worstelwedstrijd.

De god had het vermogen om van vorm te veranderen, en tijdens de worstelwedstrijd veranderde Acheloüs zichzelf in een man met het hoofd van een stier (minotaurus), en vervolgens in een slang. Bij elke transformatie overwon Heracles Acheloüs. Toen de riviergod merkte dat hij de wedstrijd van een sterveling aan het verliezen was, veranderde hij zichzelf in een stier. Heracles versloeg Acheloüs toen hij de hoorn van het hoofd van de god brak.

Acheloüs gaf zich over aan Heracles, in ruil voor het terugkrijgen van zijn afgebroken hoorn. Acheloüs ruilde deze in voor de hoorn van Amaltheia, die gevuld was met een eindeloze voorraad vruchten en dranken van alle soorten, die bekend stond als Cornucopia (Hoorn des Overvloeds).

Heracles trouwde vervolgens met Deïaneira. (Zie de stamboom van het Huis van Calydon)

---

Terwijl hij in Calydon woonde, hielp Heracles Oeneus in zijn oorlogen tegen hun buren. Heracles nam de stad Ephyra in Thesprotia (deel van Epirus) in. Koning Phylas had een dochter genaamd Astyoche, met wie de held sliep. Astyoche schonk de held een zoon genaamd Tlepolemus.

Er werd gezegd dat Heracles in deze tijd drie van zijn zonen bij de dochters van koning Thespius naar de stad Thebe had gestuurd. Zeven moesten in Thespiae blijven bij hun grootvader (Thespius), maar de rest (40) migreerde naar het eiland Sardinië.

Terugkerend naar Calydon werd er een overwinningsbanket gehouden ter ere van de held. Heracles doodde per ongeluk de schenker van de koning en een jong familielid genaamd Eunomus, de zoon van Architeles.

Hoewel de koning en de vader de held vergaven omdat het een ongeluk was, kon Heracles het zichzelf niet vergeven. Omdat Oeneus onwillig was de held te straffen, nam Heracles het heft in eigen handen en besloot hij in ballingschap te gaan, waarbij hij Calydon met zijn vrouw verliet.

Tijdens hun reis kwamen ze een Centaur tegen genaamd Nessus die aanbood Deïaneira over de rivier de Evenus te zetten. Toen Deïaneira de andere kant van de rivier bereikte op de rug van de Centaur, probeerde hij haar te verkrachten. Heracles bevond zich nog midden in de rivier toen hij de schreeuw van zijn vrouw hoorde.

Heracles schoot Nessus neer met zijn vergiftigde pijl. Terwijl Nessus daar stervende lag, vertelde de Centaur Deïaneira dat zij zijn bloed als een liefdesdrank op Heracles moest gebruiken, zodat hij haar nooit zou verlaten. Deïaneira, wetende dat Heracles ervan hield om mooie meisjes te verleiden, verzamelde het bloed van de Centaur, zich niet bewust van het feit dat het bloed besmet was met het dodelijke gif van de Hydra.

Wonen in Trachis

Heracles en Deïaneira (Deianeira) verhuisden naar Trachis, waar hij bevriend raakte met Ceyx, de koning van Trachis. Ze kregen vier zonen: Hyllus, Glenus, Ctesippus en Odites.

Hier hielp Heracles Ceyx tegen de buren van de koning. Heracles doodde de Dryopische koning, Laogoras, en dreef zijn volk uit Doris. Hij versloeg ook de Lapithen en doodde hun koning, Coronus, zoon van de Lapithen-held Caeneus.

Op weg naar huis met Iolaus naar Trachis kwamen ze Cycnus tegen, de zoon van Ares en Pelopia, die de weg blokkeerde in Itonus (in Phthiotis). Cycnus hield er, net als zijn vader, van om reizigers uit te dagen voor een tweegevecht voordat hij hen doodde. Heracles doodde Cycnus in een gevecht.

Ares was overmand door verdriet om zijn zoon, dus viel de oorlogsgod Heracles aan. Heracles verwondde Ares voor de tweede keer ernstig. Zijn zonen en constante metgezellen in de oorlog, Deimus (Vrees) en Phobus (Paniek), namen Ares mee in hun strijdwagen en keerden terug naar Olympus om te worden genezen.

In Ormenium, een stad in Magnesië, doodde Heracles ook de koning Amyntor, die Heracles weigerde door zijn land te laten reizen. Heracles verleidde Astydameia of Deïdameia, de dochter van Amyntor, die hem een zoon schonk genaamd Ctesippus.

Dood van Heracles

Zijn laatste avontuur begon toen hij oorlog voerde tegen Eurytus, die hij nooit vergaf omdat hij hem zijn dochter Iole (Ἰόλη) weigerde, die hij eerlijk had gewonnen in een boogschietwedstrijd. Terwijl hij Deïaneira (Deianeira of Δηιάνειρα) in Trachis achterliet, bracht hij een leger op de been en versloeg hij Eurytus, waarbij hij Iole als zijn bijzit nam.

Heracles kan Eurytus en zijn zonen in de oorlog hebben gedood, maar volgens Homeros doodde Apollo Eurytus toen de koning de god uitdaagde voor een boogschietwedstrijd. Eurytus’ zoon Iphitus gaf de boog aan Odysseus. Odysseus had deze zelfde boog gebruikt om Penelope’s vrijers in het paleis te doden.

Terwijl hij de offerriten voor zijn overwinning in de oorlog in acht nam, stuurde Heracles zijn heraut Lichas om thuis een frisse tuniek te halen. Deïaneira besefte dat Heracles haar zou kunnen afdanken ten gunste van Iole als zijn vrouw, en smeerde Nessus’ vermeende liefdescharme op zijn tuniek.

Toen Heracles de tuniek aantrok, begon het gif van de Hydra zijn huid en vlees weg te schroeien. In doodsangst trok hij het uit, waarbij hij de onschuldige Lichas doodde die hem het hemd had gegeven. Stervende keerde Heracles terug naar huis in Trachis. Toen Deïaneira hoorde wat zij haar man had aangedaan, pleegde zij zelfmoord.

Heracles bouwde een brandstapel voor zichzelf op de berg Oeta en vroeg zijn zoon Hyllus om deze aan te steken. Maar noch zijn zoon, noch andere rouwenden wilden dit doen, totdat ofwel Poeas of zijn zoon Philoctetes de brandstapel aanstak. Hij beloonde hem met zijn krachtige boog, die later door Philoctetes zou worden gebruikt in de Trojaanse Oorlog. De bliksem trof de brandstapel en toen het vuur gedoofd was, konden de rouwenden de stoffelijke resten van de grote held niet vinden.

Onder de Goden

Volgens Pausanias was het Athena die Heracles van de brandstapel op de berg Oeta naar Olympus bracht, de verblijfplaats van de goden.

Heracles werd een god en leefde op Olympus, omdat hij de twaalf werken had verricht en de goden had geholpen in hun oorlog tegen de Reuzen. Omdat hij Hera had gered van verkrachting door de reus Porphyrion, had Hera weinig andere keuze dan zich met Heracles te verzoenen. Hera stond de held toe te trouwen met haar dochter Hebe, de godin van de jeugd, en Heracles werd de vader van Alexiares en Anicetus.

Toen Iolaüs (Iolaus) de kinderen van Heracles (Heracliden) verdedigde tegen de vervolging door Eurystheus, hielpen Heracles en Hebe Iolaüs om de strijd te winnen. Om meer te lezen over de kinderen van Heracles, zie Heracliden.

Heracles bezocht ook Philoctetes en haalde de boogschutter over om zich weer bij de Griekse strijdkrachten aan te sluiten in de oorlog tegen Troje. Philoctetes was eerst onwillig, omdat Odysseus en Agamemnon verantwoordelijk waren voor het achterlaten van hem op het eiland Lemnos toen hij door een slang was gebeten. Negen jaar lang had hij alleen op het eiland gewoond en hij koesterde een bittere wrok tegen degenen die hem hadden achtergelaten. Odysseus was teruggegaan om hem terug te halen, omdat Heracles hem de boog had gegeven voordat hij stierf. De Griekse ziener Calchas had voorspeld dat Troje nooit ingenomen zou kunnen worden zonder de boog van Heracles. Philoctetes zou Odysseus hebben neergeschoten en gedood als de god Heracles niet was tussengekomen. (Zie Val van Troje, over Philoctetes).

Toen Odysseus naar de Onderwereld ging, was Heracles de laatste schim die tot hem sprak. Terwijl zijn onsterfelijke ziel naar Olympus ging, ging zijn sterfelijke helft naar de Onderwereld. Hij werd ook tussen de sterren aan de hemel geplaatst als het sterrenbeeld Engonasin (“Knieler”, maar dit sterrenbeeld wordt nu Hercules genoemd).

De mantel van de leeuwenhuid die hij altijd droeg, hielp Heracles in de klassieke kunst te identificeren, met de kap over zijn hoofd. Hij werd meestal afgebeeld met zijn knots of zijn pijl en boog.